देवाङ्गनासमा दाराः शोभन्ते भूषणादिभिः । मुनयो देवसदृशा वस्त्रचन्दनभूषणैः
स्वर्गातील अप्सरांसारख्या त्यांच्या पत्नी दागिन्यांनी आणि विविध अलंकारांनी शोभून दिसत होत्या; आणि ऋषी देवांसारखे वस्त्र, चंदन आणि दागिन्यांनी सजलेले होते.
नित्योत्सवः प्रववृते मुनेराश्रममण्डले । न रोगादिभयं किञ्चिन्न च दैत्यभयं क्वचित्
त्या ऋषींच्या आश्रमात नेहमीच उत्सव सुरू राहिला; तिथे आजार किंवा इतर कोणत्याही गोष्टींची भीती नव्हती, आणि कुठेही दैत्यांची भीती नव्हती.
स मुनेराश्रमो जातः समन्ताच्छतयोजनः । अन्ये च प्राणिनो येऽपि तेऽपि तत्र समागताः
त्या ऋषींचा आश्रम चारही बाजूंनी शंभर योजनांपर्यंत पसरलेला होता; आणि इतर सर्व जीवसुद्धा तिथे एकत्र आले होते.
तांश्च सर्वान्पुपोषायं दत्त्वाभयमथात्मवान् । नानाविधैर्महायज्ञैर्विधिवत्कल्पितैः सुराः
स्वतःवर नियंत्रण असलेल्या त्या ऋषीने सर्वांना संरक्षण देऊन त्यांची काळजी घेतली; आणि देवांनी विविध मोठ्या यज्ञांनी, योग्य रीतीने, पूजा केली.
सन्तोषं परमं प्रापुर्मुनेश्चैव जगुर्यशः । सभायां वृत्रहा भूयो जगौ श्लोकं महायशाः
त्यामुळे सर्वांना अत्यंत समाधान मिळाले आणि त्या ऋषीचे यश सर्वत्र पसरले; सभेत वज्रधारी इंद्राने पुन्हा एक श्लोक गायलाच.
अहो अयं नः किल कल्पपादपो मनोरथान्पूरयति प्रतिष्ठितः । नोचेदकाण्डे क्व हविर्वपा वा सुदुर्लभा यत्र तु जीवनाशा
अहो, हा आमचा कल्पवृक्ष खरोखरच येथे उभा आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करतो; नाहीतर या कलियुगात कुठे यज्ञासाठी हविर्द्रव्य किंवा जगण्यासाठी साधन मिळाले असते, जिथे जीविताचा नाश सहज होतो.
इत्थं द्वादशवर्षाणि पुपोष मुनिपुङ्गवान् । पुत्रवन्मुनिराड् गर्वगन्धेन परिवर्जितः
अशा प्रकारे बारा वर्षे त्या ऋषीने श्रेष्ठ ऋषींचे पालन केले; तो ऋषिराज मुलांप्रमाणे सर्वांची काळजी घेत होता आणि त्याला गर्वाचा स्पर्शही नव्हता.
गायत्र्याः परमं स्थानं चकार मुनिसत्तमः । यत्र सर्वैर्मुनिवरैः पूज्यते जगदम्बिका
त्या श्रेष्ठ ऋषीने गायत्रीचे सर्वोच्च स्थान स्थापन केले, जिथे सर्व प्रमुख ऋषी जगदंबेची भक्तीपूर्वक पूजा करतात.
त्रिकालं परया भक्त्या पुरश्चरणकर्मभिः । अद्यापि यत्र देवी सा प्रातर्बाला तु दृश्यते
तेथे, अत्यंत भक्तीने, दिवसातून तीन वेळा, विधिपूर्वक पूजा केली जाते; आणि आजही सकाळी देवी लहान मुलीसारखी दिसते.
मध्याह्ने युवती वृद्धा सायंकाले तु दृश्यते । तत्रैकदा समायातो नारदो मुनिसत्तमः
मध्यान्ही ती तरुणी रूपात दिसते; संध्याकाळी ती वृद्धा रूपात प्रकट होते; तिथे एकदा श्रेष्ठ ऋषी नारद आले.
रणयन्महतीं गायन्गायत्र्याः परमान्गुणान् । निषसाद सभामध्ये मुनीनां भावितात्मनाम्
गायत्रीच्या महान गुणांचे गाणे आणि मोठ्या संगीताच्या गजरात, नारदांनी ध्यानमग्न ऋषींच्या सभेत मध्यभागी स्थान घेतले.
गौतमादिभिरत्युच्चैः पूजितः शान्तमानसः । कथाश्चकार विविधा यशसो गौतमस्य च
गौतम आणि इतरांनी त्यांचा मोठ्या आदराने सत्कार केला; शांतचित्त नारदांनी विविध कथा सांगितल्या, त्यात गौतमाचे यशही होते.
ब्रह्मर्षे देवसदसि देवराट् तव यद्यशः । जगौ बहुविधं स्वच्छं मुनिपोषणजं परम्
हे ब्रह्मर्षी, देवांच्या सभेत देवराजाने ऋषींच्या पालनामुळे मिळालेल्या तुझ्या महान कीर्तीचे अनेक प्रकारे स्पष्ट वर्णन केले.
श्रुत्वा शचीपतेर्वाणीं त्वां द्रष्टुमहमागतः । धन्योऽसि त्वं मुनिश्रेष्ठ जगदम्बाप्रसादतः
शचीपतींचे शब्द ऐकून मी तुला पाहायला आलो आहे; हे श्रेष्ठ ऋषी, जगदंबेच्या कृपेने तू खरोखरच धन्य आहेस.
इत्युक्त्वा मुनिवर्यं तं गायत्रीसदनं ययौ । ददर्श जगदम्बां तां प्रेमोत्फुल्लविलोचनः
असे म्हणून नारदांनी त्या श्रेष्ठ ऋषीकडे निरोप दिला आणि गायत्रीच्या निवासस्थानी गेले; प्रेमाने डोळे भरून त्यांनी जगदंबेला पाहिले.
तुष्टाव विधिवद्देवीं जगाम त्रिदिवं पुनः । अथ तत्र स्थिता ये ते ब्राह्मणा मुनिपोषिताः
त्यांनी विधिपूर्वक देवीचे स्तवन केले आणि पुन्हा स्वर्गात परतले; आणि त्या ऋषीने पालन केलेले ब्राह्मण तिथेच राहिले.
उत्कर्षं तु मुनेः श्रुत्वासूयया खेदमागताः । यथास्य न यशो भूयात्कर्तव्यं सर्वथैव हि
त्या ऋषीच्या मोठेपणाची बातमी ऐकून, काहींना हेवा वाटला आणि त्यांना त्याचे यश वाढू नये असे सर्व प्रकारे ठरवले.
काले समागते पश्चादिति सर्वैस्तु निश्चितम् । ततः कालेन कियताप्यभूद्वृष्टिर्धरातले
निश्चित केलेल्या वेळी सर्वांनी एकमताने ठरवले; आणि काही काळानंतर पृथ्वीवर पाऊस पडू लागला.
सुभिक्षमभवत्सर्वदेशेषु नृपसत्तम । श्रुत्वा वार्तां सुभिक्षस्य मिलिताः सर्ववाडवाः
राजाधिराज, सर्व प्रदेशांत भरपूर अन्नधान्य मिळू लागलं. ही समृद्धीची वार्ता ऐकून, सगळ्या गावचे लोक एकत्र जमले.
गौतमं शप्तुमुद्योगं हा हा राजन् प्रचक्रिरे । धन्यौ तेषां च पितरौ ययोरुत्पत्तिरीदृशी
राजा, गौतमाला शाप द्यायची तयारी त्यांनी सुरू केली. ज्यांच्या पोटी असा पुत्र जन्माला आला, ते आईवडील धन्य आहेत.
कालस्य महिमा राजन् वक्तुं केन हि शक्यते । गौर्निर्मिता माययैका मुमूर्षुर्जरती नृप
राजा, काळाचं मोठेपण कोण सांगू शकतं? माया करून निर्माण केलेली ती गाय आता म्हातारी झाली होती आणि तिला मरणाची इच्छा झाली.
जगाम सा च शालायां होमकाले मुनेस्तदा । हुंहुंशब्दैर्वारिता सा प्राणांस्तत्याज तत्क्षणे
त्या वेळी, ती गाय हवनाच्या वेळी सभागृहात गेली. 'हुं हुं' अशा आवाजांनी हाकलल्यावर, ती तिथेच प्राण सोडून गेली.
गौर्हतानेन दुष्टेनेत्येवं ते चुक्रुशुर्द्विजाः । होमं समाप्य मुनिराङ् विस्मयं परमं गतः
द्विज लोक ओरडले, 'ही गाय या दुष्टाने मारली!' हवन पूर्ण केल्यावर, तो ऋषी फारच आश्चर्यचकित झाला.
समाधिमीलिताक्षः संश्चिन्तयामास कारणम् । कृतं सर्वं द्विजैरेतदिति ज्ञात्वा तदैव सः
तो डोळे मिटून ध्यानात बसला आणि या घडलेल्या प्रकाराचा विचार करू लागला. हे सगळं द्विज लोकांनी केलंय, हे त्याला लगेच समजलं.
दधार कोपं परमं प्रलये रुद्रकोपवत् । शशाप च ऋषीन्सर्वान्कोपसंरक्तलोचनः
त्याच्या मनात प्रलयकाळच्या रुद्रासारखा प्रचंड राग दाटला. डोळे रागाने लाल झाले आणि त्याने सर्व ऋषींना शाप दिला.
वेदमातरि गायत्र्यां तद्ध्याने तन्मनोर्जपे । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वथा ब्राह्मणाधमाः
वेदांची माता गायत्री, तिच्या ध्यानात आणि मनाने जपण्यात, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
वेदे वेदोक्तयज्ञेषु तद्वार्तासु तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
वेद, वेद सांगितलेल्या यज्ञ आणि त्यांच्यावरील चर्चा यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
शिवे शिवस्य मन्त्रे च शिवशास्त्रे तथैव च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
शिव, शिवाचा मंत्र आणि शिवशास्त्र यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
मूलप्रकृत्याः श्रीदेव्यास्तद्ध्याने तत्कथासु च । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
श्रीदेवीची आदिमाया, तिच्या ध्यानात आणि तिच्या कथांमध्येही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.
देवीमन्त्रे तथा देव्याः स्थानेऽनुष्ठानकर्मणि । भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः
देवीचा मंत्र, देवीच्या स्थानातील विधी यातही, तुम्ही नेहमीच तिरस्कार कराल, हे ब्राह्मणांमधील नीच लोकांनो.