ब्रह्माणं हन्तुमुद्युक्तौ दानवौ घोररूपिणौ । तदा कमलजो देवो दृष्ट्वा तौ मधुकैटभौ
ती दोन्ही भयंकर रूपाची दैत्ये ब्रह्माला मारण्यासाठी सज्ज झाली; तेव्हा कमळावर जन्मलेला देव ब्रह्मा मधु आणि कैटभ यांना पाहतो.
निद्रितं देवदेवेशं चिन्तामाप दुरत्ययाम् । निद्रितो भगवानीशो दानवौ च दुरासदौ
देवतांचा स्वामी, देवांचा देव, झोपेत होता आणि ते दोन्ही उग्र व अगम्य दैत्य तिथे उपस्थित होते; तेव्हा कमलजन्मा ब्रह्मा मोठ्या चिंता आणि घाबराटीने भरून गेला.
किं करोमि क्व गच्छामि कथं शर्म लभे ह्यहम् । एवं चिन्तयतस्तस्य पद्ययोनेर्महात्मनः
“आता मी काय करू? कुठे जाऊ? मला कसे सुरक्षितता मिळेल?”—असा विचार कमळातून जन्मलेल्या त्या महात्म्याच्या मनात येऊ लागला.
बुद्धिः प्रादूरभूत्तात तदा कार्यप्रसाधिनी । यस्या वशं गतो देवो निद्रितो भगवान् हरिः
त्या वेळी, त्याच्या मनात एक युक्ती सुचली, जी त्याच्या कार्यासाठी उपयुक्त होती—जिच्या प्रभावामुळे भगवान हरि झोपेत गेला होता.
तां देवीं शरणं यामि निद्रां सर्वप्रसूतिकाम् । ब्रह्मोवाच देवि देवि जगद्धात्रि भक्ताभीष्टफलप्रदे
मी त्या देवीच्या, सर्व सृष्टीला जन्म देणाऱ्या निद्रेला शरण जातो. ब्रह्मा म्हणतो: हे देवी, हे जगाची पालन करणारी, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणारी देवी,
जगन्माये महामाये समुद्रशयने शिवे । त्वदाज्ञावशगाः सर्वे स्वस्वकार्यविधायिनः
हे जगन्माया, हे महामाया, समुद्रावर शयन करणारी शुभे, तुझ्या आज्ञेने सर्वजण आपापली कामे पार पाडतात.
कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिर्मदोत्कटा । व्यापिनी वशगा मान्या महानन्दैकशेवधिः
तू काळरात्रि, महारात्रि, मोहाची रात्र, मदाने भरलेली; सर्वत्र व्यापणारी, सर्वांवर राज्य करणारी, मान्य आणि एकमेव परमानंदाचा खजिना आहेस.
महनीया महाराध्या माया मधुमती मही । परापराणां सर्वेषां परमा त्वं प्रकीर्तिता
तू पूजनीय, अत्यंत आराध्य, मधुर मायाच, मधुरतेसारखी गोड, पृथ्वीच आहेस; सर्व श्रेष्ठ आणि कनिष्ठांमध्ये तूच सर्वश्रेष्ठ म्हणून ओळखली जातेस.
लज्जा पुष्टिः क्षमा कीर्तिः कान्तिः कारुण्यविग्रहा । कमनीया जगद्वन्द्या जाग्रदादिस्वरूपिणी
लज्जा, पोषण, सहनशीलता, कीर्ती, सौंदर्य, करुणेचे मूर्तिमंत रूप; मनोहर, जगाच्या वंदनीय, जागरणादी सर्व अवस्थांची मूर्ती तू आहेस.
परमा परमेशानी परानन्दपरायणा । एकाप्येकस्वरूपा च सद्वितीया द्वयात्मिका
तू सर्वोच्च, परमेश्वरी, परमानंदात लीन; एक असूनही एकरूप, आणि तरीही द्वैतरूप, द्वैतरूपाचीही आहेस.
त्रयी त्रिवर्गनिलया तुर्या तुर्यपदात्मिका । पञ्चमी पञ्चभूतेशी षष्ठी षष्ठेश्वरीति च
तू त्रैविद्य, तीन पुरुषार्थांची निवासस्थानी, चतुर्थ, चतुर्थ अवस्थेची मूर्ती; पाचवी, पाच महाभूतांची स्वामिनी, सहावी आणि सहाव्या स्थानाची अधीश्वरी आहेस.
सप्तमी सप्तवारेशी सप्तसप्तवरप्रदा । अष्टमी वसुनाथा च नवग्रहमयीश्वरी
सप्तमी, सात दिवसांची स्वामिनी, सात सात वर देणारी; अष्टमी, वसूंना अधीश्वरी, आणि नवग्रहांची मालकीण आहेस.
नवरागकला रम्या नवसंख्या नवेश्वरी । दशमी दशदिक्पूज्या दशाशाव्यापिनी रमा
नऊ रस आणि कलांनी रमणीय, नवसंख्येची, नवांची अधीश्वरी; दहावी, दहा दिशांमध्ये पूज्य, दहा दिशांमध्ये व्यापून असलेली, हे रमेश्वरी.
एकादशात्मिका चैकादशरुद्रनिषेविता । एकादशीतिथिप्रीता एकादशगणाधिपा
अकरा रूपांची, अकरा रुद्रांनी पूजली जाणारी; अकराव्या तिथीला प्रिय, अकरा गणांची अधीश्वरी.
द्वादशी द्वादशभुजा द्वादशादित्यजन्मभूः । त्रयोदशात्मिका देवी त्रयोदशगणप्रिया
द्वादशी, बारा भुजा असलेली, बारा आदित्यांची जननी; त्रयोदश रूपांची देवी, तेरा गणांना प्रिय.
त्रयोदशाभिधा भिन्ना विश्वेदेवाधिदेवता । चतुर्दशेन्द्रवरदा चतुर्दशमनुप्रसूः
त्रयोदश नावांनी ओळखली जाणारी, वेगळी, सर्व देवांची मुख्य देवी; चतुर्दश इंद्रांना वर देणारी, चौदा मनूंची माता.
पञ्चाधिकदशी वेद्या पञ्चाधिकदशी तिथिः । षोडशी षोडशभुजा षोडशेन्दुकलामयी
पंधराव्या तिथीला ओळखावं, पंधराव्या तिथीच आहे. देवी सोळावी आहे, तिच्या सोळा भुजा आहेत, आणि ती सोळा चंद्रकलांनी बनलेली आहे.
षोडशात्मकचन्द्रांशुव्याप्तदिव्यकलेवरा । एवंरूपासि देवेशि निर्गुणे तामसोदये
देवीचं दिव्य शरीर सोळा चंद्रकलांच्या किरणांनी व्यापलेलं आहे. अशा या रूपात, हे देवतांच्या देवी, तू निर्गुण आणि तमोगुणाची मूळ आहेस.
त्वया गृहीतो भगवान्देवदेवो रमापतिः । एतौ दुरासदौ दैत्यौ विक्रान्तौ मधुकैटभौ
तुझ्यामुळेच लक्ष्मीपती, सर्व देवांचे देव, भगवंत पकडले गेले; आणि ते दोन्ही भयंकर, बलाढ्य दैत्य मधु आणि कैटभही.
एतयोश्च वधार्थाय देवेशं प्रतिबोधय । मुनिरुवाच एवं स्तुता भगवती तामसी भगवत्प्रिया
त्या दोघांचा नाश व्हावा म्हणून देवाधिदेवांना जागं कर, असं सांगितलं. ऋषी म्हणाले: अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, भगवती तामसी, भगवंतांची प्रिय, —
देवदेवं तदा त्यक्त्वा मोहयामास दानवौ । तदैव भगवान्विष्णुः परमात्मा जगत्पतिः
तेव्हा तिने देवाधिदेवांना सोडून त्या दोन दानवांना मोहात पाडलं; आणि त्याच वेळी भगवान विष्णू, परमात्मा, जगाचा स्वामी —
प्रबोधमाप देवेशो ददृशे दानवोत्तमौ । तदा तौ दानवौ घोरौ दृष्ट्वा तं मधुसूदनम्
देवताधिपतीला शुद्धी आली आणि त्याने ते दोन श्रेष्ठ दानव पाहिले; त्यावेळी ते दोन्ही भयंकर दैत्य, मधुसूदनाला पाहून —
युद्धाय कृतसङ्कल्पौ जग्मतुः सन्निधिं हरेः । युयुधे च ततस्ताभ्यां भगवान्मधुसूदनः
युद्ध करायचं ठरवून, ते हरिपाशी आले; आणि मग भगवान मधुसूदनाने त्यांच्याशी युद्ध केलं.
पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः । तौ तदातिबलोन्मत्तौ जगन्मायाविमोहितौ
पाच हजार वर्षं, त्या सर्वशक्तिमानाने आपल्या हातांनी शस्त्र म्हणून युद्ध केलं; ते दोघं अतिशय बलशाली आणि मदाने वेडावलेले, जगाच्या मायेमुळे भ्रमित झाले होते.
व्रियतां वर इत्येवमूचतुः परमेश्वरम् । एवं तयोर्वचः श्रुत्वा भगवानादिपूरुषः
'वर मागा,' असं त्यांनी परमेश्वराला सांगितलं; त्यांची वचने ऐकून, भगवान आदिपुरुष —
वव्रे वध्याबुभौ मेऽद्य भवेतामिति निश्चितम् । तौ तदातिबलौ देवं पुनरेवोचतुर्हरिम्
त्यांनी वर मागितला: 'आज मी तुम्हा दोघांना ठार मारू,' असं निश्चितपणे. तेव्हा ते दोघं अतिशय बलवान पुन्हा हरिला म्हणाले —
आवां जहि न यत्रोर्वी पयसा च परिप्लुता । तथेत्युक्त्वा भगवता गदाशङ्खभृता नृप
'जिथे पृथ्वी पाण्याने व्यापलेली आहे, तिथे आम्हाला मारू नकोस.' 'तसं होईल,' असं भगवान गदाधर आणि शंखधारी यांनी सांगितलं, हे राजन —
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः । एवं देवी समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता नृप
मग त्यांनी चक्रानं त्यांच्या कंबरेवर वार करून दोघांची शिरं छाटली; अशा प्रकारे देवी प्रकट झाली, आणि ब्रह्मदेवांनी तिची स्तुती केली, हे राजन.
महाकाली महाराज सर्वयोगेश्वरेश्वरी । महालक्ष्म्यास्तथोत्पत्तिं निशामय महीपते
हे महराजा, महाकाळी ही सर्व योगिनींची अधिष्ठात्री आहे; आणि आता, हे पृथ्वीच्या राजन, महालक्ष्मीच्या उत्पत्तीचं वर्णन ऐक.
देवीचरित्रसहितं सावर्णिमनुवृतान्तवर्णनम् मुनिरुवाच महिषीगर्भसम्भूतो महाबलपराक्रमः । देवान्सर्वान्पराजित्य महिषोऽभूज्जगत्प्रभुः ॥ १ सर्वेषां लोकपालानामधिकारान्महासुरः । बलानिर्जित्य बुभुजे त्रैलोक्यैश्वर्यमद्भुतम्
देवीच्या चरित्रासह सावर्णी मनुच्या कथेचं वर्णन — ऋषी म्हणाले: महिषीच्या गर्भातून जन्मलेला, महाबलवान आणि पराक्रमी असा महिषासुर, सर्व देवांना पराभूत करून जगाचा स्वामी झाला.