इत्युक्ता सा तदा पित्रा मत्स्यगन्धाथ वासवी । उडुपे मुनिमासीनं संवाहयति भामिनी
वडिलांनी सांगितल्यावर मत्स्यगंधा, जी वासवी म्हणूनही ओळखली जात असे, त्या ऋषीला होडीत बसवून नदी पार नेऊ लागली.
व्रजन् सूर्यसुतातोये भावित्वाद्दैवयोगतः । कामार्तस्तु मुनिर्जातो दृष्ट्वा तां चारुलोचनाम्
त्या सूर्यकन्येच्या पाण्यात दोघे जात असताना, दैवयोगाने त्या ऋषीला तिच्या सुंदर डोळ्यांकडे पाहून इच्छा उत्पन्न झाली.
ग्रहीतुकामः स मुनिर्दृष्ट्वा व्यञ्जितयौवनाम् । दक्षिणेन करेणैनामस्पृशद्दक्षिणे करे
त्या ऋषीने तिच्या उमलत्या तारुण्याकडे पाहून तिला मिळवायचे ठरवले आणि उजव्या हाताने तिच्या उजव्या हाताला स्पर्श केला.
तमुवाचासितापाङ्गी स्मितपूर्वमिदं वचः । कुलस्य सदृशं वः किं श्रुतस्य तपसश्च किम्
ती काळ्या डोळ्यांची कन्या हसत म्हणाली, "हे तुमच्या घराण्याला, विद्वत्तेला आणि तपाला शोभणारे आहे का?"
त्वं वै वसिष्ठदायादः कुलशीलसमन्वितः । किं चिकीर्षसि धर्मज्ञ मन्मथेन प्रपीडितः
तू खरंच वसिष्ठांचा वंशज आहेस, उत्तम घराणं आणि चांगला स्वभाव तुला लाभलाय. धर्माचं ज्ञान असताना, कामाने त्रस्त होऊन असं कृत्य करायचं मनात आणतोस का?
दुर्लभं मानुषं जन्म भुवि ब्राह्मणसत्तम । तत्रापि दुर्लभं मन्ये ब्राह्मणत्वं विशेषतः
मानवजन्म या पृथ्वीवर मिळणं फारच कठीण आहे, ब्राह्मणांमध्ये सर्वश्रेष्ठा. त्यातही ब्राह्मणत्व मिळणं मला विशेष दुर्मिळ वाटतं.
कुलेन शीलेन तथा श्रुतेन द्विजोत्तमस्त्वं किल धर्मविच्च । अनार्यभावं कथमागतोऽसि विप्रेन्द्र मां वीक्ष्य च मीनगन्धाम्
घराणं, स्वभाव आणि विद्या या तिन्ही गोष्टींमुळे तू खरोखरच श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि धर्मज्ञ आहेस. पण, ब्राह्मणश्रेष्ठा, माझ्यासारख्या मासेवासाची स्त्री पाहून असा नीच विचार तुझ्या मनात कसा आला?
मदीये शरीरे द्विजामोघबुद्धे ॥ शुभं किं समालोक्य पाणिं ग्रहीतुम् । समीपं समायासि कामातुरस्त्वं कथं नाभिजानासि धर्मं स्वकीयम्
अचल बुद्धी असलेल्या ब्राह्मणा, माझ्या शरीरात असं कोणतं शुभ गुण तुला दिसलं की, तू माझा हात धरायचं ठरवलंस? कामाने पछाडून तू जवळ आलास, पण आपला धर्म ओळखत नाहीस का?
अहो मन्दबुद्धिर्द्विजोऽयं ग्रहीष्य- ञ्जले मग्न एवाद्य मां वै गृहीत्वा । मनो व्याकुलं पञ्चबाणातिविद्धं न कोऽपीह शक्तः प्रतीपं हि कर्तुम्
अरेरे, हा ब्राह्मण किती मंदबुद्धी आहे! माझा हात धरून, माझ्यात पूर्णपणे गुंतून गेला आहे. त्याचं मन कामदेवाच्या पाच बाणांनी व्याकुळ झालंय, आणि इथे कोणीही त्याला थांबवू शकत नाही.
इति सञ्चिन्त्य सा बाला तमुवाच महामुनिम् । धैर्यं कुरु महाभाग परं पारं नयामि वै
असं विचार करून ती कन्या त्या महर्षींना म्हणाली, "धीर धर, भाग्यवान. मी तुला नक्कीच दुसऱ्या काठावर घेऊन जाईन."
सूत उवाच पराशरस्तु तच्छ्रुत्वा वचनं हितपूर्वकम् । करं त्यक्त्वा स्थितस्तत्र सिन्धोः पारं गतः पुनः
सूतेने सांगितलं: ती हितकारक वचनं ऐकून पराशरांनी तिचा हात सोडला आणि तिथेच उभे राहिले, नदीच्या दुसऱ्या काठावर पोहोचले.
मत्स्यगन्धां प्रजग्राह मुनिः कामातुरस्तदा । वेपमाना तु सा कन्या तमुवाच पुरःस्थितम्
त्या वेळी, कामाने पछाडलेले ऋषीने मासेवास असलेल्या त्या मुलीचा हात धरला. घाबरून थरथरत ती कन्या समोर उभी राहून त्याला म्हणाली.
दुर्गन्धाहं मुनिश्रेष्ठ कथं त्वं नोपशङ्कसे । समानरूपयोः कामसंयोगस्तु सुखावहः
"मी दुर्गंधी आहे, ऋषिश्रेष्ठा, तरीही तुला काही शंका वाटत नाही का? समान स्वभाव असणाऱ्यांचा संग सुखदायक असतो."
इत्युक्तेन तु सा कन्या क्षणमात्रेण भामिनी । कृता योजनगन्धा तु सुरूपा च वरानना
असं ती म्हणताच, क्षणातच ती तेजस्विनी कन्या योजनेभर सुवासिनी आणि सुंदर मुखवाली झाली.
मृगनाभिसुगन्धां तां कृत्वा कान्तां मनोहराम् । जग्राह दक्षिणे पाणौ मुनिर्मन्मथपीडितः
मृगनाभीसारखा सुवास तिच्या अंगी आणून, तिला मनोहारी आणि आकर्षक बनवून, कामाने व्याकुळ झालेल्या ऋषीने तिचा उजवा हात धरला.
ग्रहीतुकामं तं प्राह नाम्ना सत्यवती शुभा । मुने पश्यति लोकोऽयं पिता चैव तटस्थितः
हात धरायला उत्सुक असलेल्या त्या शुभ्र सत्यवतीने त्याला म्हणाले, "मुनिवर, हा लोक आणि माझे वडील दोघंही नदीच्या काठी पाहत आहेत."
पशुधर्मो न मे प्रीतिं जनयत्यतिदारुणः । प्रतीक्षस्व मुनिश्रेष्ठ यावद्भवति यामिनी
"प्राण्यांसारखा उघडपणे आणि कठोरपणे संग करणे मला अजिबात आवडत नाही. ऋषिश्रेष्ठा, रात्र होईपर्यंत थांबावं."
रात्रौ व्यवाय उद्दिष्टो दिवा न मनुजस्य हि । दिवासङ्गे महान् दोषः पश्यन्ति किल मानवाः
"रात्री संग करायला सांगितलं आहे, दिवसा माणसांनी तसं करू नये. दिवसा असं केल्यास मोठा दोष मानला जातो."
कामं यच्छ महाबुद्धे लोकनिन्दा दुरासदा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या युक्तमुक्तमुदारधीः
"महाज्ञानी, आपली इच्छा थांबवा. लोकांची निंदा सहन करणं फार कठीण असतं." तिची योग्य आणि समंजस वचने ऐकून,
नीहारं कल्पयामास शीघ्रं पुण्यबलेन वै । नीहारे च समुत्पन्ने तटेऽतितमसा युते
त्यांनी आपल्या पुण्याच्या बळावर लगेच धुके निर्माण केलं. धुके पसरताच, नदीच्या काठी गडद अंधार झाला.
कामिनी तं मुनिं प्राह मृदुपूर्वमिदं वचः । कन्याहं द्विजशार्दूल भुक्त्वा गन्तासि कामतः
ती कामिनी मृदू शब्दात त्या ऋषींना म्हणाली, "मी कन्या आहे, ब्राह्मणश्रेष्ठा. तू इच्छेनुसार मला भोगल्यानंतर निघून जाशील."
अमोघवीर्यस्त्वं ब्रह्मन् का गतिर्मे भवेदिति । पितरं किं ब्रवीम्यद्य सगर्भा चेद्भवाम्यहम्
"ब्रह्मन्, तुझं वीर्य निष्फळ जात नाही. मग माझं पुढे काय होईल? जर मी गर्भवती झाले, तर वडिलांना काय सांगू?"
त्वं गमिष्यसि भुक्त्वा मां किं करोमि वदस्व तत् । पराशर उवाच कान्तेऽद्य मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यसि
तू माझ्या सहवासानंतर निघून जाशील; मग मी काय करावं, ते सांग.
वृणीष्व च वरं भीरु यं त्वमिच्छसि भामिनि । सत्यवत्युवाच यथा मे पितरौ लोके न जानीतो हि मानद
तू ज्या काही वराची इच्छा करशील, तो निवड, भीरू सुंदर स्त्री.
कन्याव्रतं न मे हन्यात्तथा कुरु द्विजोत्तम । पुत्रश्च त्वत्समः कामं भवेदद्भुतवीर्यवान्
माझं कन्याव्रत तुटू नये, हे तू पूर्ण कर, श्रेष्ठ ब्राह्मण. माझा मुलगा तुझ्यासारखा, अद्भुत सामर्थ्यवान असावा.
गन्धोऽयं सर्वदा मे स्याद्यौवनं च नवं नवम् । पराशर उवाच शृणु सुन्दरि पुत्रस्ते विष्ण्वंशसम्भवः शुचिः
हा सुगंध नेहमी माझ्याजवळ राहो आणि माझं तारुण्य नेहमी ताजंतवानं राहो.
भविष्यति च विख्यातस्त्रैलोक्ये वरवर्णिनि । केनचित्कारणेनाहं जातः कामातुरस्त्वयि
ऐक सुंदर स्त्री, तुझा मुलगा विष्णूच्या वंशात जन्मेल, पवित्र असेल आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध होईल.
कदापि च न सम्मोहो भूतपूर्वो वरानने । दृष्ट्वा चाप्सरसां रूपं सदाहं धैर्यमावहम्
काही कारणामुळे मी तुझ्यावर आसक्त झालो आहे; सुंदर मुखवाली, मी कधीच भान हरपले नव्हते, अगदी अप्सरांची रूपं पाहूनही.
दैवयोगेन वीक्ष्य त्वां कामस्य वशगोऽभवम् । तत्किञ्चित्कारणं विद्धि दैवं हि दुरतिक्रमम्
दैवयोगाने मी तुला पाहिलं आणि कामाच्या अधीन झालो; हे काही कारणास्तव घडलं, कारण दैव टाळणं कठीण असतं, हे जाण.
दृष्ट्वाहं चातिदुर्गन्धां त्वां कथं मोहमाप्नुयाम् । पुराणकर्ता पुत्रस्ते भविष्यति वरानने
पूर्वी तुझा वास फारच दुर्गंधी होता, अशा वेळी मी तुझ्यावर कसा मोहित झालो असतो? सुंदर स्त्री, तुझा मुलगा पुराणांचा कर्ता होईल.