अन्यैरशेषविबुधैर्मानिता सा जगन्मयी । तां तुष्टुवुर्महादेवीं देवा महिषपीडिताः
इतर सर्व देवांनी तिला मान दिला; त्या जगद्व्यापिनी देवीचे, महिषाने त्रस्त झालेल्या देवांनी स्तुती केली.
नानास्तोत्रैर्महेशानीं जगदुद्भवकारिणीम् । तेषां निशम्य देवेशी स्तोत्रं विबुधपूजिता
विविध स्तोत्रांनी त्यांनी जगाच्या उत्पत्तीची कारणीभूत असलेल्या महेश्वरीचे स्तवन केले; देवांनी केलेली ती स्तुती ऐकून, देवतांनी पूजित असलेली देवी ऐकू लागली.
महिषस्य वधार्थाय महानादं चकार ह । तेन नादेन महिषश्चकितोऽभूद्धरापते
महीषाचा वध करण्यासाठी तिने मोठ्या आवाजात गर्जना केली; त्या गर्जनेने दानवांचा राजा महीष घाबरून गेला.
आससाद जगद्धात्रीं सर्वसैन्यसमावृतः । ततः स युयुधे देव्या महिषाख्यो महासुरः
संपूर्ण सैन्याने वेढलेली जगाची जननी त्याच्यासमोर उभी राहिली; मग महीष नावाचा तो महादैत्य देवीशी युद्ध करू लागला.
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा क्षिप्तैः पूरयन्नम्बरान्तरम् । चिक्षुरो ग्रामणीः सेनापतिर्दुर्धरदुर्मुखौ
अनेक शस्त्रास्त्रांनी आकाश भरून टाकले; त्या सैन्याचे सेनापती चिक्षुर, दुर्धर आणि दुर्मुख यांनी सैन्याचे नेतृत्व केले.
बाष्कलस्ताम्रकश्चैव बिडालवदनोऽपरः । एतैश्चान्यैरसंख्यातैः संग्रामान्तकसन्निभैः
बाष्कल, ताम्रक आणि मांजरासारखा चेहरा असलेला एक दुसरा, तसेच असंख्य इतर जे रणभूमीत मृत्यूसारखे भयंकर होते, हे सर्व त्यांच्यात सामील झाले.
योधैः परिवृतो वीरो महिषो दानवोत्तमः । ततः सा कोपताम्राक्षी देवी लोकविमोहिनी
या सर्व योद्ध्यांनी वेढलेला, पराक्रमी आणि श्रेष्ठ महीष उभा राहिला; तेव्हा देवी, जी रागाने डोळे लाल करून जगाला मोहात पाडणारी आहे—
जघान योधान्समरे देवी महिषमाश्रितान् । ततस्तेषु हतेष्वेव स दैत्यो रोषमूर्च्छितः
—तिने युद्धात महीषाच्या आसऱ्याने आलेल्या योद्ध्यांना ठार केले; आपले साथीदार मारले गेले हे पाहून तो दैत्य प्रचंड क्रोधाने भरून गेला.
आससाद तदा देवीं तूर्णं मायाविशारदः । रूपान्तराणि सम्भेजे मायया दानवेश्वरः
मग तो मायेत पारंगत असलेला दैत्यराजा वेगाने देवीजवळ गेला; त्याने आपल्या मायेमुळे अनेक रूपे धारण केली.
तानि तान्यस्य रूपाणि नाशयामास सा तदा । ततोऽन्ते माहिषं रूपं बिभ्राणममरार्दनम्
ती देवी त्याची प्रत्येक रूपे नष्ट करू लागली; शेवटी तो अमरांना भयभीत करणारे महिषाचे रूप धारण करून उभा राहिला.
पाशेन बद्ध्वा सुदृढं छित्त्वा खड्गेन तच्छिरः । पातयामास महिषं देवी देवगणान्तकम्
देवीने त्याला घट्ट दोरीने बांधले आणि तलवारीने त्याचे डोके छाटले; अशा प्रकारे देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा महीष तिने ठार केला.
हाहाकृतं ततः शेषं सैन्यं भग्नं दिशो दश । तुष्टुवुर्देवदेवेशीं सर्वे देवाः प्रमोदिताः
मग उरलेले सैन्य हंबरडा फोडत, पराभूत होऊन दहा दिशांना पळाले; सर्व देवता आनंदाने देवांची राणी असलेल्या देवीचे स्तुती करू लागले.
एवं लक्ष्मीः समुत्पन्ना महिषासुरमर्दिनी । राजञ्छृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावो यथाभवत्
अशा प्रकारे लक्ष्मी महीषासुराचा संहार करणारी म्हणून प्रकट झाली; राजन, आता सरस्वती कशी प्रकट झाली ते ऐक.
एकदा शुम्भनामासीद्दैत्यो मदबलोत्कटः । निशुम्भश्चापि तद्भ्राता महाबलपराक्रमः
एकदा शुंभ नावाचा, मदाने आणि बळाने गर्विष्ठ असा एक दैत्य होता; त्याचा भाऊ निशुंभ हा देखील अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होता.
तेन सम्पीडिता देवाः सर्वे भ्रष्टश्रियो नृप । हिमवन्तमथासाद्य देवीं तुष्टुवुरादरात्
त्यांच्या छळामुळे सर्व देवता तेजहीन झाले, राजन; मग ते हिमालय पर्वतावर जाऊन आदराने देवीची प्रार्थना करू लागले.
देवा ऊचुः जय देवेशि भक्तानामार्तिनाशनकोविदे । दानवान्तकरूपे त्वमजरामरणेऽनघे
देव म्हणाले: 'देवतांच्या राणी, भक्तांचे दु:ख दूर करण्यात कुशल असणारी, दानवांचा नाश करणाऱ्या रूपात, तू कधीही न संपणारी, अमर आणि निष्पाप आहेस, तुला विजय असो.'
देवेशि भक्तिसुलभे महाबलपराक्रमे । विष्णुशङ्करब्रह्मादिस्वरूपेऽनन्तविक्रमे
'देवतांच्या राणी, भक्तांना सहज मिळणारी, महान बळ आणि पराक्रम असलेली, विष्णु, शंकर, ब्रह्मा आणि इतरांचे रूप धारण करणारी, अनंत सामर्थ्य असलेली.'
सृष्टिस्थितिकरे नाशकारिके कान्तिदायिनि । महाताण्डवसुप्रीते मोददायिनि माधवि
'सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारी, तेज देणारी, महान तांडवात आनंद मानणारी, माधवी, तू आनंद देणारी आहेस.'
प्रसीद देवदेवेशि प्रसीद करुणानिधे । निशुम्भशुम्भसम्भूतभयापाराम्बुवारिधे
'देवतांच्या राणी, दयामयिनी, कृपा कर, कृपा कर; निशुंभ आणि शुंभ यांच्या भीतीपासून मुक्त करणारे तू अथांग करुणासागर आहेस.'
उद्धरास्मान् प्रपन्नार्तिनाशिके शरणागतान् । एवं संस्तुवतां तेषां त्रिदशानां धरापते
'आम्हाला तार, शरण आलेल्यांचे दु:ख दूर करणारी, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.' अशा प्रकारे त्या देवता तिची स्तुती करत होते, हे पृथ्वीच्या राजन—
प्रसन्ना गिरिजा प्राह ब्रूत स्तवनकारणम् । एतस्मिन्नन्तरे यस्याः कोशरूपात्समुत्थिता
गिरीजादेवी आनंदाने म्हणाली, "तू माझी स्तुती का केलीस, ते सांग." एवढ्यात तिच्या देहातून कौशिकी देवी प्रकट झाली.
कौशिकी सा जगत्पूज्या देवान्प्रीत्येदमब्रवीत्। प्रसन्नाहं सुरश्रेष्ठाः स्तवेनोत्तमरूपिणी
संपूर्ण जगात पूजली जाणारी कौशिकी देवी देवांना प्रेमाने म्हणाली, "हे श्रेष्ठ देवांनो, तुमच्या उत्तम स्तोत्रामुळे मी प्रसन्न झाले आहे."
व्रियतां वर इत्युक्ते देवाः संवव्रिरे वरम् । शुम्भनामावरो भ्राता निशुम्भस्तस्य विश्रुतः
तिने "वर मागा" असे म्हटल्यावर, देवांनी असा वर मागितला, "शुंभ नावाचा एक राक्षस आहे आणि त्याचा प्रसिद्ध भाऊ निशुंभ आहे."
त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं दैत्येन बलशालिना । तद्वधश्चिन्त्यतां देवि दुरात्मा दानवेश्वरः
त्या बलाढ्य दैत्याने आपल्या सामर्थ्याने त्रैलोक्य जिंकले आहे. देवी, तो दुष्ट दानवांचा राजा मारण्याचा विचार करा.
बाधते सततं देवि तिरस्कृत्य निजौजसा । देव्युवाच देवशत्रुं पातयिष्ये निशुम्भं शुम्भमेव च
तो नेहमीच आम्हाला त्रास देतो, देवी, आणि आपल्या शक्तीने आम्हाला दडपतो." देवी म्हणाली, "मी देवांचा शत्रू निशुंभ आणि शुंभ या दोघांनाही नष्ट करीन."
स्वस्थास्तिष्ठत भद्रं वः कण्टकं नाशयामि वः । इत्युक्त्वा देवदेवेशी देवान्सेन्द्रान्दयामयी
"सर्वजण निर्धास्त राहा, तुमचं कल्याण होवो; मी तुमचं दुःख दूर करीन." असं म्हणून देवांची आणि इंद्राची दयाळू देवीने आश्वस्त केलं.
जगामादर्शनं सद्यो मिषतां त्रिदिवौकसाम् । देवाः समागता हृष्टाः सुवर्णाद्रिगुहां शुभाम्
देवांच्या डोळ्यांसमोर ती देवी क्षणात अदृश्य झाली. आनंदित देव सगळे एकत्र येऊन सुवर्ण पर्वताच्या शुभ्र गुहेत गेले.
चण्डमुण्डौ पश्यतःस्म भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः । दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं देवीं लोकविमोहिनीम्
देव पाहत असताना, शुंभ-निशुंभाचे सेवक चंड आणि मुंड यांनी त्या सर्वांगसुंदर, जगाला मोहून टाकणाऱ्या देवीला पाहिले.
कथयामासतू राज्ञे भृत्यौ तौ चण्डमुण्डकौ । देव सर्वासुरश्रेष्ठ रत्नभोगार्ह मानद
ते दोघे, चंड आणि मुंड, राजाकडे जाऊन म्हणाले, "हे सर्व असुरांमध्ये श्रेष्ठ, रत्न आणि सुख उपभोगण्यास योग्य, मान देणारे राजा,"
अपूर्वा कामिनी दृष्टा चावाभ्यां रिपुमर्दन । तस्याः संभोगयोग्यत्वमस्त्येव तव साम्प्रतम्
"आम्ही दोघांनी एक अद्भुत, मनाला भावणारी स्त्री पाहिली आहे, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजा; ती आता तुमच्या उपभोगासाठी योग्य आहे."