प्रसन्ना गिरिजा प्राह ब्रूत स्तवनकारणम् । एतस्मिन्नन्तरे यस्याः कोशरूपात्समुत्थिता
गिरीजादेवी आनंदाने म्हणाली, "तू माझी स्तुती का केलीस, ते सांग." एवढ्यात तिच्या देहातून कौशिकी देवी प्रकट झाली.
कौशिकी सा जगत्पूज्या देवान्प्रीत्येदमब्रवीत्। प्रसन्नाहं सुरश्रेष्ठाः स्तवेनोत्तमरूपिणी
संपूर्ण जगात पूजली जाणारी कौशिकी देवी देवांना प्रेमाने म्हणाली, "हे श्रेष्ठ देवांनो, तुमच्या उत्तम स्तोत्रामुळे मी प्रसन्न झाले आहे."
व्रियतां वर इत्युक्ते देवाः संवव्रिरे वरम् । शुम्भनामावरो भ्राता निशुम्भस्तस्य विश्रुतः
तिने "वर मागा" असे म्हटल्यावर, देवांनी असा वर मागितला, "शुंभ नावाचा एक राक्षस आहे आणि त्याचा प्रसिद्ध भाऊ निशुंभ आहे."
त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं दैत्येन बलशालिना । तद्वधश्चिन्त्यतां देवि दुरात्मा दानवेश्वरः
त्या बलाढ्य दैत्याने आपल्या सामर्थ्याने त्रैलोक्य जिंकले आहे. देवी, तो दुष्ट दानवांचा राजा मारण्याचा विचार करा.
बाधते सततं देवि तिरस्कृत्य निजौजसा । देव्युवाच देवशत्रुं पातयिष्ये निशुम्भं शुम्भमेव च
तो नेहमीच आम्हाला त्रास देतो, देवी, आणि आपल्या शक्तीने आम्हाला दडपतो." देवी म्हणाली, "मी देवांचा शत्रू निशुंभ आणि शुंभ या दोघांनाही नष्ट करीन."
स्वस्थास्तिष्ठत भद्रं वः कण्टकं नाशयामि वः । इत्युक्त्वा देवदेवेशी देवान्सेन्द्रान्दयामयी
"सर्वजण निर्धास्त राहा, तुमचं कल्याण होवो; मी तुमचं दुःख दूर करीन." असं म्हणून देवांची आणि इंद्राची दयाळू देवीने आश्वस्त केलं.
जगामादर्शनं सद्यो मिषतां त्रिदिवौकसाम् । देवाः समागता हृष्टाः सुवर्णाद्रिगुहां शुभाम्
देवांच्या डोळ्यांसमोर ती देवी क्षणात अदृश्य झाली. आनंदित देव सगळे एकत्र येऊन सुवर्ण पर्वताच्या शुभ्र गुहेत गेले.
चण्डमुण्डौ पश्यतःस्म भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः । दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं देवीं लोकविमोहिनीम्
देव पाहत असताना, शुंभ-निशुंभाचे सेवक चंड आणि मुंड यांनी त्या सर्वांगसुंदर, जगाला मोहून टाकणाऱ्या देवीला पाहिले.
कथयामासतू राज्ञे भृत्यौ तौ चण्डमुण्डकौ । देव सर्वासुरश्रेष्ठ रत्नभोगार्ह मानद
ते दोघे, चंड आणि मुंड, राजाकडे जाऊन म्हणाले, "हे सर्व असुरांमध्ये श्रेष्ठ, रत्न आणि सुख उपभोगण्यास योग्य, मान देणारे राजा,"
अपूर्वा कामिनी दृष्टा चावाभ्यां रिपुमर्दन । तस्याः संभोगयोग्यत्वमस्त्येव तव साम्प्रतम्
"आम्ही दोघांनी एक अद्भुत, मनाला भावणारी स्त्री पाहिली आहे, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजा; ती आता तुमच्या उपभोगासाठी योग्य आहे."
तां समानय चार्वङ्गीं भुङ्क्ष्व सौख्यसमन्वितः । तादृशी नासुरी नारी न गन्धर्वी न दानवी
"ती सुंदर अंगांची स्त्री इथे आणा आणि तिच्यासोबत सुख उपभोगा; अशी स्त्री ना असुरांमध्ये, ना गंधर्वांमध्ये, ना दानवांमध्ये आहे."
न मानवी नापि देवी यादृशी सा मनोहरा । एवं भृत्यवचः श्रुत्वा शुम्भः परबलार्दनः
"ना माणसांत, ना देवतांमध्ये, तिच्यासारखी मनमोहक स्त्री कुठेच नाही." सेवकांचे हे बोल ऐकून, शुंभ, शत्रूंचा नाश करणारा राजा,
दूतं सम्मेषयामास सुग्रीवं नाम दानवम् । स दूतस्त्वरितं गत्वा देव्याः सविधमादरात्
त्याने सुग्रीव नावाच्या एका दानव दूताला बोलावले. तो दूत लगेच देवीकडे गेला आणि आदराने तिच्या जवळ पोहोचला.
वृत्तान्तं कथयामास देव्यै शुम्भस्य यद्वचः । देवि शुम्भासुरो नाम त्रैलोक्यविजयी प्रभुः
त्याने देवीला सगळा प्रकार सांगितला आणि शुंभाचे बोल सांगितले, "देवी, शुंभ नावाचा एक असुर आहे, जो त्रैलोक्याचा विजेता आणि प्रभू आहे."
सर्वेषां रत्नवस्तूनां भोक्ता मान्यो दिवौकसाम् । तदुक्तं शृणु मे देवि रत्नभोक्ताहमव्ययः
"तो सर्व रत्नांचा आणि संपत्तीचा उपभोग घेणारा, देवांमध्ये मान्य आहे. देवी, त्याचं म्हणणं ऐका: मी अविनाशी रत्नांचा उपभोग करणारा आहे."
त्वं चापि रत्नभूतासि भज मां चारुलोचने । सर्वेषु यानि रत्नानि देवासुरनरेषु च
"तूही एक रत्न आहेस, सुंदर डोळ्यांची; माझ्याशी एकरूप हो. देव, असुर आणि माणसांमध्ये जी रत्नं आहेत,"
तानि मय्येव सुभगे भज मां कामजै रसैः । देव्युवाच सत्यं वदसि हे दूत दैत्यराजप्रियङ्करम्
"हे भाग्यवती, ती सगळी रत्नं माझ्याकडेच आहेत; माझ्यासोबत कामरसांचा अनुभव घे." देवी म्हणाली, "हे दूत, तू खरी गोष्ट सांगितलीस, जी दैत्यराजाला प्रिय आहे."
प्रतिज्ञा या मया पूर्वं कृता साप्यनृता कथम् । भवेत्तां शृणु मे दूत या प्रतिज्ञा मया कृता
"मी पूर्वी घेतलेली प्रतिज्ञा कधीही खोटी कशी होईल? ऐक, हे दूत, मी कोणती प्रतिज्ञा केली आहे ते मी सांगते."
यो मे दर्पं विधुनुते यो मे बलमपोहति । यो मे प्रतिबलो भूयात्स एव मम भोगभाक्
जो माझा गर्व दूर करतो, माझं बळ कमी करतो, आणि माझ्याएवढा सामर्थ्यवान होतो, तोच माझ्या सुखांचा उपभोग घेईल.
तत एनां प्रतिज्ञां मे सत्यां कृत्वासुरेश्वरः । गृह्णातु पाणिं तरसा तस्याशक्यं किमत्र हि
म्हणून, असुरांचा स्वामी माझं हे वचन खरं करून दाखवो; त्याने माझा हात जोराने पकडावा—यात त्याला काय अशक्य आहे?
तस्माद् गच्छ महादूत स्वामिनं ब्रूहि चादृतः । प्रतिज्ञां चापि मे सत्यां विधास्यति बलाधिकः
म्हणून, हे महादूत, तू आदराने आपल्या स्वामीला सांग, जर तो माझ्यापेक्षा बलवान असेल, तर तो माझं वचन पूर्ण करील.
एवं वाक्यं महादेव्याः समाकर्ण्य स दानवः । कथयामास शुम्भाय देव्या वृत्तान्तमादितः
महादेवीचं हे बोलणं ऐकून, तो दानव सर्व हकीकत सुरुवातीपासून शुंभाला सांगू लागला.
तदाप्रियं दूतवाक्यं शुम्भः श्रुत्वा महाबलः । कोपमाहारयामास महान्तं दनुजाधिपः
दूताचं ते अप्रिय बोलणं ऐकून, महाबली शुंभ, दानवांचा राजा, फारच संतापला.
ततो धूम्राक्षनामानं दैत्यं दैत्यपतिः प्रभुः । आदिदेश शृणु वचो धूम्राक्ष मम चादृतः
मग दैत्यांचा स्वामी आणि प्रभू, धूम्राक्ष नावाच्या दैत्याला आज्ञा देतो—'धूम्राक्ष, माझं बोलणं ऐक आणि आज्ञा पाळ.'
तां दुष्टां केशपाशेषु हत्वाप्यानीयतां मम । समीपमविलम्बेन शीघ्रं गच्छस्व मे पुरः
ती वाईट स्त्री, केसांनी ओढून किंवा मारून का होईना, पटकन माझ्याजवळ आण; लवकर जा आणि माझ्यासाठी पुढे हो.
इत्यादेशं समासाद्य दैत्येशो धूम्रलोचनः । षष्ट्यासुराणां सहितः सहस्राणां महाबलः
ही आज्ञा मिळताच, धूम्रलोचन दैत्यांचा स्वामी, साठ हजार बलाढ्य दैत्यांसह निघाला.
तुहिनाचलमासाद्य देव्याः सविधमेव सः । उच्चैर्देवीं जगादाशु भज दैत्यपतिं शुभे
तो हिमालयाजवळ पोहोचून, देवीच्या जवळ गेला आणि मोठ्याने म्हणाला—'हे शुभे, पटकन दैत्यपतीला शरण जा.'
शुम्भं नाम महावीर्यं सर्वभोगानवाप्नुहि । नोचेत्केशान्गृहीत्वा त्वां नेष्ये दैत्यपतिं प्रति
‘महाबली शुंभाला स्वीकार आणि सर्व सुखांचा उपभोग घे; नाहीतर मी तुझ्या केसांनी पकडून तुला दैत्यपतीकडे नेईन.’
इत्युक्ता सा ततो देवी दैत्येन त्रिदशारिणा । उवाच दैत्य यद् ब्रूषे तत्सत्यं ते महाबल
त्या दैत्याने असं म्हटल्यावर देवी म्हणाली—'तू जे बोलतोस ते खरं आहे, हे महाबली.'
राजा शुम्भासुरस्त्वं च किं करिष्यसि तद्वद । इत्युक्तो दैत्यपोऽधावत्तूर्णं शस्त्रसमन्वितः
‘राजा शुंभ हा असुर आहे, आणि तूही; मग तू काय करणार आहेस, ते सांग.’ असं म्हणताच, दैत्यांचा स्वामी शस्त्र घेऊन धावला.