मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् । तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च
मधल्या भागातही तशीच वस्ती आहे, जशी आधी सांगितली. त्या भागात पाच महाभूतांच्या स्वामिनी पाच देव्या आहेत.
हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका । महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः
हृल्लेखा, गगना, रक्त, चौथी करालिका आणि पाचवी महोच्छुष्मा — या पाचही देव्या महाभूतांसारख्या तेजस्वी आहेत.
पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योऽमितभूषणाः । देवीसमानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः
त्या सर्वजणी पाश, अंकुश, वर आणि अभय घेऊन आहेत, अंगावर असंख्य दागिने घातलेले आहेत, देवीसारखीच रूपे असून, तारुण्याच्या गर्वाने फुललेल्या आहेत.
प्रवालसालादग्रे तु नवरत्नविनिर्मितः । बहुयोजनविस्तीर्णो महासालोऽस्ति भूमिप
म Coral च्या सभागृहासमोर नवरत्नांनी बांधलेला, अनेक योजन विस्तारलेला एक मोठा मंडप आहे, हे राजन.
तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि । नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च
त्या ठिकाणी आम्नाय देवींची अनेक घरे आहेत, ती सर्व नवरत्नांनी बनलेली आहेत. तसेच तळी आणि सरोवरेही आहेत.
श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि । महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप
श्रीदेवीचे जे अवतार आहेत, ते सर्व तिथे राहतात. महाविद्या आणि त्यांचे अनेक प्रकारही तिथेच आहेत, हे राजन.
निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः । सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः
सर्व देवी आपल्या-आपल्या आवरणातील देव्या, दागिने आणि वाहनांसह, कोट्यवधी सूर्यांसारखी तेजस्वी दिसतात.
सप्तकोटिमहामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि । नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत्
त्या ठिकाणी सत्तर कोटी महामंत्रदेवता आहेत. नवरत्नांनी बांधलेल्या सभागृहासमोर चिंतामणी रत्नांनी बनवलेले एक भव्य महाल आहे.
तत्रत्यं वस्तुमात्रं तु चिन्तामणिविनिर्मितम् । सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा
त्या ठिकाणचे प्रत्येक वस्तू चिंतामणी रत्नांनी बनवलेली आहे. तिथले खांब सूर्यकांत आणि चंद्रकांत रत्नांचे आहेत.
विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः । येषां प्रभाभिरन्तःस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते
विजेसारख्या तेजस्वी रत्नांचे हजारो खांब आहेत, त्यांच्या प्रकाशामुळे आतले काहीही दिसत नाही.
मणिद्वीपवर्णनम् व्यास उवाच तदेव देवीसदनं मध्यभागे विराजते । सहस्रस्तम्भसंयुक्ताश्चत्वारस्तेषु मण्डपाः
मधल्या भागात देवीचे तेच निवासस्थान तेजाने झळकत आहे. तिथे हजार खांबांनी जोडलेले चार मंडप आहेत.
शृङ्गारमण्डपश्चैको मुक्तिमण्डप एव च । ज्ञानमण्डपसंज्ञस्तु तृतीयः परिकीर्तितः
त्यातील एकाला शृंगारमंडप, दुसऱ्याला मुक्तिमंडप म्हणतात, तिसऱ्याला ज्ञानमंडप असे नाव आहे.
एकान्तमण्डपश्चैव चतुर्थः परिकीर्तितः । नानावितानसंयुक्ता नानाधूपैस्तु धूपिताः
चौथ्याला एकांतमंडप असे म्हणतात. हे सर्व मंडप विविध छत्रांनी सजलेले आणि अनेक प्रकारच्या धूपांनी सुवासित आहेत.
कोटिसूर्यसमाः कान्त्या भ्राजन्ते मण्डपाः शुभाः । तन्मण्डपानां परितः काश्मीरवनिका स्मृता
हे शुभ्र मंडप कोट्यवधी सूर्यांसारख्या तेजाने झळकत आहेत. या मंडपांच्या सभोवताली काश्मिरी वृक्षांची बाग आहे.
मल्लिकाकुन्दवनिका यत्र पुष्कलकाः स्थिताः । असंख्याता मृगमदैः पूरितास्तत्स्रवा नृप
तिथे मल्लिका आणि कुंद फुलांच्या बागा विपुल आहेत. त्या बागा असंख्य मृगमदाने भरलेल्या असून, त्यांचा सुगंध सर्वत्र पसरलेला आहे, हे राजन.
महापद्माटवी तद्वद्रत्नसोपाननिर्मिता । सुधारसेन सम्पूर्णा गुञ्जन्मत्तमधुव्रता
त्याचप्रमाणे तिथे एक मोठी कमळांची अरण्य आहे, रत्नांच्या पायऱ्यांनी बांधलेली, अमृताने भरलेली आणि गुंजन करणाऱ्या मदमस्त मधमाशांनी गजबजलेली.
हंसकारण्डवाकीर्णा गन्धपूरितदिक्तटा । वनिकानां सुगन्धैस्तु मणिद्वीपं सुवासितम्
त्या ठिकाणी हंस आणि कारंडव विहरत आहेत, सर्व दिशांना सुगंध पसरलेला आहे. त्या बागांचा गोड वास संपूर्ण मणिद्वीपात दरवळतो.
शृङ्गारमण्डपे देव्यो गायन्ति विविधैः स्वरैः । सभासदो देववरा मध्ये श्रीजगदम्बिका
शृंगारमंडपात देवी विविध सुरांत गात आहेत. त्या सभेत देवतांच्या समवेत श्रीजगदंबा विराजमान आहे.
मुक्तिमण्डपमध्ये तु मोचयत्यनिशं शिवा । ज्ञानोपदेशं कुरुते तृतीये नृप मण्डपे
मुक्तिमंडपाच्या मध्यभागी, शिवा नेहमीच लोकांना मुक्ती देते आणि तिसऱ्या मंडपात ज्ञान देण्याचे कार्य करते, हे राजन.
चतुर्थमण्डपे चैव जगद्रक्षाविचिन्तनम् । मन्त्रिणीसहिता नित्यं करोति जगदम्बिका
चौथ्या मंडपात जगदंबा आपल्या मंत्रीणींसह नेहमी जगाच्या रक्षणाचा विचार करते.
चिन्तामणिगृहे राजञ्छक्तितत्त्वात्मकैः परैः । सोपानैर्दशभिर्युक्तो मञ्चकोऽप्यधिराजते
राजा, चिंतामणीच्या घरात शक्तितत्त्वांनी बनवलेली दहा पायऱ्यांची सुंदर झोपाळू मांडली आहे.
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः । एते मञ्चखुराः प्रोक्ताः फलकस्तु सदाशिवः
ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, ईश्वर आणि सदाशिव हे त्या झोपाळ्याचे पाय आहेत, आणि त्यावरचे फळक सदाशिवच आहे.
तस्योपरि महादेवो भुवनेशो विराजते । या देवी निजलीलार्थं द्विधाभूता बभूव ह
त्या झोपाळ्यावर महादेव, भुवनांचा स्वामी, तेजाने विराजमान आहे; आणि जी देवी आपल्या लीलांसाठी दोन रूपांत प्रकट झाली, तीही तिथे आहे.
सृष्ट्यादौ तु स एवायं तदर्धाङ्गो महेश्वरः । कन्दर्पदर्पनाशोद्यत्कोटिकन्दर्पसुन्दरः
सृष्टीच्या आरंभी तोच महेश्वर, ज्याचे अर्धे शरीर तिचे आहे, कामदेवाचा गर्व मोडणारा आणि कोट्यवधी मदनांपेक्षा सुंदर आहे.
पञ्चवक्त्रस्त्रिनेत्रश्च मणिभूषणभूषितः । हरिणाभीतिपरशून् वरं च निजबाहुभिः
त्याला पाच तोंडे, तीन डोळे आहेत, तो रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेला आहे, आणि आपल्या हातात हरिण, कुऱ्हाड आणि वर घेऊन आहे.
दधानः षोडशाब्दोऽसौ देवः सर्वेश्वरो महान् । कोटिसूर्यप्रतीकाशश्चन्द्रकोटिसुशीतलः
तो सर्वांचा प्रभू, सोळा वर्षांचा तेजस्वी तरुण, कोट्यवधी सूर्यांसारखा उजळ आणि कोट्यवधी चंद्रांसारखा शीतल आहे.
शुद्धस्फटिकसंकाशस्त्रिनेत्रः शीतलद्युतिः । वामाङ्गे सन्निषण्णास्य देवी श्रीभुवनेश्वरी
तो शुद्ध स्फटिकासारखा, तीन डोळ्यांचा आणि शीतल प्रकाशाने उजळलेला आहे; त्याच्या डाव्या भागी श्रीभुवनेश्वरी देवी विराजमान आहे.
नवरत्नगणाकीर्णकाञ्चीदामविराजिता । तप्तकाञ्चनसन्नद्धवैदूर्याङ्गदभूषणा
ती नऊ रत्नांच्या गाठींनी सजलेल्या कंबरपट्ट्याने आणि तापलेल्या सोन्याच्या व वैडूर्याच्या कड्यांनी शोभलेली आहे.
कनच्छ्रीचक्रताटङ्कविटङ्कवदनाम्बुजा । ललाटकान्तिविभवविजितार्थसुधाकरा
तिच्या कमळासारख्या चेहऱ्यावर सोन्याच्या श्रीचक्राच्या आकारातील कुंडले आहेत, आणि तिच्या कपाळाचा तेज चंद्राच्या अमृतकिरणांनाही हरवून टाकतो.
बिम्बकान्तितिरस्कारिरदच्छदविराजिता । लसत्कुङ्कुमकस्तुरीतिलकोद्भासितानना
तिचे चमकदार दात बिंब फळाच्या कांतीलाही लाजवतात, आणि तिच्या चेहऱ्यावर कुंकू व कस्तुरीच्या तेजस्वी टिळ्याने शोभा येते.