कौबेरेण तथा नासा दन्ताः सञ्जज्ञिरे तदा । प्राजापत्येनोत्तमेन तेजसा वसुधाधिप
कुबेराच्या तेजातून तिची नाक, आणि प्रजापतीच्या श्रेष्ठ तेजातून तिचे दात निर्माण झाले, हे पृथ्वीच्या अधिपती.
पावकेन च सञ्जातं लोचनत्रितयं शुभम् । सान्ध्येन तेजसा जाते भृकुट्यौ तेजसां निधी
अग्नीच्या तेजाने तिची तीन सुंदर डोळे, आणि संध्याच्या तेजाने तिच्या भुवया निर्माण झाल्या.
कर्णौ वायव्यतो जातौ तेजसो मनुजाधिप । सर्वेषां तेजसा देवी जाता महिषमर्दिनी
वायूच्या तेजातून तिची कान घडली, हे नराधिपा; अशा प्रकारे सर्वांच्या तेजातून देवी महिषमर्दिनी प्रकट झाली.
शूलं ददौ शिवो विष्णुश्चक्रं शङ्खं च पाशभृत् । हुताशनो ददौ शक्तिं मारुतश्चापसायकौ
शिवाने तिला त्रिशूल दिला, विष्णूने चक्र आणि शंख दिला, पाशधारी देवाने पाश दिला, अग्नीने शक्ती दिली, आणि मारुताने धनुष्य-बाण दिले.
वज्रं महेन्द्रः प्रददौ घण्टां चैरावताद् गजात् । कालदण्डं यमो ब्रह्मा चाक्षमालाकमण्डलू
महेंद्राने तिला वज्र दिला, ऐरावत हत्तीपासून घंटा दिली; यमाने काळदंड दिला, आणि ब्रह्माने अक्षसूत्र व कमंडलू दिले.
दिवाकरो रश्मिमालां रोमकूपेषु सन्ददौ । कालः खड्गं तथा चर्म निर्मलं वसुधाधिप
सूर्यदेवाने तिच्या रोमकूपांत किरणांची माळ दिली; काळाने तिला तलवार आणि निर्मळ कवच दिले, हे पृथ्वीपती.
समुद्रो निर्मलं हारमजरे चाम्बरे नृप । चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथाङ्गदे
समुद्राने तिला निर्मळ हार, कधीही न जुने होणारे वस्त्र, चूडामणी, कुंडले, कडे आणि बाजूबंद दिले, हे राजन.
अर्धचन्द्रं निर्मलं च नूपुराणि तथा ददौ । ग्रैवेयकं भूषणं च तस्यै देव्यै मुदान्वितः
त्याने आनंदाने तिला शुद्ध अर्धचंद्र, नुपुर, गळ्यातील अलंकार आणि इतर दागिने दिली.
विश्वकर्मा चोर्मिकाश्च ददौ तस्यै धरापते । हिमवान्वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च
विश्वकर्म्याने तिला बाजूबंद दिले, हे पृथ्वीपती; हिमवानने तिला सिंह वाहन आणि विविध रत्ने दिली.
पानपात्रं सुरापूर्णं ददौ तस्यै धनाधिपः । शेषश्च भगवान्देवो नागहारं ददौ विभुः
धनाध्यक्षाने तिला सुरा भरलेले पानपात्र दिले; आणि भगवान शेषाने तिला नागहार दिला.
अन्यैरशेषविबुधैर्मानिता सा जगन्मयी । तां तुष्टुवुर्महादेवीं देवा महिषपीडिताः
इतर सर्व देवांनी तिला मान दिला; त्या जगद्व्यापिनी देवीचे, महिषाने त्रस्त झालेल्या देवांनी स्तुती केली.
नानास्तोत्रैर्महेशानीं जगदुद्भवकारिणीम् । तेषां निशम्य देवेशी स्तोत्रं विबुधपूजिता
विविध स्तोत्रांनी त्यांनी जगाच्या उत्पत्तीची कारणीभूत असलेल्या महेश्वरीचे स्तवन केले; देवांनी केलेली ती स्तुती ऐकून, देवतांनी पूजित असलेली देवी ऐकू लागली.
महिषस्य वधार्थाय महानादं चकार ह । तेन नादेन महिषश्चकितोऽभूद्धरापते
महीषाचा वध करण्यासाठी तिने मोठ्या आवाजात गर्जना केली; त्या गर्जनेने दानवांचा राजा महीष घाबरून गेला.
आससाद जगद्धात्रीं सर्वसैन्यसमावृतः । ततः स युयुधे देव्या महिषाख्यो महासुरः
संपूर्ण सैन्याने वेढलेली जगाची जननी त्याच्यासमोर उभी राहिली; मग महीष नावाचा तो महादैत्य देवीशी युद्ध करू लागला.
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा क्षिप्तैः पूरयन्नम्बरान्तरम् । चिक्षुरो ग्रामणीः सेनापतिर्दुर्धरदुर्मुखौ
अनेक शस्त्रास्त्रांनी आकाश भरून टाकले; त्या सैन्याचे सेनापती चिक्षुर, दुर्धर आणि दुर्मुख यांनी सैन्याचे नेतृत्व केले.
बाष्कलस्ताम्रकश्चैव बिडालवदनोऽपरः । एतैश्चान्यैरसंख्यातैः संग्रामान्तकसन्निभैः
बाष्कल, ताम्रक आणि मांजरासारखा चेहरा असलेला एक दुसरा, तसेच असंख्य इतर जे रणभूमीत मृत्यूसारखे भयंकर होते, हे सर्व त्यांच्यात सामील झाले.
योधैः परिवृतो वीरो महिषो दानवोत्तमः । ततः सा कोपताम्राक्षी देवी लोकविमोहिनी
या सर्व योद्ध्यांनी वेढलेला, पराक्रमी आणि श्रेष्ठ महीष उभा राहिला; तेव्हा देवी, जी रागाने डोळे लाल करून जगाला मोहात पाडणारी आहे—
जघान योधान्समरे देवी महिषमाश्रितान् । ततस्तेषु हतेष्वेव स दैत्यो रोषमूर्च्छितः
—तिने युद्धात महीषाच्या आसऱ्याने आलेल्या योद्ध्यांना ठार केले; आपले साथीदार मारले गेले हे पाहून तो दैत्य प्रचंड क्रोधाने भरून गेला.
आससाद तदा देवीं तूर्णं मायाविशारदः । रूपान्तराणि सम्भेजे मायया दानवेश्वरः
मग तो मायेत पारंगत असलेला दैत्यराजा वेगाने देवीजवळ गेला; त्याने आपल्या मायेमुळे अनेक रूपे धारण केली.
तानि तान्यस्य रूपाणि नाशयामास सा तदा । ततोऽन्ते माहिषं रूपं बिभ्राणममरार्दनम्
ती देवी त्याची प्रत्येक रूपे नष्ट करू लागली; शेवटी तो अमरांना भयभीत करणारे महिषाचे रूप धारण करून उभा राहिला.
पाशेन बद्ध्वा सुदृढं छित्त्वा खड्गेन तच्छिरः । पातयामास महिषं देवी देवगणान्तकम्
देवीने त्याला घट्ट दोरीने बांधले आणि तलवारीने त्याचे डोके छाटले; अशा प्रकारे देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा महीष तिने ठार केला.
हाहाकृतं ततः शेषं सैन्यं भग्नं दिशो दश । तुष्टुवुर्देवदेवेशीं सर्वे देवाः प्रमोदिताः
मग उरलेले सैन्य हंबरडा फोडत, पराभूत होऊन दहा दिशांना पळाले; सर्व देवता आनंदाने देवांची राणी असलेल्या देवीचे स्तुती करू लागले.
एवं लक्ष्मीः समुत्पन्ना महिषासुरमर्दिनी । राजञ्छृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावो यथाभवत्
अशा प्रकारे लक्ष्मी महीषासुराचा संहार करणारी म्हणून प्रकट झाली; राजन, आता सरस्वती कशी प्रकट झाली ते ऐक.
एकदा शुम्भनामासीद्दैत्यो मदबलोत्कटः । निशुम्भश्चापि तद्भ्राता महाबलपराक्रमः
एकदा शुंभ नावाचा, मदाने आणि बळाने गर्विष्ठ असा एक दैत्य होता; त्याचा भाऊ निशुंभ हा देखील अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होता.
तेन सम्पीडिता देवाः सर्वे भ्रष्टश्रियो नृप । हिमवन्तमथासाद्य देवीं तुष्टुवुरादरात्
त्यांच्या छळामुळे सर्व देवता तेजहीन झाले, राजन; मग ते हिमालय पर्वतावर जाऊन आदराने देवीची प्रार्थना करू लागले.
देवा ऊचुः जय देवेशि भक्तानामार्तिनाशनकोविदे । दानवान्तकरूपे त्वमजरामरणेऽनघे
देव म्हणाले: 'देवतांच्या राणी, भक्तांचे दु:ख दूर करण्यात कुशल असणारी, दानवांचा नाश करणाऱ्या रूपात, तू कधीही न संपणारी, अमर आणि निष्पाप आहेस, तुला विजय असो.'
देवेशि भक्तिसुलभे महाबलपराक्रमे । विष्णुशङ्करब्रह्मादिस्वरूपेऽनन्तविक्रमे
'देवतांच्या राणी, भक्तांना सहज मिळणारी, महान बळ आणि पराक्रम असलेली, विष्णु, शंकर, ब्रह्मा आणि इतरांचे रूप धारण करणारी, अनंत सामर्थ्य असलेली.'
सृष्टिस्थितिकरे नाशकारिके कान्तिदायिनि । महाताण्डवसुप्रीते मोददायिनि माधवि
'सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारी, तेज देणारी, महान तांडवात आनंद मानणारी, माधवी, तू आनंद देणारी आहेस.'
प्रसीद देवदेवेशि प्रसीद करुणानिधे । निशुम्भशुम्भसम्भूतभयापाराम्बुवारिधे
'देवतांच्या राणी, दयामयिनी, कृपा कर, कृपा कर; निशुंभ आणि शुंभ यांच्या भीतीपासून मुक्त करणारे तू अथांग करुणासागर आहेस.'
उद्धरास्मान् प्रपन्नार्तिनाशिके शरणागतान् । एवं संस्तुवतां तेषां त्रिदशानां धरापते
'आम्हाला तार, शरण आलेल्यांचे दु:ख दूर करणारी, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.' अशा प्रकारे त्या देवता तिची स्तुती करत होते, हे पृथ्वीच्या राजन—