महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी । ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप
तिथे महरुद्र आणि तशीच सरस्वती आहेत. राजन, दक्षिणामूर्ती वगैरे रुद्राची सर्व रूपे तिथे आहेत.
गौरीभेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि । चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येऽप्यागमाः स्मृताः
गौरीची सर्व रूपेही तिथे वास करतात. चवसष्ट आगम आणि इतर जे आगम म्हणून ओळखले जातात, ते सर्व तिथे आहेत.
ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्रैव निवसन्ति हि । अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम्
ते सर्व मूर्त स्वरूपात तिथेच राहतात. आग्नेय कोपऱ्यात कुबेर आपल्या हातात रत्नकुंभ आणि मणी ठेवून उभा आहे.
दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः । नानावीथीसमायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः
कुबेर, धनाचा स्वामी, महालक्ष्मीसमवेत तिथे आहे. वेगवेगळ्या गल्ल्यांनी वेढलेला आणि स्वतःच्या गुणांनी युक्त आहे.
देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः । वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः
देवीसमवेत निधींचा स्वामी आपल्या गुणांनी वेढलेला आहे. पश्चिमेकडील मोठ्या कोपऱ्यात मदन आणि रती एकत्र आहेत.
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते । शृङ्गारा मूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा
तो नेहमी पाश, अंकुश, धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन तेजस्वी दिसतो. तिथे प्रेमाची सर्व मूर्त रूपे सदैव आहेत.
ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः । पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते
ईशान्य कोपऱ्यात विघ्नेश्वर नेहमी पुष्टीसह आहे. पाश आणि अंकुश घेऊन, पराक्रमी आणि विघ्नांचा नाश करणारा तिथे तेजाने उजळतो.
विभूतयो गणेशस्य या याः सन्ति नृपोत्तम । ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः
गणेशाच्या ज्या ज्या शक्ती आहेत, राजन, त्या सर्व तिथे मोठ्या ऐश्वर्याने वास करतात.
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः । एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम्
प्रत्येक ब्रह्मांडात ब्रह्मा वगैरे देवतांची सामूहिक रूपे आहेत. हे सर्व ब्रह्मादी देवीची सेवा करतात.
महामारकतस्याग्रे शतयोजनदैर्घ्यवान् । प्रवालसालोऽस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः
महामारकत सभेच्या पुढे आणखी एक प्रवाळाची सभा आहे, ती शंभर योजन लांब असून कुमकुमासारखा रंग तिचा आहे.
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् । तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च
मधल्या भागातही तशीच वस्ती आहे, जशी आधी सांगितली. त्या भागात पाच महाभूतांच्या स्वामिनी पाच देव्या आहेत.
हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका । महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः
हृल्लेखा, गगना, रक्त, चौथी करालिका आणि पाचवी महोच्छुष्मा — या पाचही देव्या महाभूतांसारख्या तेजस्वी आहेत.
पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योऽमितभूषणाः । देवीसमानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः
त्या सर्वजणी पाश, अंकुश, वर आणि अभय घेऊन आहेत, अंगावर असंख्य दागिने घातलेले आहेत, देवीसारखीच रूपे असून, तारुण्याच्या गर्वाने फुललेल्या आहेत.
प्रवालसालादग्रे तु नवरत्नविनिर्मितः । बहुयोजनविस्तीर्णो महासालोऽस्ति भूमिप
म Coral च्या सभागृहासमोर नवरत्नांनी बांधलेला, अनेक योजन विस्तारलेला एक मोठा मंडप आहे, हे राजन.
तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि । नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च
त्या ठिकाणी आम्नाय देवींची अनेक घरे आहेत, ती सर्व नवरत्नांनी बनलेली आहेत. तसेच तळी आणि सरोवरेही आहेत.
श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि । महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप
श्रीदेवीचे जे अवतार आहेत, ते सर्व तिथे राहतात. महाविद्या आणि त्यांचे अनेक प्रकारही तिथेच आहेत, हे राजन.
निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः । सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः
सर्व देवी आपल्या-आपल्या आवरणातील देव्या, दागिने आणि वाहनांसह, कोट्यवधी सूर्यांसारखी तेजस्वी दिसतात.
सप्तकोटिमहामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि । नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत्
त्या ठिकाणी सत्तर कोटी महामंत्रदेवता आहेत. नवरत्नांनी बांधलेल्या सभागृहासमोर चिंतामणी रत्नांनी बनवलेले एक भव्य महाल आहे.
तत्रत्यं वस्तुमात्रं तु चिन्तामणिविनिर्मितम् । सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा
त्या ठिकाणचे प्रत्येक वस्तू चिंतामणी रत्नांनी बनवलेली आहे. तिथले खांब सूर्यकांत आणि चंद्रकांत रत्नांचे आहेत.
विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः । येषां प्रभाभिरन्तःस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते
विजेसारख्या तेजस्वी रत्नांचे हजारो खांब आहेत, त्यांच्या प्रकाशामुळे आतले काहीही दिसत नाही.
मणिद्वीपवर्णनम् व्यास उवाच तदेव देवीसदनं मध्यभागे विराजते । सहस्रस्तम्भसंयुक्ताश्चत्वारस्तेषु मण्डपाः
मधल्या भागात देवीचे तेच निवासस्थान तेजाने झळकत आहे. तिथे हजार खांबांनी जोडलेले चार मंडप आहेत.
शृङ्गारमण्डपश्चैको मुक्तिमण्डप एव च । ज्ञानमण्डपसंज्ञस्तु तृतीयः परिकीर्तितः
त्यातील एकाला शृंगारमंडप, दुसऱ्याला मुक्तिमंडप म्हणतात, तिसऱ्याला ज्ञानमंडप असे नाव आहे.
एकान्तमण्डपश्चैव चतुर्थः परिकीर्तितः । नानावितानसंयुक्ता नानाधूपैस्तु धूपिताः
चौथ्याला एकांतमंडप असे म्हणतात. हे सर्व मंडप विविध छत्रांनी सजलेले आणि अनेक प्रकारच्या धूपांनी सुवासित आहेत.
कोटिसूर्यसमाः कान्त्या भ्राजन्ते मण्डपाः शुभाः । तन्मण्डपानां परितः काश्मीरवनिका स्मृता
हे शुभ्र मंडप कोट्यवधी सूर्यांसारख्या तेजाने झळकत आहेत. या मंडपांच्या सभोवताली काश्मिरी वृक्षांची बाग आहे.
मल्लिकाकुन्दवनिका यत्र पुष्कलकाः स्थिताः । असंख्याता मृगमदैः पूरितास्तत्स्रवा नृप
तिथे मल्लिका आणि कुंद फुलांच्या बागा विपुल आहेत. त्या बागा असंख्य मृगमदाने भरलेल्या असून, त्यांचा सुगंध सर्वत्र पसरलेला आहे, हे राजन.
महापद्माटवी तद्वद्रत्नसोपाननिर्मिता । सुधारसेन सम्पूर्णा गुञ्जन्मत्तमधुव्रता
त्याचप्रमाणे तिथे एक मोठी कमळांची अरण्य आहे, रत्नांच्या पायऱ्यांनी बांधलेली, अमृताने भरलेली आणि गुंजन करणाऱ्या मदमस्त मधमाशांनी गजबजलेली.
हंसकारण्डवाकीर्णा गन्धपूरितदिक्तटा । वनिकानां सुगन्धैस्तु मणिद्वीपं सुवासितम्
त्या ठिकाणी हंस आणि कारंडव विहरत आहेत, सर्व दिशांना सुगंध पसरलेला आहे. त्या बागांचा गोड वास संपूर्ण मणिद्वीपात दरवळतो.
शृङ्गारमण्डपे देव्यो गायन्ति विविधैः स्वरैः । सभासदो देववरा मध्ये श्रीजगदम्बिका
शृंगारमंडपात देवी विविध सुरांत गात आहेत. त्या सभेत देवतांच्या समवेत श्रीजगदंबा विराजमान आहे.
मुक्तिमण्डपमध्ये तु मोचयत्यनिशं शिवा । ज्ञानोपदेशं कुरुते तृतीये नृप मण्डपे
मुक्तिमंडपाच्या मध्यभागी, शिवा नेहमीच लोकांना मुक्ती देते आणि तिसऱ्या मंडपात ज्ञान देण्याचे कार्य करते, हे राजन.
चतुर्थमण्डपे चैव जगद्रक्षाविचिन्तनम् । मन्त्रिणीसहिता नित्यं करोति जगदम्बिका
चौथ्या मंडपात जगदंबा आपल्या मंत्रीणींसह नेहमी जगाच्या रक्षणाचा विचार करते.