मणिद्वीपवर्णनम् व्यास उवाच तदेव देवीसदनं मध्यभागे विराजते । सहस्रस्तम्भसंयुक्ताश्चत्वारस्तेषु मण्डपाः
मधल्या भागात देवीचे तेच निवासस्थान तेजाने झळकत आहे. तिथे हजार खांबांनी जोडलेले चार मंडप आहेत.
शृङ्गारमण्डपश्चैको मुक्तिमण्डप एव च । ज्ञानमण्डपसंज्ञस्तु तृतीयः परिकीर्तितः
त्यातील एकाला शृंगारमंडप, दुसऱ्याला मुक्तिमंडप म्हणतात, तिसऱ्याला ज्ञानमंडप असे नाव आहे.
एकान्तमण्डपश्चैव चतुर्थः परिकीर्तितः । नानावितानसंयुक्ता नानाधूपैस्तु धूपिताः
चौथ्याला एकांतमंडप असे म्हणतात. हे सर्व मंडप विविध छत्रांनी सजलेले आणि अनेक प्रकारच्या धूपांनी सुवासित आहेत.
कोटिसूर्यसमाः कान्त्या भ्राजन्ते मण्डपाः शुभाः । तन्मण्डपानां परितः काश्मीरवनिका स्मृता
हे शुभ्र मंडप कोट्यवधी सूर्यांसारख्या तेजाने झळकत आहेत. या मंडपांच्या सभोवताली काश्मिरी वृक्षांची बाग आहे.
मल्लिकाकुन्दवनिका यत्र पुष्कलकाः स्थिताः । असंख्याता मृगमदैः पूरितास्तत्स्रवा नृप
तिथे मल्लिका आणि कुंद फुलांच्या बागा विपुल आहेत. त्या बागा असंख्य मृगमदाने भरलेल्या असून, त्यांचा सुगंध सर्वत्र पसरलेला आहे, हे राजन.
महापद्माटवी तद्वद्रत्नसोपाननिर्मिता । सुधारसेन सम्पूर्णा गुञ्जन्मत्तमधुव्रता
त्याचप्रमाणे तिथे एक मोठी कमळांची अरण्य आहे, रत्नांच्या पायऱ्यांनी बांधलेली, अमृताने भरलेली आणि गुंजन करणाऱ्या मदमस्त मधमाशांनी गजबजलेली.
हंसकारण्डवाकीर्णा गन्धपूरितदिक्तटा । वनिकानां सुगन्धैस्तु मणिद्वीपं सुवासितम्
त्या ठिकाणी हंस आणि कारंडव विहरत आहेत, सर्व दिशांना सुगंध पसरलेला आहे. त्या बागांचा गोड वास संपूर्ण मणिद्वीपात दरवळतो.
शृङ्गारमण्डपे देव्यो गायन्ति विविधैः स्वरैः । सभासदो देववरा मध्ये श्रीजगदम्बिका
शृंगारमंडपात देवी विविध सुरांत गात आहेत. त्या सभेत देवतांच्या समवेत श्रीजगदंबा विराजमान आहे.
मुक्तिमण्डपमध्ये तु मोचयत्यनिशं शिवा । ज्ञानोपदेशं कुरुते तृतीये नृप मण्डपे
मुक्तिमंडपाच्या मध्यभागी, शिवा नेहमीच लोकांना मुक्ती देते आणि तिसऱ्या मंडपात ज्ञान देण्याचे कार्य करते, हे राजन.
चतुर्थमण्डपे चैव जगद्रक्षाविचिन्तनम् । मन्त्रिणीसहिता नित्यं करोति जगदम्बिका
चौथ्या मंडपात जगदंबा आपल्या मंत्रीणींसह नेहमी जगाच्या रक्षणाचा विचार करते.
चिन्तामणिगृहे राजञ्छक्तितत्त्वात्मकैः परैः । सोपानैर्दशभिर्युक्तो मञ्चकोऽप्यधिराजते
राजा, चिंतामणीच्या घरात शक्तितत्त्वांनी बनवलेली दहा पायऱ्यांची सुंदर झोपाळू मांडली आहे.
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । एते मञ्चखुराः प्रोक्ताः फलकस्तु सदाशिवः
ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, ईश्वर आणि सदाशिव हे त्या झोपाळ्याचे पाय आहेत, आणि त्यावरचे फळक सदाशिवच आहे.
तस्योपरि महादेवो भुवनेशो विराजते । या देवी निजलीलार्थं द्विधाभूता बभूव ह
त्या झोपाळ्यावर महादेव, भुवनांचा स्वामी, तेजाने विराजमान आहे; आणि जी देवी आपल्या लीलांसाठी दोन रूपांत प्रकट झाली, तीही तिथे आहे.
सृष्ट्यादौ तु स एवायं तदर्धाङ्गो महेश्वरः । कन्दर्पदर्पनाशोद्यत्कोटिकन्दर्पसुन्दरः
सृष्टीच्या आरंभी तोच महेश्वर, ज्याचे अर्धे शरीर तिचे आहे, कामदेवाचा गर्व मोडणारा आणि कोट्यवधी मदनांपेक्षा सुंदर आहे.
पञ्चवक्त्रस्त्रिनेत्रश्च मणिभूषणभूषितः । हरिणाभीतिपरशून् वरं च निजबाहुभिः
त्याला पाच तोंडे, तीन डोळे आहेत, तो रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेला आहे, आणि आपल्या हातात हरिण, कुऱ्हाड आणि वर घेऊन आहे.
दधानः षोडशाब्दोऽसौ देवः सर्वेश्वरो महान् । कोटिसूर्यप्रतीकाशश्चन्द्रकोटिसुशीतलः
तो सर्वांचा प्रभू, सोळा वर्षांचा तेजस्वी तरुण, कोट्यवधी सूर्यांसारखा उजळ आणि कोट्यवधी चंद्रांसारखा शीतल आहे.
शुद्धस्फटिकसंकाशस्त्रिनेत्रः शीतलद्युतिः । वामाङ्गे सन्निषण्णास्य देवी श्रीभुवनेश्वरी
तो शुद्ध स्फटिकासारखा, तीन डोळ्यांचा आणि शीतल प्रकाशाने उजळलेला आहे; त्याच्या डाव्या भागी श्रीभुवनेश्वरी देवी विराजमान आहे.
नवरत्नगणाकीर्णकाञ्चीदामविराजिता । तप्तकाञ्चनसन्नद्धवैदूर्याङ्गदभूषणा
ती नऊ रत्नांच्या गाठींनी सजलेल्या कंबरपट्ट्याने आणि तापलेल्या सोन्याच्या व वैडूर्याच्या कड्यांनी शोभलेली आहे.
कनच्छ्रीचक्रताटङ्कविटङ्कवदनाम्बुजा । ललाटकान्तिविभवविजितार्थसुधाकरा
तिच्या कमळासारख्या चेहऱ्यावर सोन्याच्या श्रीचक्राच्या आकारातील कुंडले आहेत, आणि तिच्या कपाळाचा तेज चंद्राच्या अमृतकिरणांनाही हरवून टाकतो.
बिम्बकान्तितिरस्कारिरदच्छदविराजिता । लसत्कुङ्कुमकस्तुरीतिलकोद्भासितानना
तिचे चमकदार दात बिंब फळाच्या कांतीलाही लाजवतात, आणि तिच्या चेहऱ्यावर कुंकू व कस्तुरीच्या तेजस्वी टिळ्याने शोभा येते.
दिव्यचूडामणिस्फारचञ्चच्चन्द्रकसूर्यका । उद्यत्कविसमस्वच्छनासाभरणभासुरा
ती दिव्य चूडामणीने, चंद्रसूर्याच्या लहरी किरणांनी सजलेली आहे, आणि तिच्या नाकातील दागिना नव्या कवीच्या उपमेप्रमाणे चमकत आहे.
चिन्ताकलम्बितस्वच्छमुक्तागुच्छविराजिता । पाटीरपङ्ककर्पूरकुङ्कुमालङ्कृतस्तनी
तिच्या केसात शुद्ध मोत्यांच्या गाठी लटकलेल्या आहेत, आणि तिच्या स्तनांवर चंदन, कर्पूर व कुंकू यांची शोभा आहे.
विचित्रविविधाकल्पा कम्बुसंकाशकन्धरा । दाडिमीफलबीजाभदन्तपङ्क्तिविराजिता
ती विविध सुंदर अलंकारांनी सजलेली आहे, तिची मान शंखासारखी आहे, आणि दातांची रांग दाडिमाच्या बियांप्रमाणे चमकत आहे.
अनर्घ्यरत्नघटितमुकुटाञ्चितमस्तका । मत्तालिमालाविलसदलकाढ्यमुखाम्बुजा
तिच्या डोक्यावर अमूल्य रत्नांनी बनवलेला मुकुट आहे, आणि तिच्या कमळासारख्या मुखाभोवती मत्सराळ माश्यांच्या माळांनी शोभणारे केस आहेत.
कलङ्ककार्श्यनिर्मुक्तशरच्चन्द्रनिभानना । जाह्नवीसलिलावर्तशोभिनाभिविभूषिता
तिचा चेहरा शरदचंद्रासारखा, कुठलाही डाग किंवा क्षीणता नाही, आणि तिच्या नाभीला गंगेच्या जलाच्या भोवऱ्याची शोभा आहे.
माणिक्यशकलाबद्धमुद्रिकाङ्गुलिभूषिता । पुण्डरीकदलाकारनयनत्रयसुन्दरी
तिच्या बोटांत माणिक्याच्या तुकड्यांनी बनवलेल्या अंगठ्या आहेत, आणि तिची तीन डोळे निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी सुंदर आहेत.
कल्पिताच्छमहारागपद्मरागोज्ज्वलप्रभा । रत्नकिङ्किणिकायुक्तरत्नकङ्कणशोभिता
तिच्या देहावर गाढ प्रेमाचा कमळासारखी तेजस्वी कांती आहे. तिच्या पायात रत्नजडित पैंजण आणि हातात रत्नांनी सजलेली कडे शोभून दिसतात.
मणिमुक्तासरापारलसत्पदकसन्ततिः । रत्नाङ्गुलिप्रविततप्रभाजाललसत्करा
तिच्या पायात मणी, मोती आणि सोन्याच्या सुंदर जोड्यांची रांग झळकत आहे. तिच्या हातात रत्नजड अंगठ्या चमकत आहेत.
कञ्चुकीगुम्फितापारनानारत्नततिद्युतिः । मल्लिकामोदिधम्मिल्लमल्लिकालिसरावृता
तिच्या अंगावरील झगा विविध रत्नांनी भरलेला आणि त्यांच्या प्रकाशाने उजळलेला आहे. तिच्या केसात मल्लिकेच्या माळा आणि ताज्या कळ्यांचे गजरे गुंफले आहेत.
सुवृत्तनिबिडोत्तुङ्गकुचभारालसा शिवा । वरपाशाङ्कुशाभीतिलसद्बाहुचतुष्टया
ती शुभ्र, सुंदर आणि भरदार, गोल, उंच स्तनांच्या भाराने थोडीशी थकलेली दिसते. तिच्या चारही हातात पाश, अंकुश, अभय आणि वरद मुद्रा सौम्यपणे धारण केलेली आहेत.