विचारं चक्रिरे तत्र वधार्थं ते सुरद्रुहाम् । एतस्मिन्समये तत्र दैत्यसेनासमावृतः
तेथे सगळ्यांनी देवांचे शत्रू संपवायचे कसे, याचा विचार केला. तेवढ्यात तिथे दैत्यांची मोठी सेना वेढा घालून उभी राहिली.
अरुणाख्यो दैत्यराजो जगामाशु त्रिविष्टपम् । सूर्येन्दुयमवह्नीनामधिकारान्पृथक्पृथक्
अरुण नावाचा दैत्यराज लवकरच देवांच्या लोकात गेला. त्याने सूर्य, चंद्र, यम आणि अग्नी यांच्या वेगवेगळ्या जागा जिंकून घेतल्या.
स्वयं चकार तपसा नानारूपधरो मुने । स्वस्वस्थानच्युताः सर्वे जग्मुः कैलासमण्डलम्
मुनिवर, त्याने स्वतः तप करून अनेक रूपे धारण केली आणि सगळ्या जागा ताब्यात घेतल्या. सर्व देव आपापल्या स्थानावरून हाकलले गेले आणि कैलासाच्या प्रदेशात गेले.
शशंसुः शङ्करं देवाः स्वस्वदुःखं पृथक्पृथक् । महान् विचारस्तत्रासीत्किं कर्तव्यमतः परम्
सर्व देवांनी आपापले दुःख वेगवेगळे शंकराला सांगितले. पुढे काय करावे, याचा तिथे मोठा विचार झाला.
न युद्धेन च शस्त्रास्त्रैर्न पुंभ्यो नापि योषितः । द्विपाद्भ्यो वा चतुष्पाद्भ्यो नोभयाकारतोऽपि वा
ना युद्धाने, ना शस्त्रास्त्रांनी, ना पुरुषांनी, ना स्त्रियांनी, ना दोन पायांच्या, ना चार पायांच्या, किंवा दोन्ही स्वरूपांच्या कुणाच्याही हातून त्याचा मृत्यू होऊ शकत नाही—
मृत्युर्भवेदिति ब्रह्मा प्रोवाच वचनं यतः । इति चिन्तातुराः सर्वे कर्तुं किञ्चिन्न च क्षमाः
—असे कारण ब्रह्मदेवाने सांगितले. त्यामुळे सगळे मनाने खूप चिंतेत पडले आणि काहीच करू शकत नव्हते.
एतस्मिन्समये तत्र वागभूदशरीरिणी । भजध्वं भुवनेशानीं सा वः कार्यं विधास्यति
तेवढ्यात तिथे देह नसलेली एक वाणी उमटली— 'भुवनांची अधिष्ठात्री देवीची उपासना करा, तीच तुमचे कार्य साधून देईल.'
गायत्रीजपसंसक्तो दैत्यराड् यदि तां त्यजेत् । मृत्युयोग्यस्तदा भूयादित्युच्चैस्तोषकारिणी
'दैत्यराज गायत्री जपात मग्न असताना जर तिला सोडून देईल, तर तो मृत्यूस पात्र होईल,' अशी ती वाणी मोठ्याने आनंदाने म्हणाली.
श्रुत्वा दैवीं तथा वाणीं मन्त्रयामासुरादृताः । बृहस्पतिं समाहूय वचनं प्राह देवराट्
ती दैवी वाणी ऐकून सर्व देवांनी आदराने एकत्र चर्चा केली. बृहस्पतीला बोलावून, देवांचा राजा म्हणाला—
गुरो गच्छ सुराणां तु कार्यार्थमसुरं प्रति । यथा भवेच्च गायत्रीत्यागस्तस्य तथा कुरु
'गुरुजी, देवांच्या कार्यासाठी त्या दैत्याकडे जा आणि त्याने गायत्रीचा त्याग कसा करावा हे काहीही करून घडवा.'
अस्माभिः परमेशानी सेव्यते ध्यानयोगतः । प्रसन्ना सा भगवती साहाय्यं ते करिष्यति
'आम्ही सर्वजण ध्यानयोगाने परमेश्वरीची सेवा करू. ती भगवती प्रसन्न झाली, तर तुझी मदत करील.'
इत्यादिश्य गुरुं सर्वे जग्मुर्जाम्बूनदेश्वरीम् । सास्मान्दैत्यभयत्रस्तान् पालयिष्यति शोभना
अशी आज्ञा देऊन सर्वजण जांबूनदीच्या देवीकडे गेले. ती मंगलमूर्ती दैत्याच्या भीतीने घाबरलेल्या आम्हा सर्वांचे रक्षण करील.
तत्र गत्वा तपश्चर्यां चक्रुः सर्वे सुनिष्ठिताः । मायाबीजजपासक्ता देवीमखपरायणाः
तेथे जाऊन सगळ्यांनी ठाम निश्चयाने तप सुरू केले. मायेच्या बीजमंत्राचा जप करत, देवीच्या पूजेत मन लावले.
बृहस्पतिस्तदा शीघ्रं जगामासुरसन्निधौ । आगतं मुनिवर्यं तं पप्रच्छाथ स दैत्यराट्
तेव्हा बृहस्पती लगेच त्या दैत्याच्या समोर गेला. तो श्रेष्ठ ऋषी आला हे पाहून दैत्यराजाने त्याला विचारले.
मुने कुत्रागमः कस्मात्किमर्थमिति मे वद । नाहं युष्मत्पक्षपाती प्रत्युतारातिरेव च
'मुनिवर, तुम्ही इथे का आलात, कशासाठी आलात, मला सांगा. मी तुमच्या बाजूचा नाही, उलट मी तर तुमचा शत्रूच आहे.'
इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रोवाच मुनिनायकः । अस्मत्सेव्या च या देवी सा त्वया पूज्यतेऽनिशम्
त्याची ही वचने ऐकून, ऋषींचा प्रमुख म्हणाला— 'ज्या देवीची आम्ही सेवा करतो, तीच देवी तूही नेहमी पूजतोस.'
तस्मादस्मत्पक्षपाती न भवेस्त्वं कथं वद । इति तस्य वचः श्रुत्वा मोहितो देवमायया
म्हणून, आमच्या बाजूने तू पक्षपाती कशी नाहीस, ते सांग. ही वचने ऐकून तो देवमायेच्या प्रभावाने गोंधळला.
तत्याज परमं मन्त्रमभिमानेन सत्तम । गायत्रीत्यागतो दैत्यो निस्तेजस्को बभूव ह
त्या दैत्याने अहंकारामुळे श्रेष्ठ गायत्री मंत्र सोडला; त्यामुळे त्याची तेजा हरपली.
कृतकार्यो गुरुस्तस्मात्स्थानान्निर्गतवान्पुनः । ततो वृत्तान्तमखिलं कथयामास वज्रिणे
गुरूने आपले काम पूर्ण केले आणि त्या ठिकाणाहून निघून गेला; मग त्याने सगळा प्रकार वज्रधारी इंद्राला सांगितला.
संतुष्टास्ते सुराः सर्वे भेजिरे परमेश्वरीम् । एवं बहुगते काले कस्मिंश्चित्समये मुने
सर्व देवता तृप्त होऊन परमेश्वरीची पूजा करू लागले; अशा रीतीने बरेच दिवस गेले आणि एके दिवशी, हे मुनी—
प्रादुरासीज्जगन्माता जगन्मङ्गलकारिणी । कोटिसूर्यप्रतीकाशा कोटिकन्दर्पसुन्दरी
जगाची जननी, जगाला मंगल करणारी देवी प्रकट झाली; ती कोट्यवधी सूर्यांसारखी तेजस्वी आणि कोट्यवधी मदनासारखी सुंदर होती.
चित्रानुलेपना देवी चित्रवासोयुगान्विता । विचित्रमाल्याभरणा चित्रभ्रमरमुष्टिका
ती देवी रंगीबेरंगी उटणे आणि सुंदर वस्त्रे घातलेली होती; तिच्या अंगावर विविध फुलांच्या माळा, दागिने आणि हातात मधमाश्यांचा घड होता.
वराभयकरा शान्ता करुणामृतसागरा । नानाभ्रमरसंयुक्तपुष्पमालाविराजिता
ती वर देणारी, भय दूर करणारी, शांत आणि करुणेच्या अमृताचा सागर होती; तिच्या गळ्यात विविध मधमाश्यांनी भरलेल्या फुलांच्या माळा शोभत होत्या.
भ्रामरीभिर्विचित्राभिरसंख्याभिः समावृता । भ्रमरैर्गायमानैश्च ह्रींकारमनुमन्वहम्
ती देवी असंख्य आणि विविध प्रकारच्या मधमाश्यांनी वेढलेली होती; त्या मधमाश्या 'ह्रीं' असा नाद करत तिच्या भोवती सतत गात होत्या.
समन्ततः परिवृता कोटिकोटिभिरम्बिका । सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्ववेदप्रशंसिता
अंबिका सर्व बाजूंनी कोट्यवधींच्या संख्येने वेढलेली होती; ती सर्व प्रकारच्या सौंदर्याने सजलेली आणि सर्व वेदांनी स्तुती केलेली होती.
सर्वात्मिका सर्वमयी सर्वमङ्गलरूपिणी । सर्वज्ञा सर्वजननी सर्वा सर्वेश्वरी शिवा
ती सर्वांची आत्मा, सर्वत्र व्यापलेली, सर्व मंगलरूप असणारी आहे; सर्वज्ञ, सर्वांची जननी, सर्वस्वरूप, सर्वांची अधीश्वरी आणि कल्याणकारी आहे.
दृष्ट्वा तां तरलात्मानो देवा ब्रह्मपुरोगमाः । तुष्टुवुर्हृष्टमनसो विष्टरश्रवसां शिवाम्
ती देवी पाहून ब्रह्मा आणि इतर देवतांचे मन आनंदित झाले; त्यांनी हर्षाने आणि मोठ्या भक्तीने शिवेची स्तुती केली.
देवा ऊचुः नमो देवि महाविद्ये सृष्टिस्थित्यन्तकारिणि । नमः कमलपत्राक्षि सर्वाधारे नमोऽस्तु ते
देवतांनी म्हटले: नमस्कार असो देवी, महाविद्ये, सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारी; कमळाच्या पानासारख्या डोळ्यांची, सर्वांचे आधार असणारी, तुला नमस्कार.
सविश्वतैजसप्राज्ञविराट्सूत्रात्मिके नमः । नमो व्याकृतरूपायै कूटस्थायै नमो नमः
संपूर्ण विश्वाच्या तेज, प्रज्ञा, विराट आणि सूत्ररूप असणाऱ्या तुला नमस्कार; व्यक्त स्वरूप असणाऱ्या आणि सर्वोच्च ठिकाणी वास करणाऱ्या तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
दुर्गे सर्गादिरहिते दुष्टसंरोधनार्गले । निरर्गलप्रेमगम्ये भर्गे देवि नमोऽस्तु ते
हे दुर्गे, सृष्टीच्या आधी आणि पलीकडे असणारी, दुष्टांचा अडथळा करणारी; अमर्याद प्रेमाने सहज मिळणारी, तेजस्विनी देवी, तुला नमस्कार.