सप्तर्षिमण्डलगता सोममण्डलवासिनी । सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिकवर्जिता
ती सप्तर्षींच्या मंडळात वसते, चंद्रमंडळात राहते; सर्वज्ञ, गाढ करुणेची आणि तिच्यासारखी किंवा तिला श्रेष्ठ कोणी नाही.
सर्वोत्तुङ्गा सङ्गहीना सद्गुणा सकलेष्टदा । सरघा सूर्यतनया सुकेशी सोमसंहतिः
ती सर्वांत श्रेष्ठ, आसक्तिरहित, सद्गुणांनी युक्त, सर्व इच्छित वस्तू देणारी; शत्रूंचा नाश करणारी, सूर्यकन्या, सुंदर केसांची आणि चंद्राचा सार आहे.
हिरण्यवर्णा हरिणी ह्रींकारी हंसवाहिनी । क्षौमवस्त्रपरीताङ्गी क्षीराब्धितनया क्षमा
ती सुवर्णासारखी तेजस्वी आहे, हरणासारखी कोमल, 'ह्रीं' असा उच्चार करणारी, राजहंसावर बसलेली, सुंदर पांढऱ्या वस्त्रांनी सजलेली, क्षीरसागराची कन्या आणि क्षमेशी एकरूप आहे.
गायत्री चैव सावित्री पार्वती च सरस्वती । वेदगर्भा वरारोहा श्रीगायत्री पराम्बिका
तीच गायत्री, सावित्री, पार्वती आणि सरस्वती आहे; वेदांचा आधार असलेली, सुंदर रूपाची, मंगलमय गायत्री आणि सर्वश्रेष्ठ आई आहे.
इति साहस्रकं नाम्नां गायत्र्याश्चैव नारद । पुण्यदं सर्वपापघ्नं महासम्पत्तिदायकम्
हे नारद, ही गायत्रीची हजार नावे पुण्य देणारी, सर्व पापांचा नाश करणारी आणि मोठ्या संपत्तीची देणारी आहेत.
एवं नामानि गायत्र्यास्तोषोत्पत्तिकराणि हि । अष्टम्यां च विशेषेण पठितव्यं द्विजैः सह
गायत्रीची ही नावे समाधान देणारी आहेत; विशेषतः अष्टमीच्या दिवशी, द्विजांसह यांचा पाठ करावा.
जपं कृत्वा होमपूजाध्यानं कृत्वा विशेषतः । यस्मै कस्मै न दातव्यं गायत्र्यास्तु विशेषतः
जप, होम, पूजा आणि ध्यान केल्यानंतर, हे गायत्रीचे रहस्य कुणालाही सहजपणे देऊ नये.
सुभक्ताय सुशिष्याय वक्तव्यं भूसुराय वै । भ्रष्टेभ्यः साधकेभ्यश्च बान्धवेभ्यो न दर्शयेत्
हे केवळ भक्त, योग्य शिष्य किंवा ब्राह्मणाला सांगावे; पतित, अयोग्य किंवा नातेवाईकांना हे दाखवू नये.
यद्गृहे लिखितं शास्त्रं भयं तस्य न कस्यचित् । चञ्चलापि स्थिरा भूत्वा कमला तत्र तिष्ठति
ज्या घरात हे शास्त्र लिहिलेले असते, तिथे कुणालाही भीती राहत नाही; चंचल असलेली लक्ष्मीही तिथे स्थिर होते.
इदं रहस्यं परमं गुह्याद्गुह्यतरं महत् । पुण्यप्रदं मनुष्याणां दरिद्राणां निधिप्रदम्
हे अत्यंत गुप्त आणि शुद्ध रहस्य मी सांगितले आहे; हे माणसांना पुण्य देणारे आणि गरिबांना धन देणारे आहे.
मोक्षप्रदं मुमुक्षूणां कामिनां सर्वकामदम् । रोगाद्वै मुच्यते रोगी बद्धो मुच्येत बन्धनात्
मुक्ती इच्छिणाऱ्यांना हे मोक्ष देते, इच्छा असणाऱ्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते, आजारी माणूस रोगातून मुक्त होतो आणि बांधलेला सुटतो.
बह्महत्यासुरापानसुवर्णस्तेयिनो नराः । गुरुतल्पगतो वापि पातकान्मुच्यते सकृत्
ब्राह्मणहत्या, मद्यपान, सोन्याची चोरी किंवा गुरुपत्नीच्या संगासारखी मोठी पापे केलेल्यांनाही, एकदाच जप केल्यावर पापातून मुक्ती मिळते.
असत्प्रतिग्रहाच्चैवाभक्ष्यभक्षाद्विशेषतः । पाखण्डानृतमुख्येभ्यः पठनादेव मुच्यते
अयोग्य दान, निषिद्ध अन्न खाणे, पाखंडी व खोटारड्यांच्या संगतीपासूनही, केवळ पठण केल्याने मुक्ती मिळते.
इदं रहस्यममलं मयोक्तं पद्मजोद्भव । ब्रह्मसायुज्यदं नॄणां सत्यं सत्यं न संशयः
हे शुद्ध रहस्य मी सांगितले आहे, कमळातून जन्मलेल्या; हे लोकांना ब्रह्माशी एकरूपता देणारे आहे—हे खरे आहे, यात शंका नाही.
मन्त्रदीक्षाविधिवर्णनम् नारद उवाच श्रुतं सहस्रनामाख्यं श्रीगायत्र्याः फलप्रदम् । स्तोत्रं महोन्नतिकरं महाभाग्यकरं परम्
मंत्रदीक्षा विधीचे वर्णन नारद म्हणाले— मी गायत्रीच्या हजार नावांचे फलदायी स्तोत्र ऐकले, जे मोठ्या उन्नतीचे आणि मोठ्या भाग्याचे कारण आहे.
अधुना श्रोतुमिच्छामि दीक्षालक्षणमुत्तमम् । विना येन न सिध्येत देवीमन्त्रेऽधिकारिता
आता मला ती श्रेष्ठ दीक्षेची लक्षणे ऐकायची आहेत, ज्याशिवाय देवीच्या मंत्रात अधिकार मिळत नाही.
ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां स्त्रीणां तथैव च । सामान्यविधिना सर्वं विस्तरेण वद प्रभो
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि स्त्रिया यांच्यासाठी सर्वसाधारण नियमाने सर्व काही सविस्तर सांगावे, प्रभो.
श्रीनारायण उवाच शृणु दीक्षां प्रवक्ष्यामि शिष्याणां भावितात्मनाम् । देवाग्निगुरुपूजादावधिकारो यया भवेत्
श्रीनारायण म्हणाले— ऐक, मी शुद्ध मनाच्या शिष्यांसाठी दीक्षा सांगतो, ज्यामुळे देव, अग्नी आणि गुरू यांच्या पूजेसाठी पात्रता मिळते.
दिव्यं ज्ञानं हि या दद्यात्कुर्यात्पापक्षयं तु या । सैव दीक्षेति सम्प्रोक्ता वेदतन्त्रविशारदैः
जे दिव्य ज्ञान देते आणि पापांचा नाश करते, त्यालाच वेद आणि तंत्र जाणणाऱ्यांनी दीक्षा असे म्हटले आहे.
अवश्यं सा तु कर्तव्या यतो बहुफला मता । गुरुशिष्यावुभावत्राप्यतिशुद्धावपेक्षितौ
ती नक्कीच करावी लागते, कारण ती अनेक फळे देणारी मानली आहे; या दीक्षेत गुरु आणि शिष्य दोघेही अत्यंत शुद्ध असावेत.
गुरुस्तु विधिवत्प्रातः कृत्यं सर्वं विधाय च । स्नानसन्ध्यादिकं सर्वं यथाविधि विधाय च
गुरूंनी सकाळची सर्व कामं नीट नियमाप्रमाणे पूर्ण करून, स्नान, संध्यावंदन वगैरे विधी जसे सांगितले आहेत तसे पार पाडावेत.
कमण्डलुकरो मौनी गृहं यायात्सरित्तटात् । यागमण्डपमासाद्य विशेत्तत्रासने वरे
पाण्याचा कमंडलू हातात घेऊन, मौन पाळत, नदीच्या काठीवरून घरी यावं; मग यागमंडपात जाऊन तिथे उत्तम आसनावर बसावं.
आचम्य प्राणानायम्य गन्धपुष्पविमिश्रितम् । सप्तवारास्त्रमन्त्रेण जप्तं वारि सुसाधयेत्
आचमन करून, श्वास नियंत्रित करून, सुवासिक फुलांनी मिसळलेलं पाणी, सात वेळा मंत्र म्हणत तयार करावं.
वारिणा तेन मतिमानस्त्रमन्त्रं समुच्चरन् । प्रोक्षयेद्द्वारमखिलं ततः पूजां समाचरेत्
त्या पाण्याने, एकाग्र मनाने मंत्र म्हणत, संपूर्ण दारावर शिंपडावं आणि मग पूजा सुरू करावी.
ऊर्ध्वोदुम्बरके देवं गणनाथं तथा श्रियम् । सरस्वतीं नाममन्त्रैः पूजयेद्गन्धपुष्पकैः
वर उंचवलेल्या उंबराच्या फळीवर, देव, गणनाथ, श्री आणि सरस्वती यांची त्यांच्या नावाच्या मंत्रांनी, सुगंध व फुलांनी पूजा करावी.
द्वारदक्षिणशाखायां गङ्गां विघ्नेशमर्चयेत् । द्वारस्य वामशाखायां क्षेत्रपालं च सूर्यजाम्
दाराच्या उजव्या बाजूला गंगा आणि विघ्नेश यांची पूजा करावी; डाव्या बाजूला क्षेत्रपाल आणि सूर्यजा यांची पूजा करावी.
देहल्यां पूजयेदस्त्रदेवतामस्त्रमन्त्रतः । सर्वं देवीमयं दृश्यमिति सञ्चिन्त्य सर्वतः
देहळीवर अस्त्रदेवतांची पूजा अस्त्रमंत्राने करावी आणि सर्वत्र देवीच आहे, असं मनाशी ठाम विचार करावं.
दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नानस्त्रमन्त्रजपेन तु । अन्तरिक्षगतान्विघ्नान्पादघातैस्तु भूमिगान् ॥ १४ वामशाखां स्पृशन्पश्चात्प्रविशेद्दक्षिणाङ्घ्रिणा । प्रविश्य कुम्भं संस्थाप्य सामान्यार्घ्यं विधाय च
दैवी अडथळे अस्त्रमंत्राने दूर करावेत, आकाशातील विघ्न पाय आपटून आणि पृथ्वीवरील विघ्नही तसंच दूर करावेत; मग डाव्या बाजूला स्पर्श करून, उजवा पाय पुढे टाकून आत जावं, कुंभ ठेवावा आणि सामान्य अर्घ्य तयार करावं.
तेन चार्घ्यजलेनापि नैर्ऋत्यां दिशि पूजयेत् । वास्तुनाथं पद्मयोनिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः
त्या अर्घ्याच्या पाण्याने नैऋत्य दिशेला वास्तुनाथ आणि पद्मयोनी यांची सुगंध, फुलं, अक्षता इत्यादींनी पूजा करावी.
ततः कुर्यात्पञ्चगव्यं तेन चार्घ्योदकेन च । तोरणस्तम्भपर्यन्तं प्रोक्षयेन्मण्डपं गुरुः
मग पंचगव्य तयार करावं आणि त्या अर्घ्याच्या पाण्याने गुरुंनी मंडप ते तोरणस्तंभापर्यंत शिंपडावं.