समाहृत्य प्रजाः सर्वाः सचिवान्सर्वशः शुभान्
त्याने सर्व प्रजा आणि शुभ मंत्री एकत्र बोलावले.
कृत्वा तं युवराजानं पुत्रं सर्वगुणान्वितम्
सर्व गुणांनी युक्त असलेल्या आपल्या मुलाला त्याने युवराज केलं.
सूत उवाच गांगेयस्य तथोत्पत्तिं जाह्नव्याः संभवं तथा
सूतमुनी म्हणाले: गंगेयाचा जन्म आणि जाह्नवीपासून त्याची उत्पत्ती अशी सांगितली गेली.
गंगावतरणं पुण्यं वसूनां संभवं तथा
गंगेचं पुण्यवान अवतरण आणि वसुंची उत्पत्तीही सांगितली गेली.
पुण्यं पवित्रमाख्यानं कथितं मुनिसत्तमः
हे पवित्र आणि शुद्ध कथानक सांगितलं गेलं, हे श्रेष्ठ ऋषी.
श्रीमद्भागवतं पुण्यं नानाख्यानकथान्वितम्
श्रीमद्भागवत हे पुण्यदायक आणि विविध कथा असलेलं ग्रंथ सांगितलं गेलं.
शृण्वतां सर्वपापघ्नं शुभदं सुखदं तथा
हे ऐकणाऱ्यांचे सर्व पाप नष्ट करतं, शुभ आणि आनंद देतं.
देवव्रतप्रतिज्ञावर्णनम् ऋषय ऊचुः वसूनां सम्भवः सूत कथितः शापकारणात् । गाङ्गेयस्य तथोत्पत्तिः कथिता लोमहर्षणे
देवव्रताच्या प्रतिज्ञेचं वर्णन ऋषी म्हणाले: वसुंची उत्पत्ती शापामुळे कशी झाली, आणि गंगेयाचा जन्म कसा झाला हे लोमहर्षण यांनी सांगितलं.
माता व्यासस्य धर्मज्ञ नाम्ना सत्यवती सती । कथं शन्तनुना प्राप्ता भार्या गन्धवती शुभा
धर्मज्ञ व्यासांची आई सती आणि सुगंधी सत्यवती, ती शांतनूची पत्नी कशी झाली हे सांग.
तन्ममाचक्ष्व विस्तारं दाशपुत्री कथं धृता । राज्ञा धर्मवरिष्ठेन संशयं छिन्धि सुव्रत
राजाने ती दाशाची कन्या कशी स्वीकारली, हे सविस्तर सांग. हे सुशील, आमचा हा शंका दूर कर.
सूत उवाच शन्तनुर्नाम राजर्षिर्मृगयानिरतः सदा । वनं जगाम निघ्नन्वै मृगांश्च महिषान् रुरून्
सूता म्हणाले: शांतनू नावाचा राजर्षी नेहमी शिकार करत असे. तो वनात गेला आणि हरण, रानगवे, रानमांजरं मारू लागला.
चत्वार्येव तु वर्षाणि पुत्रेण सह भूपतिः । रममाणः सुखं प्राप कुमारेण यथा हरः
राजा आपल्या मुलासोबत चार वर्षे आनंदाने राहिला, जसा शंकर आपल्या मुलासोबत रमतो.
एकदा विक्षिपन्बाणान्विनिघ्नन्खड्गसूकरान् । स कदाचिद्वनं प्राप्तः कालिन्दीं सरितां वराम्
एकदा तो बाण सोडत, रानडुक्कर आणि रानशेळ्या मारत असताना, एका वेळी तो वनात गेला आणि सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कालिंदी नदीवर पोहोचला.
महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद्गन्धमुत्तमम् । तस्य प्रभवमन्विच्छन्सजञ्चचार वनं तदा
राजाला एका अनोख्या, अप्रतिम सुवासाचा गंध लागला. त्या सुगंधाचा उगम शोधत तो त्या जंगलात भटकू लागला.
न मन्दारस्य गन्धोऽयं मृगनाभिमदस्य न । चम्पकस्य न मालत्या न केतक्या मनोहरः
हा सुगंध मंदाराचा नाही, मृगाच्या कस्तूरीचा नाही, चंपकाचा नाही, माळतीचा नाही, किंवा केतकीचा नाही; असा मनाला भुरळ घालणारा नाही.
न चानुभूतपूर्वोऽयं वाति गन्धवहः शुभः । कुतोऽयमेति वायुर्वै मम घ्राणविमोहनः
असा शुद्ध आणि सुगंधी वारा मी कधीच अनुभवला नाही; हा वारा कुठून येतोय, माझ्या नाकाला असा वेड लावणारा?
इति सञ्चिन्त्यमानोऽसौ बभ्राम वनमण्डलम् । मोहितो गन्धलोभेन शन्तनुः पवनानुगः
अशा विचारात गुंतून, शंतनू त्या सुवासाच्या लोभाने मोहून, त्या वाऱ्याच्या मागे मागे जंगलात भटकू लागला.
स ददर्श नदीतीरे संस्थितां चारुदर्शनाम् । शृङ्गाररहितां कान्तां सुस्थितां मलिनाम्बराम्
त्या नदीच्या काठी त्याने एक सुंदर, सोज्वळ, पण साध्या कपड्यातील स्त्री पाहिली, जी शांतपणे उभी होती.
दृष्ट्वा तामसितापाङ्गीं विस्मितः स महीपतिः । अस्या देहस्य गन्धोऽयमिति सञ्जातनिश्चयः
ती काळ्या मोहक डोळ्यांची होती; राजाला तिला पाहून आश्चर्य वाटले आणि त्याला खात्री पटली की हा सुगंध हिच्या देहातून येतो.
तदद्भुतं रूपमतीव सुन्दरं तथैव गन्धोऽखिललोकसम्मतः । वयश्च तादृङ् नवयौवनं शुभं दृष्ट्वैव राजा किल विस्मितोऽभवत्
तीचं रूप अतिशय सुंदर होतं, तिचा सुगंध सर्वांना आवडणारा होता, आणि तिचं वयही ताज्या तारुण्याचं होतं; हे सर्व पाहून राजा खूपच विस्मित झाला.
केयं कुतो वा समुपागताधुना देवाङ्गना वा किमु मानुषी वा । गन्धर्वपुत्री किल नागकन्या जाने कथं गन्धवतीं नु कामिनीम्
ही कोण आहे आणि कुठून आली आहे? ही देवकन्या आहे की माणूस? की गंधर्वांची मुलगी, की नागकन्या? अशी सुगंधी आणि मनाला भावणारी स्त्री कशी असू शकते?
सञ्चिन्त्य चैवं मनसा नृपोऽसौ न निश्चयं प्राप यदा ततः स्वयम् । गङ्गां स्मरन्कामवशं गतोऽथ पप्रच्छ कान्तां तटसंस्थितां च
राजा मनात असे विचार करत होता, पण काही ठरवू शकला नाही; मग त्याला गंगा आठवली आणि कामाने व्याकुळ होऊन, त्याने त्या नदीकाठी उभ्या असलेल्या सुंदर स्त्रीला विचारले.
कासि प्रिये कस्य सुतासि कस्मा- दिह स्थिता त्वं विजने वरोरु । एकाकिनी किं वद चारुनेत्रे विवाहिता वा न विवाहितासि
प्रिये, तू कोण आहेस? कुणाची मुलगी आहेस? इथे या एकट्या, ओसाड जागी का उभी आहेस, सुंदर डोळ्यांनो? मला सांग, तू लग्न केले आहेस का अजून अविवाहित आहेस?
सञ्जातकामोऽहमरालनेत्रे त्वां वीक्ष्य कान्तां च मनोरमां च । ब्रूहि प्रिये यासि चिकीर्षसि त्वं किं चेति सर्वं मम विस्तरेण
माझ्या मनात तुझ्या रूपामुळे इच्छा जागी झाली आहे, ओ मोहक डोळ्यांनो; प्रिये, तू काय करणार आहेस, कुठे जाणार आहेस, हे सर्व मला सविस्तर सांग.
इत्येवमुक्ता सुदती नृपेण प्रोवाच तं सस्मितमम्बुजेक्षणा । दाशस्य पुत्रीं त्वमवेहि राजन् कन्यां पितुः शासनसंस्थितां च
राजाने असे विचारल्यावर, ती कमळासारख्या डोळ्यांची, गोड हसणारी मुलगी हसत म्हणाली, 'राजा, मी नाविकाची मुलगी आहे आणि वडिलांच्या आज्ञेत राहणारी कन्या आहे, हे जाणून ठेव.'
तरीमिमां धर्मनिमित्तमेव संवाहयामीह जले नृपेन्द्र । पिता गृहे मेऽद्य गतोऽस्ति कामं सत्यं ब्रवीम्यर्थपते तवाग्रे
राजन, मी इथे या पाण्यावर नाव चालवते ते फक्त कर्तव्य म्हणून; आज माझे वडील घरी गेले आहेत—हे मी तुझ्यासमोर सत्य सांगते, धन्यराजा.
इत्येवमुक्त्वा विरराम बाला कामातुरस्तां नृपतिर्बभाषे । कुरुप्रवीरं कुरु मां पतिं त्वं वृथा न गच्छेन्ननु यौवनं ते
ती मुलगी असे बोलून गप्प झाली; पण राजा, कामाने व्याकुळ होऊन म्हणाला, 'हे कुरुकुळातील श्रेष्ठे, मला तुझा पती कर; तुझे तारुण्य व्यर्थ जाऊ नये.'
न चास्ति पत्नी मम वै द्वितीया त्वं धर्मपत्नी भव मे मृगाक्षि । दासोऽस्मि तेऽहं वशगः सदैव मनोभवस्तापयति प्रिये माम्
माझी दुसरी पत्नी नाही; तूच माझी धर्मपत्नी हो, हरणासारख्या डोळ्यांनो. मी तुझा दास आहे, नेहमी तुझ्या अधीन; प्रिये, मनोबळ मला त्रास देतोय.
गता प्रिया मां परिहृत्य कान्ता नान्या वृताहं विधुरोऽस्मि कान्ते । त्वां वीक्ष्य सर्वावयवातिरम्यां मनो हि जातं विवशं मदीयम्
माझी प्रियतमा मला सोडून गेली आहे; मी दुसरी कुणीही निवडलेली नाही, आणि मी एकटा झालोय, सुंदरिनी. तुला पाहून, तुझे सर्व अंग सुंदर आहे, माझे मन पूर्णपणे तुझ्या प्रेमात गुंतले आहे.
श्रुत्वामृतास्वादरसं नृपस्य वचोऽतिरम्यं खलु दाशकन्या । उवाच तं सात्त्विकभावयुक्ता कृत्वातिधैर्यं नृपतिं सुगन्धा
राजाचे मधुर, अमृतासारखे बोल ऐकून, ती नाविकाची कन्या, शुद्ध मनाची, मोठ्या धैर्याने स्वतःला सावरून, सुगंधा नावाची, राजाला म्हणाली.