तस्याः पुत्रः कथं व्यासः सती स्वभवने स्थिता । ईदृशी सा कथं राज्ञा पुनः शन्तनुना वृता
ती आपल्या घरीच राहिली असताना, तिचा पुत्र व्यास कसा जन्मास आला? आणि अशी असतानाही राजा शांतनूने तिला पुन्हा कसा वरण केला?
तस्यां पुत्रावुभौ जातौ तत्त्वं कथय सुव्रत । विस्तरेण महाभाग कथां परमपावनीम्
तिच्या पोटी जन्मलेल्या त्या दोन पुत्रांची खरी गोष्ट सांग, हे दृढव्रती. हे भाग्यवान, ती अत्यंत पावन अशी कथा विस्ताराने सांग.
उत्पत्तिं वद व्यासस्य सत्यवत्यास्तथा पुनः । श्रोतुकामाः पुनः सर्वे ऋषयः संशितव्रताः
व्यासाचा आणि सत्यवतीचा जन्म कसा झाला, ते सांग. सर्व ऋषी, जे आपापल्या व्रतात दृढ आहेत, हे पुन्हा ऐकण्यास इच्छुक आहेत.
सूत उवाच प्रणम्य परमां शक्तिं चतुर्वर्गप्रदायिनीम् । आदिशक्तिं वदिष्यामि कथां पौराणिकीं शुभाम्
सूतेने सांगितले: चार पुरुषार्थ देणाऱ्या त्या परमशक्तीला वंदन करून, मी आद्यशक्तीची आणि पौराणिक, मंगल कथा सांगतो.
यस्योच्चारणमात्रेण सिद्धिर्भवति शाश्वती । व्याजेनापि हि बीजस्य वाग्भवस्य विशेषतः
जिचे केवळ उच्चारण केल्याने शाश्वत सिद्धी मिळते, विशेषतः वाग्भव बीजाच्या नामाने, तिचे स्मरण जरी अप्रत्यक्षरीत्या झाले तरीही.
सम्यक् सर्वात्मना सर्वैः सर्वकामार्थसिद्धये । स्मर्तव्या सर्वथा देवी वाञ्छितार्थप्रदायिनी
सर्वांनीच आपल्या पूर्ण मनाने, सर्व इच्छित फळ मिळवण्यासाठी, सर्वकाळ देवीचे स्मरण करावे; कारण ती इच्छित वस्तू देणारी आहे.
राजोपरिचरो नाम धार्मिकः सत्यसङ्गरः । चेदिदेशपतिः श्रीमान् बभूव द्विजपूजकः
राजोपरीचर नावाचा, धर्मनिष्ठ, सत्यप्रतिज्ञ, चेदि देशाचा राजा, तेजस्वी आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा होता.
तपसा तस्य तुष्टेन विमानं स्फाटिकं शुभम् । दत्तमिन्द्रेण तत्तस्मै सुन्दरं प्रियकाम्यया
त्याच्या तपामुळे संतुष्ट होऊन, इंद्राने त्याला सुंदर, स्फटिकासारखे विमान दिले, जे मनाला आनंद देणारे होते.
तेनारूढस्तु सर्वत्र याति दिव्येन भूपतिः । न भूमावुपरिस्थोऽसौ तेनोपरिचरो वसुः
त्या दिव्य विमानावर आरूढ होऊन, तो राजा सर्वत्र जात असे; म्हणून राजोपरीचर वसु हा पृथ्वीवर बांधला गेला नव्हता.
विख्यातः सर्वलोकेषु धर्मनित्यः स भूपतिः । तस्य भार्या वरारोहा गिरिका नाम सुन्दरी
तो राजा सर्व लोकांत धर्मनिष्ठ म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याची पत्नी, सुंदर आणि उत्तम बांध्याची, तिचे नाव गिरीका होते.
पुत्राश्चास्य महावीर्याः पञ्चासन्नमितौजसः । पृथग्देशेषु राजानः स्थापितास्तेन भूभुजा
त्याला पाच अत्यंत पराक्रमी पुत्र होते, जे सामर्थ्यात समान होते. त्या राजाने त्यांना वेगवेगळ्या प्रदेशात राज्य देऊन बसवले.
वसोस्तु पत्नी गिरिका कामान् काले न्यवेदयत् । ऋतुकालमनुप्राप्ता स्नाता पुंसवने शुचिः
वसुची पत्नी गिरीका, योग्य काळ आल्यावर, आपली इच्छा व्यक्त केली. तिने स्नान करून शुद्ध होऊन पुत्रप्राप्तीसाठी तयार झाली.
तदहः पितरश्चैनमूचुर्जहि मृगानिति । तच्छुत्वा चिन्तयामास भार्यामृतुमतीं तथा
त्याच दिवशी, पितरांनी त्याला सांगितले, 'शिकार कर.' हे ऐकून, त्याने आपल्या ऋतुमती पत्नीकडे मन लावले.
पितृवाक्यं गुरुं मत्वा कर्तव्यमिति निश्चितम् । चचार मृगयां राजा गिरिकां मनसा स्मरन्
पितरांचे बोल गुरुस्थानी मानून, ते करणे आपले कर्तव्य आहे असे ठरवून, राजा शिकार करत असताना, त्याच्या मनात गिरीकाचे स्मरण होते.
वने स्थितः स राजर्षिश्चित्ते सस्मार भामिनीम् । अतीव रूपसम्पन्नां साक्षाच्छ्रियमिवापराम्
वनात असताना, त्या राजर्षीने आपल्या मनात ती तेजस्विनी आठवली, जी सौंदर्याने परिपूर्ण होती आणि जणू लक्ष्मीच दुसरी.
तस्य रेतः प्रचस्कन्द स्मरतस्तां च कामिनीम् । वटपत्रे तु तद्राजा स्कन्नमात्रं समाक्षिपत्
त्या कामिनीचे स्मरण करत असताना, त्याचे वीर्य सांडले; ते पडताच राजाने लगेच वडाच्या पानावर घेतले.
इदं वृथा परिस्कन्नं रेतो वै न भवेत्कथम् । ऋतुकालं च विज्ञाय मतिं चक्रे नृपस्तदा
हे वीर्य व्यर्थ सांडले गेले, आता ते कसे वाया जाऊ नये? ऋतुकाळ असल्याचे जाणून, राजाने मनाशी ठरवले.
अमोघं सर्वथा वीर्यं मम चैतन्न संशयः । प्रियायै प्रेषयाम्येतदिति बुद्धिमकल्पयत्
माझे वीर्य कधीच निष्फळ होत नाही, याबद्दल मला शंका नाही. हे माझ्या प्रियेपाशी पाठवावे, असे त्याने ठरवले.
शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्याः प्रसमीक्ष्य सः । अभिमन्त्र्याथ तद्वीर्यं वटपर्णपुटे कृतम्
राजाने आपल्या राणीच्या योग्य काळाची वाट पाहून, आपले वीर्य पवित्र करून वडाच्या पानावर ठेवले.
पार्श्वस्थं श्येनमाभाष्य राजोवाच द्विजं प्रति । गृहाणेदं महाभाग गच्छ शीघ्रं गृहं मम
शेजारी असलेल्या गरुडाला उद्देशून राजा त्या ब्राह्मणाला म्हणाला, "हे भाग्यवान, हे घे आणि लवकर माझ्या घरी जा."
मत्प्रियार्थमिदं सौम्य गृहीत्वा त्वं गृहं नय । गिरिकायै प्रयच्छाशु तस्यास्त्वार्तवमद्य वै
माझ्या आवडीसाठी, हे सौम्य, हे घे आणि माझ्या घरी ने; आजच गिरीकाला दे, कारण आज तिचा योग्य काळ आहे.
सूत उवाच इत्युक्त्वा प्रददौ पर्णं श्येनाय नृपसत्तमः । स गृहीत्वोत्पपाताशु गगनं गतिवित्तमः
सूतेने सांगितले: असे म्हणून, श्रेष्ठ राजा वडाचे पान त्या गरुडाला दिले; ते घेऊन वेगाने उडणारा पक्षी आकाशात झेपावला.
गच्छन्तं गगनं श्येनं धृत्वा चञ्चुपुटे पुटम् । तमपश्यदथायान्तं खगं श्येनस्तथापरः
गरुड आकाशातून उडत असताना, चोचीत पान धरून, दुसऱ्या एका गरुडाने त्याला येताना पाहिले.
आमिषं स तु विज्ञाय शीघ्रमभ्यद्रवत्खगम् । तुण्डयुद्धमथाकाशे तावुभौ सम्प्रचक्रतुः
ते मांस आहे हे ओळखून, तो दुसरा पक्षी पटकन त्या गरुडाकडे धावला; मग दोघांनी आकाशात चोचीने झुंज सुरू केली.
युद्ध्यतोरपतद्रेतस्तज्जापि यमुनाम्भसि । खगौ तौ निर्गतौ कामं पुटके पतिते तदा
दोघे झुंजत असताना, ते वीर्य यमुनाच्या पाण्यात पडले; पान खाली पडताच दोन्ही पक्षी उडून गेले.
एतस्मिन्समये काचिद्अद्रिका नाम चाप्सराः । ब्राह्मणं समनुप्राप्तं सन्ध्यावन्दनतत्परम्
त्याच वेळी, अद्रिका नावाची एक अप्सरा, संध्यावंदनात मग्न असलेल्या ब्राह्मणाजवळ आली.
कुर्वन्ती जलकेलिं सा जले मग्ना चचार सा । जग्राह चरणं नारी द्विजस्य वरवर्णिनी
ती जलक्रीडा करत पाण्यात पोहत होती; त्या सुंदर स्त्रीने ब्राह्मणाचा पाय पकडला.
प्राणायामपरः सोऽथ दृष्ट्वा तां कामचारिणीम् । शशाप भव मत्स्यी त्वं ध्यानविघ्नकरी यतः
तो प्राणायामात मग्न असताना, त्या कामुक स्त्रीला पाहून त्याने तिला शाप दिला, "तू माझ्या ध्यानात विघ्न आणलेस म्हणून, आता मासळी हो."
सा शप्ता विप्रमुख्येन बभूव यमुनाचरी । शफरी रूपसम्पन्ना ह्यद्रिका च वराप्सराः
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने शाप दिल्यावर, अद्रिका ही उत्तम अप्सरा, यमुनामध्ये सुंदर मासळी झाली.
श्येनपादपरिभ्रष्टं तच्छुक्रमथ वासवी । जग्राह तरसाभ्येत्य साद्रिका मत्स्यरूपिणी
गरुडाच्या पायातून ते वीर्य पडताच, अद्रिका मासळीच्या रूपात ते पटकन गिळून टाकले.