माता व्यासस्य या प्रोक्ता नाम्ना सत्यवती शुभा
व्यासांची आई, जिनचे नाव सत्यवती होते, तिचा उल्लेख झाला आहे.
निषादपुत्रीं स कथं वृतवान्नृपतिः स्वयम्
राजाने स्वतः निषादकन्या असलेल्या तिला कशी निवडली?
शंतनोः प्रथमा पत्नी का ह्यभूत्कथयाधुना
शंतनुची पहिली पत्नी कोण होती, ते आता सांग.
त्वया प्रोक्तं पुरा सूत राजा चित्रांगदः कृतः
हे सूत, तू पूर्वी सांगितलेस की राजा चित्रांगदाचा जन्म झाला.
चित्रांगदे हते वीरे कृतस्तदनुजस्तथा
शूरवीर चित्रांगद मारला गेला, तेव्हा त्याचा लहान भाऊ जन्माला आला.
ज्येष्ठे भीष्मे स्थिते पूर्वे धमिष्ठं रूपवत्यपि
मोठा भीष्म पूर्वीपासूनच होता आणि तो धर्मनिष्ठ व सुंदर होता.
मृते विचित्रवीर्ये तु सत्यवत्यतिदुःखिता
विचित्रवीर्य मेला तेव्हा सत्यवती खूप दुःखी झाली.
कथं राज्यं न भीष्माय ददौ सा वरवर्णिनी 2.3.
ती तेजस्विनी स्त्री भीष्माला राज्य का दिले नाही?
अधर्मस्तु कृतः कस्माद्व्यासेनामिततेजसा
अमित तेज असलेल्या व्यासांनी अधर्म का केला?
पुराणकर्ता धर्मात्मा स कथं कृतवान्मुनिः
पुराणांचे कर्ते आणि धर्मनिष्ठ असलेले ते ऋषी असे कृत्य कसे करू शकले?
जुगुप्सितमिदं कर्म स कथं कृतवान्मुनिः
हा निंदा करण्यासारखा कर्म त्या ऋषींनी कसा केला?
व्यास शिष्योऽसि मेधाविन्संदेहं छेत्तुमर्हसि
व्यासा, तू त्यांचा शिष्य आणि बुद्धिमान आहेस; त्यामुळे हा संशय दूर करायला हवे.
सूत उवाच सत्यवान्धर्मशीलश्च चक्रवर्ती नृपोत्तमः
सूतो म्हणाला: सत्यवंत हे धर्मशील आणि सर्वश्रेष्ठ राजा, सम्राट होते.
अश्वमेधसहस्रेण वाजपेयशतेन च ।। तोषयामास देवेंद्रं स्वर्गं प्राप महामतिः
त्यांनी हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शंभर वाजपेय यज्ञ करून देवेंद्राला संतुष्ट केले आणि मोठ्या बुद्धीने स्वर्ग प्राप्त केला.
एकदा ब्रह्मसदनं गतो राजा महाभिषः
एकदा राजा महाभिष ब्रह्माच्या सभेत गेले.
गंगा महानदी तत्र संस्थिता सेवितुं विभुम्
तेथे गंगा ही महानदी प्रभूची सेवा करण्यासाठी उपस्थित होती.
अधोमुखाः सुराः सर्वे न विलोक्यैव तां स्थिताः
सर्व देवांनी आपली तोंडे खाली वळवली आणि तिच्याकडे पाहिले नाही.
साऽपि तं प्रेमसंयुक्तं नृपं ज्ञातवती नदी 2.3.
त्या नदीने प्रेमाने भरलेल्या त्या राजाला ओळखले.
ब्रह्मा चुकोप तौ तूर्णं शशाप च रुषाऽन्वितः
ब्रह्मदेव दोघांवर रागावले आणि संतापाने त्यांना शाप दिला.
पुण्येन महताऽऽविष्टस्त्वमवाप्स्यसि सर्वथा
तू मोठ्या पुण्याने युक्त होऊन नक्कीच जन्म घेशील.
विमनस्कौ तु तौ तूर्णं निःसृतौ ब्रह्मणोंऽतिकात्
मनात खिन्न होऊन ते दोघे ब्रह्मदेवाच्या समोरून लगेच निघून गेले.
प्रतीपं चिंतयामास पितरं पुरुवंशजम्
त्यांनी आपल्या पुरुवंशातील वडील प्रतिप यांचा विचार केला.
वसिष्ठस्याऽऽश्रमं प्राप्ता रममाणा यदृच्छया
ते योगायोगाने रमणारे वसिष्ठांच्या आश्रमात पोहोचले.
द्यौर्नामा तस्य भार्याऽथ नंदिनीं गां ददर्श ह
त्यांची पत्नी द्यौ असे नावाची होती; तिने नंदिनी या गायीला पाहिले.
द्यौस्तामाह वसिष्ठस्य गौरियं शृणु सुंदरि
द्यौ तिला म्हणाली, 'सुन, सुंदरिये, ही वसिष्ठांची गाय आहे.'
अयुतायुर्भवेन्यूनं सदैवाऽगतयौवनः
तिचे आयुष्य दहा हजार वर्षांपेक्षा कमी असेल आणि ती नेहमी तरुण राहील.
उशीनरस्य राजर्षेः पुत्री परमशोभना
उशीनर नावाच्या राजर्षीची कन्या अतिशय सुंदर होती.
आनयस्वाऽऽश्रमश्रेष्ठं नंदिनीं कामदां शुभाम् 2.3.
नंदिनी ही शुभ आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी गाय या श्रेष्ठ आश्रमात आणा.
मानुषेषु भवेदेका जरारोगविवर्जिता
माणसांमध्ये तीच एक अशी होती जिला म्हातारपण आणि आजारपण कधीच येणार नव्हते.
अवमन्य मुनिं दांतं पृथ्वाद्यैः सहितोऽनघः
त्याने पृथ्वी आणि इतरांसह त्या संयमी ऋषीचा अवमान केला, जरी तो निर्दोष होता.