thumb|६४ कला-१ thumb|६४ कला - २ thumb|६४ कला- ३ thumb|६४ कला- ४ पद्मरागादिमणिविनिर्मितप्राकारवर्णनम् व्यास उवाच पुष्परागमयादग्रे कुङ्कुमारुणविग्रहः । पद्मरागमयः सालो मध्ये भूश्चैव तादृशी
व्यास म्हणाले: समोर पुष्पराग रत्नांनी बनवलेला, कुंकवासारखा लाल रंगाचा एक सभामंडप आहे, आणि मध्येही तसाच पद्मराग रत्नांचा जमिनीसारखा भाग आहे.
दशयोजनवान्दैर्घ्ये गोपुरद्वारसंयुतः । तन्मणिस्तम्भसंयुक्ता मण्डपाः शतशो नृप
तो दहा योजन लांब असून, गड्या आणि दरवाज्यांनी युक्त आहे, त्या रत्नांच्या खांबांनी जोडलेले, राजन, शेकडो मंडप तिथे आहेत.
मध्ये भुवि समासीनाश्चतुःषष्टिमिताः कलाः । नानायुधधरा वीरा रत्नभूषणभूषिताः
मध्यभागी, जमिनीवर बसलेल्या चौसष्ट कलांना, ज्या विविध शस्त्रे घेतलेल्या आणि रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेल्या वीर आहेत, तशा पाहायला मिळतात.
प्रत्येकलोकस्तासां तु तत्तल्लोकस्य नायकाः । समन्तात्पद्मरागस्य परिवार्य स्थिताः सदा
प्रत्येक कलेला आपापली स्वतंत्र लोकं आहेत आणि त्या त्या लोकांच्या प्रमुख आहेत; त्या नेहमी पद्मराग सभामंडपाच्या सभोवताली उभ्या असतात.
स्वस्वलोकजनैर्जुष्टाः स्वस्ववाहनहेतिभिः । तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु त्वं जनमेजय
त्या प्रत्येक आपल्या लोकांनी वेढलेल्या, आपापल्या वाहनांनी व शस्त्रांनी युक्त आहेत; त्यांच्या नावांची मी सांगतो, तू ऐक, जनमेजय.
पिङ्गलाक्षी विशालाक्षी समृद्धिर्वृद्धिरेव च । श्रद्धा स्वाहा स्वधाभिख्या माया संज्ञा वसुन्धरा
पिंगळाक्षी, विशालाक्षी, समृद्धी, वृद्धी; श्रद्धा, स्वाहा, स्वधा म्हणून ओळखली जाणारी, माया, संज्ञा आणि वसुंधरा.
त्रिलोकधात्री सावित्री गायत्री त्रिदशेश्वरी । सुरूपा बहुरूपा च स्कन्दमाताच्युतप्रिया
तीन लोकांची धारक, सावित्री, गायत्री, देवांची अधिष्ठात्री, सुरूपा, बहुरूपा, स्कंदमाता आणि अच्युताची प्रिय.
विमला चामला तद्वदरुणी पुनरारुणी । प्रकृतिर्विकृतिः सृष्टिः स्थितिः संहृतिरेव च
विमला आणि आमला, तसेच अरुणी आणि पुन्हा अरुणी; प्रकृती, विकृती, सृष्टी, स्थिती आणि संहार.
सन्ध्या माता सती हंसी मर्दिका वज्रिका परा । देवमाता भगवती देवकी कमलासना
संघ्या, माता, सती, हंसी, मर्दिका, वज्रिका, परा; देवांची माता, भगवती, देवकी आणि कमलासना.
त्रिमुखी सप्तमुख्यन्या सुरासुरविमर्दिनी । लम्बोष्ठी चोर्ध्वकेशी च बहुशीर्षा वृकोदरी
त्रिमुखी, सात तोंडांची दुसरी, देव-दानवांचा संहार करणारी; लांब ओठांची, उर्ध्वकेशी, बहुशिरा आणि वृकोदरी.
रथरेखाह्वया पश्चाच्छशिरेखा तथापरा । गगनवेगा पवनवेगा वेगा चैव ततः परम्
मागे रथरेखा नावाची आहे, तिच्या पुढे शशिरेखा आहे. त्यानंतर गगनवेगा, पवनवेगा आणि शेवटी वेगा या येतात.
अग्रे भुवनपाला स्यात्तत्पश्चान्मदनातुरा । अनङ्गानङ्गमथना तथैवानङ्गमेखला
समोर भुवनपाल आहे, तिच्या मागे मदनातुरा आहे. मग अनंग, अनंगमथना आणि त्याचप्रमाणे अनंगमेखला आहेत.
अनङ्गकुसुमा पश्चाद्विश्वरूपा सुरादिका । क्षयङ्करी भवेच्छक्तिरक्षोभ्या च ततः परम्
अनंगकुसुमानंतर विश्वरूपा, मग सुरादिका आहे. त्यानंतर क्षयंकरी ही शक्ती येते आणि मग अक्षोभ्या येते.
सत्यवादिन्यथ प्रोक्ता बहुरूपा शुचितव्रता । उदाराख्या च वागीशी चतुःषष्टिमिताः स्मृताः
नंतर सत्यवादिनी, मग बहुरूपा आणि शुचितव्रता आहेत. मग उदाराख्या आणि वागीशी — या मिळून चौसष्ट गणल्या जातात.
ज्वलज्जिह्नाननाः सर्वा वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् । जलं पिबामः सकलं संहरामो विभावसुम्
सर्वांच्या तोंडाला ज्वलंत जिव्हा आहेत, त्या भयंकर अग्नी ओकतात. त्या म्हणतात, 'आम्ही सगळं पाणी पिऊ आणि अग्नीही संपवू.'
पवनं स्तम्भयामोऽद्य भक्षयामोऽखिलं जगत् । इति वाचं संगिरन्ते क्रोधसंरक्तलोचनाः
'आज आम्ही वारा थांबवू, अख्खं जग गिळू!' — अशा शब्दांनी त्या बोलतात, त्यांच्या डोळ्यांत क्रोधामुळे रक्त उतरलेलं असतं.
चापबाणधराः सर्वा युद्धायैवोत्सुकाः सदा । दंष्ट्राकटकटारावैर्बधिरीकृतदिङ्मुखाः
सर्वजणी धनुष्यबाण घेऊन नेहमीच युद्धासाठी सज्ज असतात. त्यांच्या दातांच्या कटकटाटाने सर्व दिशांना बहिरेपणा येतो.
पिङ्गोर्ध्वकेश्यः सम्प्रोक्ताश्चापबाणकराः सदा । शताक्षौहिणिका सेनाप्येकैकस्याः प्रकीर्तिता
त्यांचे केस पिंगट आणि उंच आहेत, हातात नेहमी धनुष्यबाण असतात. प्रत्येकाजवळ शंभर अक्षौहिणी सैन्य आहे असं सांगितलं जातं.
एकैकशक्तेः सामर्थ्यं लक्षब्रह्माण्डनाशने । शताक्षौहिणिका सेना तादृशी नृपसत्तम
प्रत्येक शक्तीमध्ये लक्ष ब्रह्मांडांचा नाश करण्याची ताकद आहे. अशा शंभर अक्षौहिणी सैन्य त्यांच्या जवळ आहे, राजन.
किं न कुर्याज्जगत्यस्मिन्नशक्यं वक्तुमेव तत् । सर्वापि युद्धसामग्री तस्मिन्साले स्थिता मुने
या जगात त्या काय करू शकत नाहीत, असं काहीच नाही. ते सांगणंही अशक्य आहे. त्या सभागृहात सगळं युद्धसामान तयार आहे, मुनी.
रथानां गणना नास्ति हयानां करिणां तथा । शस्त्राणां गणना तद्वद्गणानां गणना तथा
रथांची मोजदाद नाही, तसेच घोड्यांची आणि हत्तींचीही नाही. शस्त्रांची आणि सैन्याचीही गणना करता येत नाही.
पद्मरागमयादग्रे गोमेदमणिनिर्मितः । दशयोजनदैर्घ्येण प्राकारो वर्तते महान्
समोर मोठा भिंत आहे, तो पद्मराग रत्नांचा आणि गोमेध मण्यांनी बांधलेला आहे, आणि त्याची लांबी दहा योजनांची आहे.
भास्वज्जपाप्रसूनाभो मध्यभूस्तस्य तादृशी । गोमेदकल्पितान्येव तद्वासिसदनानि च
मध्यभागी जपा फुलासारखी तेजस्वी जमीन आहे. तिथली सर्व घरंही गोमेध मण्यांनी बनवलेली आहेत.
पक्षिणः स्तम्भवर्याश्च वृक्षा वाप्यः सरांसि च । गोमेदकल्पिता एव कुङ्कुमारुणविग्रहाः
तेथील खांब, झाडं, तळी आणि सरोवरं सगळं गोमेधमधून बनलेलं आहे, आणि त्यांचा रंग कुसुमासारखा लाल आहे.
तन्मध्यस्था महादेव्यो द्वात्रिंशच्छक्तयः स्मृताः । नानाशस्त्रप्रहरणा गोमेदमणिभूषिताः
त्या मध्यभागी महान देव्या आहेत, त्या बत्तीस शक्ती म्हणून ओळखल्या जातात. त्या वेगवेगळ्या शस्त्रांनी आणि गोमेध मण्यांनी सजलेल्या आहेत.
प्रत्येकलोकवासिन्यः परिवार्य समन्ततः । गोमेदसाले सन्नद्धाः पिशाचवदना नृप
प्रत्येक देवी आपल्या लोकांसह सर्व बाजूंनी वेढा घालून उभी आहे. त्या गोमेध सभागृहात सज्ज आहेत आणि त्यांच्या चेहऱ्यांना पिशाच्चासारखा भाव आहे, राजन.
स्वर्लोकवासिभिर्नित्यं पूजिताश्चक्रबाहवः । क्रोधरक्तेक्षणा भिन्धि पचच्छिन्धि दहेति च
स्वर्गलोकातील लोक त्यांची नेहमी पूजा करतात. त्यांच्या हातांना चक्रासारखा आकार आहे. क्रोधाने डोळे लाल झालेले, त्या म्हणतात, 'फोडा! शिजवा! कापा! जाळा!'
वदन्ति सततं वाचं युद्धोत्सुकहृदन्तराः । एकैकस्या महाशक्तेर्दशाक्षौहिणिका मता
त्या नेहमी अशाच वाणी बोलतात, त्यांच्या अंतःकरणात युद्धाची ओढ असते. प्रत्येक महाशक्तीजवळ दहा अक्षौहिणी सैन्य आहे असं मानलं जातं.
सेना तत्राप्येकशक्तिर्लक्षब्रह्माण्डनाशिनी । तादृशीनां महासेना वर्णनीया कथं नृप
राजा, त्या सैन्यातील एक शक्ती देखील लाखो ब्रह्मांडांचा नाश करू शकते. अशा महान सैन्याचं खरं वर्णन कसं करता येईल?
रथानां नैव गणना वाहनानां तथैव च । सर्वयुद्धसमारम्भस्तत्र देव्या विराजते
त्या रथांची आणि वाहनांची मोजदादच नाही. प्रत्येक युद्धात देवीची कीर्ती तिथे उजळून निघते.