रणयन्महतीं गायन्गायत्र्याः परमान्गुणान् । निषसाद सभामध्ये मुनीनां भावितात्मनाम्
गायत्रीच्या महान गुणांचे गाणे आणि मोठ्या संगीताच्या गजरात, नारदांनी ध्यानमग्न ऋषींच्या सभेत मध्यभागी स्थान घेतले.
गौतमादिभिरत्युच्चैः पूजितः शान्तमानसः । कथाश्चकार विविधा यशसो गौतमस्य च
गौतम आणि इतरांनी त्यांचा मोठ्या आदराने सत्कार केला; शांतचित्त नारदांनी विविध कथा सांगितल्या, त्यात गौतमाचे यशही होते.
ब्रह्मर्षे देवसदसि देवराट् तव यद्यशः । जगौ बहुविधं स्वच्छं मुनिपोषणजं परम्
हे ब्रह्मर्षी, देवांच्या सभेत देवराजाने ऋषींच्या पालनामुळे मिळालेल्या तुझ्या महान कीर्तीचे अनेक प्रकारे स्पष्ट वर्णन केले.
श्रुत्वा शचीपतेर्वाणीं त्वां द्रष्टुमहमागतः । धन्योऽसि त्वं मुनिश्रेष्ठ जगदम्बाप्रसादतः
शचीपतींचे शब्द ऐकून मी तुला पाहायला आलो आहे; हे श्रेष्ठ ऋषी, जगदंबेच्या कृपेने तू खरोखरच धन्य आहेस.
इत्युक्त्वा मुनिवर्यं तं गायत्रीसदनं ययौ । ददर्श जगदम्बां तां प्रेमोत्फुल्लविलोचनः
असे म्हणून नारदांनी त्या श्रेष्ठ ऋषीकडे निरोप दिला आणि गायत्रीच्या निवासस्थानी गेले; प्रेमाने डोळे भरून त्यांनी जगदंबेला पाहिले.
तुष्टाव विधिवद्देवीं जगाम त्रिदिवं पुनः । अथ तत्र स्थिता ये ते ब्राह्मणा मुनिपोषिताः
त्यांनी विधिपूर्वक देवीचे स्तवन केले आणि पुन्हा स्वर्गात परतले; आणि त्या ऋषीने पालन केलेले ब्राह्मण तिथेच राहिले.
उत्कर्षं तु मुनेः श्रुत्वासूयया खेदमागताः । यथास्य न यशो भूयात्कर्तव्यं सर्वथैव हि
त्या ऋषीच्या मोठेपणाची बातमी ऐकून, काहींना हेवा वाटला आणि त्यांना त्याचे यश वाढू नये असे सर्व प्रकारे ठरवले.
काले समागते पश्चादिति सर्वैस्तु निश्चितम् । ततः कालेन कियताप्यभूद्वृष्टिर्धरातले
निश्चित केलेल्या वेळी सर्वांनी एकमताने ठरवले; आणि काही काळानंतर पृथ्वीवर पाऊस पडू लागला.
सुभिक्षमभवत्सर्वदेशेषु नृपसत्तम । श्रुत्वा वार्तां सुभिक्षस्य मिलिताः सर्ववाडवाः
राजाधिराज, सर्व प्रदेशांत भरपूर अन्नधान्य मिळू लागलं. ही समृद्धीची वार्ता ऐकून, सगळ्या गावचे लोक एकत्र जमले.
गौतमं शप्तुमुद्योगं हा हा राजन् प्रचक्रिरे । धन्यौ तेषां च पितरौ ययोरुत्पत्तिरीदृशी
राजा, गौतमाला शाप द्यायची तयारी त्यांनी सुरू केली. ज्यांच्या पोटी असा पुत्र जन्माला आला, ते आईवडील धन्य आहेत.
कालस्य महिमा राजन् वक्तुं केन हि शक्यते । गौर्निर्मिता माययैका मुमूर्षुर्जरती नृप
राजा, काळाचं मोठेपण कोण सांगू शकतं? माया करून निर्माण केलेली ती गाय आता म्हातारी झाली होती आणि तिला मरणाची इच्छा झाली.
जगाम सा च शालायां होमकाले मुनेस्तदा । हुंहुंशब्दैर्वारिता सा प्राणांस्तत्याज तत्क्षणे
त्या वेळी, ती गाय हवनाच्या वेळी सभागृहात गेली. 'हुं हुं' अशा आवाजांनी हाकलल्यावर, ती तिथेच प्राण सोडून गेली.
गौर्हतानेन दुष्टेनेत्येवं ते चुक्रुशुर्द्विजाः । होमं समाप्य मुनिराङ् विस्मयं परमं गतः
द्विज लोक ओरडले, 'ही गाय या दुष्टाने मारली!' हवन पूर्ण केल्यावर, तो ऋषी फारच आश्चर्यचकित झाला.
समाधिमीलिताक्षः संश्चिन्तयामास कारणम् । कृतं सर्वं द्विजैरेतदिति ज्ञात्वा तदैव सः
तो डोळे मिटून ध्यानात बसला आणि या घडलेल्या प्रकाराचा विचार करू लागला. हे सगळं द्विज लोकांनी केलंय, हे त्याला लगेच समजलं.
दधार कोपं परमं प्रलये रुद्रकोपवत् । शशाप च ऋषीन्सर्वान्कोपसंरक्तलोचनः
त्याच्या मनात प्रलयकाळच्या रुद्रासारखा प्रचंड राग दाटला. डोळे रागाने लाल झाले आणि त्याने सर्व ऋषींना शाप दिला.
वेदमातरि गायत्र्यां तद्ध्याने तन्मनोर्जपे । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वथा ब्राह्मणाधमाः
वेदांची माता गायत्री, तिच्या ध्यानात आणि मनाने जपण्यात, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
वेदे वेदोक्तयज्ञेषु तद्वार्तासु तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
वेद, वेद सांगितलेल्या यज्ञ आणि त्यांच्यावरील चर्चा यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
शिवे शिवस्य मन्त्रे च शिवशास्त्रे तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
शिव, शिवाचा मंत्र आणि शिवशास्त्र यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
मूलप्रकृत्याः श्रीदेव्यास्तद्ध्याने तत्कथासु च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
श्रीदेवीची आदिमाया, तिच्या ध्यानात आणि तिच्या कथांमध्येही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
देवीमन्त्रे तथा देव्याः स्थानेऽनुष्ठानकर्मणि । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
देवीचा मंत्र, देवीच्या स्थानातील विधी यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
देव्युत्सवदिदृक्षायां देवीनामानुकीर्तने । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
देवीच्या उत्सव पाहण्याची इच्छा आणि देवीच्या नावांचा जप यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
देवीभक्तस्य सान्निध्ये देवीभक्तार्चने तथा । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
देवीभक्ताच्या उपस्थितीत आणि देवीभक्तांची पूजा करतानाही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
शिवोत्सवदिदृक्षायां शिवभक्तस्य पूजने । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
शिवाच्या उत्सव पाहण्याची इच्छा आणि शिवभक्ताची पूजा यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
रुद्राक्षं बिल्वपत्रे च तथा शुद्धे च भस्मनि । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
रुद्राक्ष, बिल्वपत्र आणि शुद्ध भस्म यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
श्रौतस्मार्तसदाचारे ज्ञानमार्गे तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
श्रौत आणि स्मार्त आचारधर्म, तसेच ज्ञानमार्ग यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
अद्वैतज्ञाननिष्ठायां शान्तिदान्त्यादिसाधने । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
अद्वैतज्ञानाची निष्ठा, शांती, दमण आणि अशा साधनांतही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
नित्यकर्माद्यनुष्ठानेऽप्यग्निहोत्रादिसाधने । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
दैनंदिन कर्तव्ये, अग्निहोत्रासारख्या विधींमध्येही, तुम्ही नेहमीच वळून बसता, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोक.
स्वाध्यायाध्ययने चैव तथा प्रवचनेऽपि च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
स्वाध्याय, वेदपठण आणि शिकविण्यातही, तुम्ही नेहमीच वळून बसता, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोक.
गोदानादिषु दानेषु पितृश्राद्धेषु चैव हि । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
गाईदानासारख्या दानांमध्ये आणि पितृश्राद्धातही, तुम्ही नेहमीच वळून बसता, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोक.
कृच्छ्रचान्द्रायणे चैव प्रायश्चित्ते तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
कृच्छ्र, चांद्रायण यांसारख्या तपश्चर्येत आणि प्रायश्चित्तातही, तुम्ही नेहमीच वळून बसता, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोक.