पाशेन बद्ध्वा सुदृढं छित्त्वा खड्गेन तच्छिरः । पातयामास महिषं देवी देवगणान्तकम्
देवीने त्याला घट्ट दोरीने बांधले आणि तलवारीने त्याचे डोके छाटले; अशा प्रकारे देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा महीष तिने ठार केला.
हाहाकृतं ततः शेषं सैन्यं भग्नं दिशो दश । तुष्टुवुर्देवदेवेशीं सर्वे देवाः प्रमोदिताः
मग उरलेले सैन्य हंबरडा फोडत, पराभूत होऊन दहा दिशांना पळाले; सर्व देवता आनंदाने देवांची राणी असलेल्या देवीचे स्तुती करू लागले.
एवं लक्ष्मीः समुत्पन्ना महिषासुरमर्दिनी । राजञ्छृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावो यथाभवत्
अशा प्रकारे लक्ष्मी महीषासुराचा संहार करणारी म्हणून प्रकट झाली; राजन, आता सरस्वती कशी प्रकट झाली ते ऐक.
एकदा शुम्भनामासीद्दैत्यो मदबलोत्कटः । निशुम्भश्चापि तद्भ्राता महाबलपराक्रमः
एकदा शुंभ नावाचा, मदाने आणि बळाने गर्विष्ठ असा एक दैत्य होता; त्याचा भाऊ निशुंभ हा देखील अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होता.
तेन सम्पीडिता देवाः सर्वे भ्रष्टश्रियो नृप । हिमवन्तमथासाद्य देवीं तुष्टुवुरादरात्
त्यांच्या छळामुळे सर्व देवता तेजहीन झाले, राजन; मग ते हिमालय पर्वतावर जाऊन आदराने देवीची प्रार्थना करू लागले.
देवा ऊचुः जय देवेशि भक्तानामार्तिनाशनकोविदे । दानवान्तकरूपे त्वमजरामरणेऽनघे
देव म्हणाले: 'देवतांच्या राणी, भक्तांचे दु:ख दूर करण्यात कुशल असणारी, दानवांचा नाश करणाऱ्या रूपात, तू कधीही न संपणारी, अमर आणि निष्पाप आहेस, तुला विजय असो.'
देवेशि भक्तिसुलभे महाबलपराक्रमे । विष्णुशङ्करब्रह्मादिस्वरूपेऽनन्तविक्रमे
'देवतांच्या राणी, भक्तांना सहज मिळणारी, महान बळ आणि पराक्रम असलेली, विष्णु, शंकर, ब्रह्मा आणि इतरांचे रूप धारण करणारी, अनंत सामर्थ्य असलेली.'
सृष्टिस्थितिकरे नाशकारिके कान्तिदायिनि । महाताण्डवसुप्रीते मोददायिनि माधवि
'सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारी, तेज देणारी, महान तांडवात आनंद मानणारी, माधवी, तू आनंद देणारी आहेस.'
प्रसीद देवदेवेशि प्रसीद करुणानिधे । निशुम्भशुम्भसम्भूतभयापाराम्बुवारिधे
'देवतांच्या राणी, दयामयिनी, कृपा कर, कृपा कर; निशुंभ आणि शुंभ यांच्या भीतीपासून मुक्त करणारे तू अथांग करुणासागर आहेस.'
उद्धरास्मान् प्रपन्नार्तिनाशिके शरणागतान् । एवं संस्तुवतां तेषां त्रिदशानां धरापते
'आम्हाला तार, शरण आलेल्यांचे दु:ख दूर करणारी, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.' अशा प्रकारे त्या देवता तिची स्तुती करत होते, हे पृथ्वीच्या राजन—
प्रसन्ना गिरिजा प्राह ब्रूत स्तवनकारणम् । एतस्मिन्नन्तरे यस्याः कोशरूपात्समुत्थिता
गिरीजादेवी आनंदाने म्हणाली, "तू माझी स्तुती का केलीस, ते सांग." एवढ्यात तिच्या देहातून कौशिकी देवी प्रकट झाली.
कौशिकी सा जगत्पूज्या देवान्प्रीत्येदमब्रवीत्। प्रसन्नाहं सुरश्रेष्ठाः स्तवेनोत्तमरूपिणी
संपूर्ण जगात पूजली जाणारी कौशिकी देवी देवांना प्रेमाने म्हणाली, "हे श्रेष्ठ देवांनो, तुमच्या उत्तम स्तोत्रामुळे मी प्रसन्न झाले आहे."
व्रियतां वर इत्युक्ते देवाः संवव्रिरे वरम् । शुम्भनामावरो भ्राता निशुम्भस्तस्य विश्रुतः
तिने "वर मागा" असे म्हटल्यावर, देवांनी असा वर मागितला, "शुंभ नावाचा एक राक्षस आहे आणि त्याचा प्रसिद्ध भाऊ निशुंभ आहे."
त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं दैत्येन बलशालिना । तद्वधश्चिन्त्यतां देवि दुरात्मा दानवेश्वरः
त्या बलाढ्य दैत्याने आपल्या सामर्थ्याने त्रैलोक्य जिंकले आहे. देवी, तो दुष्ट दानवांचा राजा मारण्याचा विचार करा.
बाधते सततं देवि तिरस्कृत्य निजौजसा । देव्युवाच देवशत्रुं पातयिष्ये निशुम्भं शुम्भमेव च
तो नेहमीच आम्हाला त्रास देतो, देवी, आणि आपल्या शक्तीने आम्हाला दडपतो." देवी म्हणाली, "मी देवांचा शत्रू निशुंभ आणि शुंभ या दोघांनाही नष्ट करीन."
स्वस्थास्तिष्ठत भद्रं वः कण्टकं नाशयामि वः । इत्युक्त्वा देवदेवेशी देवान्सेन्द्रान्दयामयी
"सर्वजण निर्धास्त राहा, तुमचं कल्याण होवो; मी तुमचं दुःख दूर करीन." असं म्हणून देवांची आणि इंद्राची दयाळू देवीने आश्वस्त केलं.
जगामादर्शनं सद्यो मिषतां त्रिदिवौकसाम् । देवाः समागता हृष्टाः सुवर्णाद्रिगुहां शुभाम्
देवांच्या डोळ्यांसमोर ती देवी क्षणात अदृश्य झाली. आनंदित देव सगळे एकत्र येऊन सुवर्ण पर्वताच्या शुभ्र गुहेत गेले.
चण्डमुण्डौ पश्यतःस्म भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः । दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं देवीं लोकविमोहिनीम्
देव पाहत असताना, शुंभ-निशुंभाचे सेवक चंड आणि मुंड यांनी त्या सर्वांगसुंदर, जगाला मोहून टाकणाऱ्या देवीला पाहिले.
कथयामासतू राज्ञे भृत्यौ तौ चण्डमुण्डकौ । देव सर्वासुरश्रेष्ठ रत्नभोगार्ह मानद
ते दोघे, चंड आणि मुंड, राजाकडे जाऊन म्हणाले, "हे सर्व असुरांमध्ये श्रेष्ठ, रत्न आणि सुख उपभोगण्यास योग्य, मान देणारे राजा,"
अपूर्वा कामिनी दृष्टा चावाभ्यां रिपुमर्दन । तस्याः संभोगयोग्यत्वमस्त्येव तव साम्प्रतम्
"आम्ही दोघांनी एक अद्भुत, मनाला भावणारी स्त्री पाहिली आहे, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजा; ती आता तुमच्या उपभोगासाठी योग्य आहे."
तां समानय चार्वङ्गीं भुङ्क्ष्व सौख्यसमन्वितः । तादृशी नासुरी नारी न गन्धर्वी न दानवी
"ती सुंदर अंगांची स्त्री इथे आणा आणि तिच्यासोबत सुख उपभोगा; अशी स्त्री ना असुरांमध्ये, ना गंधर्वांमध्ये, ना दानवांमध्ये आहे."
न मानवी नापि देवी यादृशी सा मनोहरा । एवं भृत्यवचः श्रुत्वा शुम्भः परबलार्दनः
"ना माणसांत, ना देवतांमध्ये, तिच्यासारखी मनमोहक स्त्री कुठेच नाही." सेवकांचे हे बोल ऐकून, शुंभ, शत्रूंचा नाश करणारा राजा,
दूतं सम्मेषयामास सुग्रीवं नाम दानवम् । स दूतस्त्वरितं गत्वा देव्याः सविधमादरात्
त्याने सुग्रीव नावाच्या एका दानव दूताला बोलावले. तो दूत लगेच देवीकडे गेला आणि आदराने तिच्या जवळ पोहोचला.
वृत्तान्तं कथयामास देव्यै शुम्भस्य यद्वचः । देवि शुम्भासुरो नाम त्रैलोक्यविजयी प्रभुः
त्याने देवीला सगळा प्रकार सांगितला आणि शुंभाचे बोल सांगितले, "देवी, शुंभ नावाचा एक असुर आहे, जो त्रैलोक्याचा विजेता आणि प्रभू आहे."
सर्वेषां रत्नवस्तूनां भोक्ता मान्यो दिवौकसाम् । तदुक्तं शृणु मे देवि रत्नभोक्ताहमव्ययः
"तो सर्व रत्नांचा आणि संपत्तीचा उपभोग घेणारा, देवांमध्ये मान्य आहे. देवी, त्याचं म्हणणं ऐका: मी अविनाशी रत्नांचा उपभोग करणारा आहे."
त्वं चापि रत्नभूतासि भज मां चारुलोचने । सर्वेषु यानि रत्नानि देवासुरनरेषु च
"तूही एक रत्न आहेस, सुंदर डोळ्यांची; माझ्याशी एकरूप हो. देव, असुर आणि माणसांमध्ये जी रत्नं आहेत,"
तानि मय्येव सुभगे भज मां कामजै रसैः । देव्युवाच सत्यं वदसि हे दूत दैत्यराजप्रियङ्करम्
"हे भाग्यवती, ती सगळी रत्नं माझ्याकडेच आहेत; माझ्यासोबत कामरसांचा अनुभव घे." देवी म्हणाली, "हे दूत, तू खरी गोष्ट सांगितलीस, जी दैत्यराजाला प्रिय आहे."
प्रतिज्ञा या मया पूर्वं कृता साप्यनृता कथम् । भवेत्तां शृणु मे दूत या प्रतिज्ञा मया कृता
"मी पूर्वी घेतलेली प्रतिज्ञा कधीही खोटी कशी होईल? ऐक, हे दूत, मी कोणती प्रतिज्ञा केली आहे ते मी सांगते."
यो मे दर्पं विधुनुते यो मे बलमपोहति । यो मे प्रतिबलो भूयात्स एव मम भोगभाक्
जो माझा गर्व दूर करतो, माझं बळ कमी करतो, आणि माझ्याएवढा सामर्थ्यवान होतो, तोच माझ्या सुखांचा उपभोग घेईल.
तत एनां प्रतिज्ञां मे सत्यां कृत्वासुरेश्वरः । गृह्णातु पाणिं तरसा तस्याशक्यं किमत्र हि
म्हणून, असुरांचा स्वामी माझं हे वचन खरं करून दाखवो; त्याने माझा हात जोराने पकडावा—यात त्याला काय अशक्य आहे?