सेनान्यः सकला एताः श्रीदेव्या जगदीशितुः । प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां शक्तीनां नायिकाः स्मृताः
या सर्व श्रीदेवीच्या सैन्याच्या सेनापती आहेत आणि प्रत्येक ब्रह्मांडातील शक्तींच्या प्रमुख म्हणून ओळखल्या जातात.
ब्रह्माण्डक्षोभकारिण्यो देवीशक्त्युपबृंहिताः । नानारथसमारूढा नानाशक्तिभिरन्विताः
त्या ब्रह्मांडांना हलविणाऱ्या, देवीच्या शक्तीने संपन्न, विविध रथांवर आरूढ आणि अनेक शक्तींनी युक्त अशा आहेत.
एतत्पराक्रमं वक्तुं सहस्रास्योऽपि न क्षमः । इन्द्रनीलमहासालादग्रे तु बहुविस्तृतः
त्यांचा पराक्रम सांगायला हजार मुख असणारा सुद्धा समर्थ नाही; इंद्रनीलाच्या भव्य सभागृहासमोर मोठा विस्तार आहे.
मुक्ताप्राकार उदितो दशयोजनदैर्घ्यवान् । मध्यभूः पूर्ववत्प्रोक्ता तन्मध्येऽष्टदलाम्बुजम्
तेथे दहा योजन लांबीची मोत्यांची भिंत उभी राहिली; तिच्या मध्यभागी, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, आठ पाकळ्यांचे कमळ होते.
मुक्तामणिगणाकीर्णं विस्तृतं तु सकेसरम् । तत्र देवीसमाकारा देव्यायुधधराः सदा
मोत्यांच्या गाठींनी सुशोभित, विस्तीर्ण आणि केसरांनी युक्त अशा त्या कमळावर देवीसारख्या रूपे, देवीची आयुधे धारण करणाऱ्या, नेहमी वास करतात.
सम्प्रोक्ता अष्टमन्त्रिण्यो जगद्वार्ताप्रबोधिकाः । देवीसमानभोगास्ता इङ्गितज्ञास्तु पण्डिताः
तेथे जगातील व्यवहार जागृत करणाऱ्या आठ मंत्री आहेत; त्या देवीप्रमाणेच सुखभोगी, संकेत समजणाऱ्या आणि विद्वान आहेत.
कुशलाः सर्वकार्येषु स्वामिकार्यपरायणाः । देव्यभिप्रायबोध्यस्ताश्चतुरा अतिसुन्दराः
त्या सर्व कामांत कुशल, आपल्या स्वामिनीच्या कार्याला समर्पित, देवीच्या इच्छेची जाण असणाऱ्या, चतुर आणि अतिशय सुंदर आहेत.
नानाशक्तिसमायुक्ताः प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् । प्राणिनां ताः समाचारं ज्ञानशक्त्या विदन्ति च
विविध शक्तींनी युक्त अशा त्या, प्रत्येक ब्रह्मांडातील जीवांचे वर्तन ज्ञानशक्तीने जाणतात.
तासां नामानि वक्ष्यामि मत्तः शृणु नृपोत्तम । अनङ्गकुसुमा प्रोक्ताप्यनङ्गकुसुमातुरा
त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका राजश्रेष्ठा—अनंगकुसुमा, अनंगकुसुमातुरा,
अनङ्गमदना तद्वदनङ्गमदनातुरा । भुवनपाला गगनवेगा चैव ततः परम्
अनंगमदना, अनंगमदनातुरा, भुवनपाल, गगनवेगा आणि पुढे,
शशिरेखा च गगनरेखा चैव ततः परम् । पाशाङ्कुशवराभीतिधरा अरुणविग्रहाः
शशिरेखा, गगनरेखा आणि पुढे, पाश, अंकुश, वर आणि अभय धारण करणाऱ्या, अरुणवर्ण असलेल्या,
विश्वसम्बन्धिनीं वार्तां बोधयन्ति प्रतिक्षणम् । मुक्तासालादग्रभागे महामारकतोऽपरः
त्या सतत विश्वाच्या संबंधांची माहिती देतात; मोत्यांच्या सभागृहाच्या पुढे आणखी एक मोठे पाचूचे सभागृह आहे.
सालोत्तमः समुद्दिष्टो दशयोजनदैर्घ्यवान् । नानासौभाग्यसंयुक्तो नानाभोगसमन्वितः
सर्वोत्कृष्ट सभा दहा योजन लांब आहे, तिथे अनेक प्रकारचं भाग्य आणि नाना प्रकारचे सुख उपभोगायला मिळतात.
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि तथैव च । षट्कोणमत्र विस्तीर्णं कोणस्था देवताः शृणु
मधल्या भागातही अशीच घरे आहेत. तिथे एक मोठा सहा कोपऱ्यांचा परिसर आहे. त्या कोपऱ्यांमध्ये कोणत्या देवता आहेत, ते ऐक.
पूर्वकोणे चतुर्वक्त्रो गायत्रीसहितो विधिः । कुण्डिकाक्षगुणाभीतिदण्डायुधधरः परः
पूर्वेकडील कोपऱ्यात चार तोंडाचा ब्रह्मा गायत्रीसह आहे. त्याच्या हातात कमंडलू, माळ, अभयमुद्रा, दंड आणि शस्त्र आहेत.
तदायुधधरा देवी गायत्री परदेवता । वेदाः सर्वे मूर्तिमन्तः शास्त्राणि विविधानि च
तिथे गायत्री देवी त्या सर्व शस्त्रांसह आहे आणि तीच मुख्य देवी आहे. सर्व वेद आणि विविध शास्त्रे तिथे मूर्त स्वरूपात आहेत.
स्मृतयश्च पुराणानि मूर्तिमन्ति वसन्ति हि । ये ब्रह्मविग्रहाः सन्ति गायत्रीविग्रहाश्च ये
स्मृती आणि पुराणेही तिथे मूर्त रूपात वास करतात. जे ब्रह्माचे आणि जे गायत्रीचे रूप आहेत, ते सगळे तिथे आहेत.
व्याहृतीनां विग्रहाश्च ते नित्यं तत्र सन्ति हि । रक्षःकोणे शङ्खचक्रगदाम्बुजकराम्बुजा
व्याहृत्यांचे मूर्त रूप तिथे नेहमीच आहे. दक्षिण कोपऱ्यात शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात असलेली कमलहस्त देवी आहे.
सावित्री वर्तते तत्र महाविष्णुश्च तादृशः । ये विष्णुविग्रहाः सन्ति मत्स्यकूर्मादयोऽखिलाः
तिथे सावित्री आणि तसाच महाविष्णू आहेत. विष्णूची जी सर्व रूपे आहेत, जसे मत्स्य, कूर्म वगैरे, ती सर्व तिथे आहेत.
सावित्रीविग्रहा ये च ते सर्वे तत्र सन्ति हि । वायुकोणे परश्वक्षमालाभयवरान्वितः
सावित्रीची जी रूपे आहेत, ती सर्व तिथे आहेत. पश्चिम कोपऱ्यात परशू, माळ, अभय आणि वरद मुद्रा असलेले महादेव आहेत.
महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी । ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप
तिथे महरुद्र आणि तशीच सरस्वती आहेत. राजन, दक्षिणामूर्ती वगैरे रुद्राची सर्व रूपे तिथे आहेत.
गौरीभेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि । चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येऽप्यागमाः स्मृताः
गौरीची सर्व रूपेही तिथे वास करतात. चवसष्ट आगम आणि इतर जे आगम म्हणून ओळखले जातात, ते सर्व तिथे आहेत.
ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्रैव निवसन्ति हि । अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम्
ते सर्व मूर्त स्वरूपात तिथेच राहतात. आग्नेय कोपऱ्यात कुबेर आपल्या हातात रत्नकुंभ आणि मणी ठेवून उभा आहे.
दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः । नानावीथीसमायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः
कुबेर, धनाचा स्वामी, महालक्ष्मीसमवेत तिथे आहे. वेगवेगळ्या गल्ल्यांनी वेढलेला आणि स्वतःच्या गुणांनी युक्त आहे.
देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः । वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः
देवीसमवेत निधींचा स्वामी आपल्या गुणांनी वेढलेला आहे. पश्चिमेकडील मोठ्या कोपऱ्यात मदन आणि रती एकत्र आहेत.
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते । शृङ्गारा मूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा
तो नेहमी पाश, अंकुश, धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन तेजस्वी दिसतो. तिथे प्रेमाची सर्व मूर्त रूपे सदैव आहेत.
ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः । पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते
ईशान्य कोपऱ्यात विघ्नेश्वर नेहमी पुष्टीसह आहे. पाश आणि अंकुश घेऊन, पराक्रमी आणि विघ्नांचा नाश करणारा तिथे तेजाने उजळतो.
विभूतयो गणेशस्य या याः सन्ति नृपोत्तम । ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः
गणेशाच्या ज्या ज्या शक्ती आहेत, राजन, त्या सर्व तिथे मोठ्या ऐश्वर्याने वास करतात.
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः । एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम्
प्रत्येक ब्रह्मांडात ब्रह्मा वगैरे देवतांची सामूहिक रूपे आहेत. हे सर्व ब्रह्मादी देवीची सेवा करतात.
महामारकतस्याग्रे शतयोजनदैर्घ्यवान् । प्रवालसालोऽस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः
महामारकत सभेच्या पुढे आणखी एक प्रवाळाची सभा आहे, ती शंभर योजन लांब असून कुमकुमासारखा रंग तिचा आहे.