शशिरेखा च गगनरेखा चैव ततः परम् । पाशाङ्कुशवराभीतिधरा अरुणविग्रहाः
शशिरेखा, गगनरेखा आणि पुढे, पाश, अंकुश, वर आणि अभय धारण करणाऱ्या, अरुणवर्ण असलेल्या,
विश्वसम्बन्धिनीं वार्तां बोधयन्ति प्रतिक्षणम् । मुक्तासालादग्रभागे महामारकतोऽपरः
त्या सतत विश्वाच्या संबंधांची माहिती देतात; मोत्यांच्या सभागृहाच्या पुढे आणखी एक मोठे पाचूचे सभागृह आहे.
सालोत्तमः समुद्दिष्टो दशयोजनदैर्घ्यवान् । नानासौभाग्यसंयुक्तो नानाभोगसमन्वितः
सर्वोत्कृष्ट सभा दहा योजन लांब आहे, तिथे अनेक प्रकारचं भाग्य आणि नाना प्रकारचे सुख उपभोगायला मिळतात.
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि तथैव च । षट्कोणमत्र विस्तीर्णं कोणस्था देवताः शृणु
मधल्या भागातही अशीच घरे आहेत. तिथे एक मोठा सहा कोपऱ्यांचा परिसर आहे. त्या कोपऱ्यांमध्ये कोणत्या देवता आहेत, ते ऐक.
पूर्वकोणे चतुर्वक्त्रो गायत्रीसहितो विधिः । कुण्डिकाक्षगुणाभीतिदण्डायुधधरः परः
पूर्वेकडील कोपऱ्यात चार तोंडाचा ब्रह्मा गायत्रीसह आहे. त्याच्या हातात कमंडलू, माळ, अभयमुद्रा, दंड आणि शस्त्र आहेत.
तदायुधधरा देवी गायत्री परदेवता । वेदाः सर्वे मूर्तिमन्तः शास्त्राणि विविधानि च
तिथे गायत्री देवी त्या सर्व शस्त्रांसह आहे आणि तीच मुख्य देवी आहे. सर्व वेद आणि विविध शास्त्रे तिथे मूर्त स्वरूपात आहेत.
स्मृतयश्च पुराणानि मूर्तिमन्ति वसन्ति हि । ये ब्रह्मविग्रहाः सन्ति गायत्रीविग्रहाश्च ये
स्मृती आणि पुराणेही तिथे मूर्त रूपात वास करतात. जे ब्रह्माचे आणि जे गायत्रीचे रूप आहेत, ते सगळे तिथे आहेत.
व्याहृतीनां विग्रहाश्च ते नित्यं तत्र सन्ति हि । रक्षःकोणे शङ्खचक्रगदाम्बुजकराम्बुजा
व्याहृत्यांचे मूर्त रूप तिथे नेहमीच आहे. दक्षिण कोपऱ्यात शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात असलेली कमलहस्त देवी आहे.
सावित्री वर्तते तत्र महाविष्णुश्च तादृशः । ये विष्णुविग्रहाः सन्ति मत्स्यकूर्मादयोऽखिलाः
तिथे सावित्री आणि तसाच महाविष्णू आहेत. विष्णूची जी सर्व रूपे आहेत, जसे मत्स्य, कूर्म वगैरे, ती सर्व तिथे आहेत.
सावित्रीविग्रहा ये च ते सर्वे तत्र सन्ति हि । वायुकोणे परश्वक्षमालाभयवरान्वितः
सावित्रीची जी रूपे आहेत, ती सर्व तिथे आहेत. पश्चिम कोपऱ्यात परशू, माळ, अभय आणि वरद मुद्रा असलेले महादेव आहेत.
महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी । ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप
तिथे महरुद्र आणि तशीच सरस्वती आहेत. राजन, दक्षिणामूर्ती वगैरे रुद्राची सर्व रूपे तिथे आहेत.
गौरीभेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि । चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येऽप्यागमाः स्मृताः
गौरीची सर्व रूपेही तिथे वास करतात. चवसष्ट आगम आणि इतर जे आगम म्हणून ओळखले जातात, ते सर्व तिथे आहेत.
ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्रैव निवसन्ति हि । अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम्
ते सर्व मूर्त स्वरूपात तिथेच राहतात. आग्नेय कोपऱ्यात कुबेर आपल्या हातात रत्नकुंभ आणि मणी ठेवून उभा आहे.
दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः । नानावीथीसमायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः
कुबेर, धनाचा स्वामी, महालक्ष्मीसमवेत तिथे आहे. वेगवेगळ्या गल्ल्यांनी वेढलेला आणि स्वतःच्या गुणांनी युक्त आहे.
देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः । वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः
देवीसमवेत निधींचा स्वामी आपल्या गुणांनी वेढलेला आहे. पश्चिमेकडील मोठ्या कोपऱ्यात मदन आणि रती एकत्र आहेत.
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते । शृङ्गारा मूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा
तो नेहमी पाश, अंकुश, धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन तेजस्वी दिसतो. तिथे प्रेमाची सर्व मूर्त रूपे सदैव आहेत.
ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः । पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते
ईशान्य कोपऱ्यात विघ्नेश्वर नेहमी पुष्टीसह आहे. पाश आणि अंकुश घेऊन, पराक्रमी आणि विघ्नांचा नाश करणारा तिथे तेजाने उजळतो.
विभूतयो गणेशस्य या याः सन्ति नृपोत्तम । ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः
गणेशाच्या ज्या ज्या शक्ती आहेत, राजन, त्या सर्व तिथे मोठ्या ऐश्वर्याने वास करतात.
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः । एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम्
प्रत्येक ब्रह्मांडात ब्रह्मा वगैरे देवतांची सामूहिक रूपे आहेत. हे सर्व ब्रह्मादी देवीची सेवा करतात.
महामारकतस्याग्रे शतयोजनदैर्घ्यवान् । प्रवालसालोऽस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः
महामारकत सभेच्या पुढे आणखी एक प्रवाळाची सभा आहे, ती शंभर योजन लांब असून कुमकुमासारखा रंग तिचा आहे.
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् । तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च
मधल्या भागातही तशीच वस्ती आहे, जशी आधी सांगितली. त्या भागात पाच महाभूतांच्या स्वामिनी पाच देव्या आहेत.
हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका । महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः
हृल्लेखा, गगना, रक्त, चौथी करालिका आणि पाचवी महोच्छुष्मा — या पाचही देव्या महाभूतांसारख्या तेजस्वी आहेत.
पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योऽमितभूषणाः । देवीसमानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः
त्या सर्वजणी पाश, अंकुश, वर आणि अभय घेऊन आहेत, अंगावर असंख्य दागिने घातलेले आहेत, देवीसारखीच रूपे असून, तारुण्याच्या गर्वाने फुललेल्या आहेत.
प्रवालसालादग्रे तु नवरत्नविनिर्मितः । बहुयोजनविस्तीर्णो महासालोऽस्ति भूमिप
म Coral च्या सभागृहासमोर नवरत्नांनी बांधलेला, अनेक योजन विस्तारलेला एक मोठा मंडप आहे, हे राजन.
तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि । नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च
त्या ठिकाणी आम्नाय देवींची अनेक घरे आहेत, ती सर्व नवरत्नांनी बनलेली आहेत. तसेच तळी आणि सरोवरेही आहेत.
श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि । महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप
श्रीदेवीचे जे अवतार आहेत, ते सर्व तिथे राहतात. महाविद्या आणि त्यांचे अनेक प्रकारही तिथेच आहेत, हे राजन.
निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः । सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः
सर्व देवी आपल्या-आपल्या आवरणातील देव्या, दागिने आणि वाहनांसह, कोट्यवधी सूर्यांसारखी तेजस्वी दिसतात.
सप्तकोटिमहामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि । नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत्
त्या ठिकाणी सत्तर कोटी महामंत्रदेवता आहेत. नवरत्नांनी बांधलेल्या सभागृहासमोर चिंतामणी रत्नांनी बनवलेले एक भव्य महाल आहे.
तत्रत्यं वस्तुमात्रं तु चिन्तामणिविनिर्मितम् । सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा
त्या ठिकाणचे प्रत्येक वस्तू चिंतामणी रत्नांनी बनवलेली आहे. तिथले खांब सूर्यकांत आणि चंद्रकांत रत्नांचे आहेत.
विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः । येषां प्रभाभिरन्तःस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते
विजेसारख्या तेजस्वी रत्नांचे हजारो खांब आहेत, त्यांच्या प्रकाशामुळे आतले काहीही दिसत नाही.