सूर्य उवाच लज्जा मे महती चाद्य यदि गच्छाम्यहं वृथा । वाच्यतां सर्वदेवानां यास्याम्यत्र न संशयः
सूर्य म्हणाला, "आज मी जर असंच परत गेलो, तर मला फार लाज वाटेल; आणि मग सर्व देवांच्या चर्चेचा विषय मी बनेन, यात शंका नाही."
शप्स्यामि तं द्विजं चाद्य येन मन्त्रः समर्पितः । त्वां चापि सुभृशं कुन्ति नोचेन्मां त्वं भजिष्यसि
"आज मी त्या ब्राह्मणाला शाप देईन ज्याने तुला हा मंत्र दिला, आणि तुलाही, कुंती, जर तू माझा स्वीकार केला नाहीस तर."
कन्याधर्मः स्थिरस्ते स्यान्न ज्ञास्यन्ति जनाः किल । मत्समस्तु तथा पुत्रो भविता ते वरानने
"तुझं कौमार्य अबाधित राहील; कुणालाही हे कळणार नाही, सुंदर मुखी. आणि तुझ्या पोटी माझ्यासारखा पुत्र जन्माला येईल."
इत्युक्त्वा तरणिः कुन्तीं तन्मनस्कां सुलज्जिताम् । भुक्त्वा जगाम देवेशो वरं दत्त्वातिवाञ्छितम्
असं सांगून, सूर्याने मनात गोंधळलेल्या आणि लाजलेल्या कुंतीशी संग केला, तिला इच्छित वर दिला आणि मग निघून गेला.
गर्भं दधार सुश्रोणी सुगुप्ते मन्दिरे स्थिता । धात्री वेद प्रिया चैका न माता न जनस्तथा
ती सुंदर नितंबांची कुंती गुप्त ठिकाणी राहून गर्भ धारण करून होती; फक्त धाई आणि तिची एक जिवलग मैत्रीण यांनाच हे माहीत होतं—आईला किंवा इतर कुणालाही नव्हतं.
गुप्तः सद्मनि पुत्रस्तु जातश्चातिमनोहरः । कवचेनातिरम्येण कुण्डलाभ्यां समन्वितः
तो मुलगा घरात गुपचूप जन्मला, फारच देखणा होता, तेजस्वी कवच आणि कुंडलांनी शोभायमान.
द्वितीय इव सूर्यस्तु कुमार इव चापरः । करे कृत्वाथ धात्रेयी तामुवाच सुलज्जिताम्
तो मुलगा जणू दुसरा सूर्यच वाटत होता, किंवा एखादा दिव्य कुमार. मग कुंतीने त्याला धाईच्या हातात दिलं आणि लाजून तिला सांगितलं.
कां चिन्तां करभोरु त्वमाधत्सेऽद्य स्थितास्म्यहम् । मञ्जूषायां सुतं कुन्ती मुञ्चन्ती वाक्यमब्रवीत्
"कशाला काळजी करतेस, बारीक बाहू वाली? मी इथेच आहे," असं धाईने म्हटलं. कुंतीने मुलाला पेटीत ठेवून म्हणाली—
किं करोमि सुतार्ताहं त्यजे त्वां प्राणवल्लभम् । मन्दभाग्या त्यजामि त्वां सर्वलक्षणसंयुतम्
"मी काय करू? मुलासाठी व्याकुळ झाले आहे. तुला, माझ्या जीवापेक्षा प्रिय असलेल्या बाळा, मला सोडावं लागतंय. मी दुर्दैवी आहे, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असलेल्या तुला सोडते."
पातुत्वां सगुणागुणा भगवती सर्वेश्वरी चाम्बिका स्तन्यं सैव ददातु विश्वजननी कात्यायनी कामदा । द्रक्ष्येऽहंमुखपङ्कजं सुललितं प्राणप्रियार्हं कदा त्यक्त्वा त्वां विजने वने रविसुतं दुष्टा यथा स्वैरिणी
"सगुण-निर्गुण भगवती, सर्वांची आई अंबिका तुला राखो. विश्वजननी, कामदायिनी कात्यायनी तुला दूध पाजो. तुझं सुंदर कमळासारखं मुख, माझ्या प्राणाहून प्रिय असलेलं, मी कधी पाहीन? तुला, सूर्यपुत्रा, या एकाकी अरण्यात सोडून मी जणू पापी स्त्री आहे."
पूर्वस्मिन्नपि जन्मनि त्रिजगतां माता न चाराधिता न ध्यातं पदपङ्कजं सुखकरं देव्याः शिवायाश्चिरम् । तेनाहं सुत दुर्भगास्मि सततं त्यक्त्वा पुनस्त्वां वने तप्स्यामि प्रिय पातकं स्मृतवती बुद्ध्या कृतं यत्स्वयम्
"मागच्या जन्मी मी त्रैलोक्यजननी देवीची पूजा केली नाही, तिच्या सुखदायक पादकमळांची ध्यानही केली नाही. म्हणून, मुला, मी नेहमीच दुर्दैवी आहे; तुला पुन्हा या वनात सोडून मी तप करीन, आणि मी जाणूनबुजून केलेल्या या पापाची आठवण ठेवीन."
सूत उवाव इत्युक्त्या तं सुतं कुन्ती मञ्जूषायां धृतं किल । धात्रीहस्ते ददौ भीता जनदर्शनतस्तथा
सूतम्हणतो: असं म्हणून कुंतीने मुलाला पेटीत ठेवून, लोकांना कळू नये म्हणून घाबरून तो धाईच्या हातात दिला.
स्नात्वा त्रस्ता तदा कुन्ती पितृवेश्मन्युवास सा । मञ्जूषा वहमाना च प्राप्ता ह्यधिरथेन वै
नंतर कुंतीने स्नान केलं आणि वडिलांच्या घरी राहिली; ती पेटी तिने पाठवली होती, ती अधिरथाला सापडली.
राधा सूतस्य भार्या वै तयासौ प्रार्थितः सुतः । कर्णोऽभूद्बलवान्वीरः पालितः सूतसद्मनि
राधा, सूताची पत्नी, तिला मुलगा हवा होता; म्हणून तो वीर, बलवान कर्ण सूताच्या घरी वाढला.
कुन्ती विवाहिता कन्या पाण्डुना सा स्वयम्वरे । माद्री चैवापरा भार्या मद्रराजसुता शुभा
कुंती ह्या कन्येने स्वतःच्या स्वयंवरात पांडूशी विवाह केला. दुसरी पत्नी माद्री, ही मद्रराजाची शुभ कन्या होती.
मृगयां रममाणस्तु वने पाण्डुर्महाबलः । जघान मृगबुद्ध्या तु रममाणं मुनिं वने
पांडू, मोठ्या ताकदीचा, एकदा जंगलात शिकार करत असताना, हरिण समजून एका ऋषीला मारून टाकतो.
शप्तस्तेन तदा पाण्डुर्मुनिना कुपितेन च । स्त्रीसङ्गं यदि कर्तासि तदा ते मरणं धुवम्
त्या वेळी रागावलेल्या त्या ऋषीने पांडूला शाप दिला, "तू जर स्त्रीसंग केलास, तर तुला नक्कीच मृत्यू येईल."
इति शप्तस्तु मुनिना पाण्डुः शोकसमन्वितः । त्यक्त्वा राज्यं वने वासं चकार भृशदुःखितः
ऋषीच्या या शापामुळे पांडू फार दुःखी झाला. त्याने आपले राज्य सोडले आणि मोठ्या दुःखात जंगलात राहू लागला.
कुन्ती माद्री च भार्ये द्वे जग्मतुः सह सङ्गते । सेवनार्थं सतीधर्मं संश्रिते मुनिसत्तमाः
कुंती आणि माद्री या दोन्ही पत्नी त्याच्यासोबत गेल्या. त्या त्याची सेवा आणि सतीधर्म पाळण्यासाठी, तसेच श्रेष्ठ ऋषींच्या सोबतीने, त्याच्यासोबत राहू लागल्या.
गङ्गातीरे स्थितः पाण्डुर्मुनीनामाश्रमेषु च । शृण्वानो धर्मशास्त्राणि चकार दुश्चरं तपः
गंगेच्या काठी पांडू ऋषींच्या आश्रमात राहू लागला. तिथे तो धर्मशास्त्र ऐकत असे आणि कठोर तप करत असे.
कथायां वर्तमानायां कदाचिद्धर्मसंश्रितम् । अशृणोद्वचनं राजा सुपृष्टं मुनिभाषितम्
एकदा कथा चालू असताना, राजाने धर्मासंबंधी एक सुंदर प्रश्न विचारलेले आणि ऋषीने सांगितलेले वचन ऐकले.
अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गे गन्तुं परन्तप । येन केनाप्युपायेन पुत्रस्य जननं चरेत्
"ज्याला पुत्र नाही, त्याला स्वर्ग मिळत नाही, हे शत्रूंचा नाश करणारा. कोणत्याही मार्गाने पुत्र प्राप्त करावा."
अंशजः पुत्रिकापुत्रः क्षेत्रजो गोलकस्तथा । कुण्डः सहोढः कानीनः क्रीतः प्राप्तस्तथा वने
पुत्र अंशातून, कन्येपासून, शेतातून, किंवा रस्त्यात सापडलेला, कुंडातून, पतीने वाढवलेला, लग्नाबाहेर जन्मलेला, विकत घेतलेला किंवा जंगलात सापडलेला असू शकतो.
दत्तः केनापि चाशक्तौ धनग्राहिसुताः स्मृताः । उत्तरोत्तरतः पुत्रा निकृष्टा इति निश्चयः
किंवा कुणी अशक्त असताना दिलेला, किंवा धनासाठी घेतलेला पुत्रही मान्य आहे. प्रत्येक पुढील प्रकारचा पुत्र मागीलपेक्षा कमी मानला जातो, हे निश्चित आहे.
इत्याकर्ण्य तदा प्राह कुन्तीं कमललोचनाम् । सुतमुत्पादयाशु त्वं मुनिं गत्वा तपोऽन्वितम्
हे ऐकून, पांडूने कमलासारख्या डोळ्यांच्या कुंतीला सांगितले, "तू लवकर एखाद्या तपस्वी ऋषीकडे जाऊन पुत्र प्राप्त कर."
ममाज्ञया न दोषस्ते पुरा राज्ञा महात्मना । वसिष्ठाज्जनितः पुत्रः सौदासेनेति मे श्रुतम्
"माझ्या आज्ञेने तुला काही दोष नाही. पूर्वी, वसिष्ठ ऋषींनी राणीपासून सौदास नावाचा पुत्र उत्पन्न केला, असे मी ऐकले आहे."
तं कुन्ती वचनं प्राह मम मन्त्रोऽस्ति कामदः । दत्तो दुर्वाससा पूर्वं सिद्धिदः सर्वथा प्रभो
त्यावर कुंती म्हणाली, "माझ्याकडे इच्छित फल देणारा एक मंत्र आहे. तो मला पूर्वी दुर्वास ऋषींनी दिला होता आणि तो नेहमीच सिद्धी देतो, हे प्रभो."
निमन्त्रयेऽहं यं देवं मन्त्रेणानेन पार्थिव । आगच्छेत्सर्वथासौ वै मम पार्श्वं निमन्त्रितः
"राजा, या मंत्राने मी ज्या देवतेला बोलावते, ती देवता नक्कीच माझ्या जवळ येते."
भर्तुर्वाक्येन सा तत्र स्मृत्वा धर्मं सुरोत्तमम् । सङ्गम्य सुषुवे पुत्रं प्रथमं च युधिष्ठिरम्
पतीच्या आज्ञेने, श्रेष्ठ धर्म आठवून, कुंतीने संग करून पहिला पुत्र युधिष्ठिर जन्माला घातला.
वायोर्वृकोदरं पुत्रं जिष्णुं चैव शतक्रतोः । वर्षे वर्षे त्रयः पुत्राः कुन्त्या जाता महाबलाः
वायूपासून तिला वृकोदर पुत्र झाला, आणि इंद्रापासून अर्जुन. अशा प्रकारे, दरवर्षी कुंतीला तीन बलवान पुत्र झाले.