श्रीगायत्रीस्तोत्रवर्णनम् नारद उवाव भक्तानुकम्पिन् सर्वज्ञ हृदयं पापनाशनम् । गायत्र्याः कथितं तस्माद्गायत्र्याः स्तोत्रमीरय
नारद म्हणाले: भक्तांवर कृपा करणारे, सर्वज्ञ, हृदयातील पापांचा नाश करणारे, तू गायत्रीचे वर्णन केलेस; म्हणून आता गायत्रीचे स्तोत्र सांग.
श्रीनारायण उवाच आदिशक्ते जगन्मातर्भक्तानुग्रहकारिणि । सर्वत्र व्यापिकेऽनन्ते श्रीसन्ध्ये ते नमोऽस्तु ते
श्री नारायण म्हणाले: आदि शक्ती, जगाची जननी, भक्तांना कृपा करणारी, सर्वत्र व्यापणारी, अनंत, हे संध्यादेवी, तुला माझा नमस्कार.
त्वमेव सन्ध्या गायत्री सावित्री च सरस्वती । बाह्मी च वैष्णवी रौद्री रक्ता श्वेता सितेतरा
तूच संध्या, गायत्री, सावित्री आणि सरस्वती आहेस; तूच ब्राह्मी, वैष्णवी, रौद्री, रक्तवर्णी, शुभ्र आणि मिश्रवर्णी आहेस.
प्रातर्बाला च मध्याह्ने यौवनस्था भवेत्पुनः । वृद्धा सायं भगवती चिन्त्यते मुनिभिः सदा
प्रातःकाळी तू बालिका असतेस, मध्यान्ही तरुणी, आणि संध्याकाळी, हे भगवती, ऋषी नेहमी ध्यान करतात की तू वृद्ध झाली आहेस.
हंसस्था गरुडारूढा तथा वृषभवाहिनी । ऋग्वेदाध्यायिनी भूमौ दृश्यते या तपस्विभिः
तू हंसावर बसलेली, गरुडावर आरूढ, तसेच वृषभावर स्वार आहेस; तपस्वी लोकांना पृथ्वीवर ऋग्वेदाचा अभ्यास करणारी म्हणून दिसतेस.
यजुर्वेदं पठन्ती च अन्तरिक्षे विराजते । सा सामगापि सर्वेषु भ्राम्यमाणा तथा भुवि
यजुर्वेद म्हणत असताना तू आकाशात तेजाने चमकतेस; आणि सामवेद गाणारी म्हणून तू पृथ्वीवर सर्वत्र फिरतेस.
रुद्रलोकं गता त्वं हि विष्णुलोकनिवासिनी । त्वमेव ब्रह्मणो लोकेऽमर्त्यानुग्रहकारिणी
तू रुद्राच्या लोकात गेली आहेस, विष्णूच्या लोकात वास करतेस, आणि ब्रह्माच्या लोकात तूच मर्त्यांना कृपा करणारी आहेस.
सप्तर्षिप्रीतिजननी माया बहुवरप्रदा । शिवयोः करनेत्रोत्था ह्यश्रुस्वेदसमुद्भवा
सप्तर्षींना आनंद देणारी माता, अनेक वर देणारी, तूच माया आहेस, शिव आणि पार्वती यांच्या हातातील व डोळ्यांतील अश्रू व घामातून उत्पन्न झालेली.
आनन्दजननी दुर्गा दशधा परिपढ्यते । वरेण्या वरदा चैव वरिष्ठा वरवर्णिनी
आनंदाची जननी दुर्गा, दहा रूपांनी वर्णिली जाते; तीच श्रेष्ठ, वर देणारी, सर्वांत उत्तम आणि सुंदर वर्णाची आहे.
गरिष्ठा च वरार्हा च वरारोहा च सप्तमी । नीलगङ्गा तथा सन्ध्या सर्वदा भोगमोक्षदा
सर्वांत मोठी, श्रेष्ठतेस पात्र, सुंदर अंगाची, सप्तमी, तू निळ्या गंगेप्रमाणे आणि संध्येसारखी आहेस, नेहमी सुख आणि मोक्ष देणारी.
भागीरथी मर्त्यलोके पाताले भोगवत्यपि । त्रिलोकवाहिनी देवी स्थानत्रयनिवासिनी
मर्त्यलोकात भागीरथी, पाताळात भोगवती, देवी तीनही लोकांत वाहते आणि त्या तिन्ही ठिकाणी वास करते.
भूर्लोकस्था त्वमेवासि धरित्री लोकधारिणी । भुवो लोके वायुशक्तिः स्वर्लोके तेजसां निधिः
भूर्लोकात तूच पृथ्वी म्हणून सर्वांना धारण करणारी आहेस; भुवर्लोकात वाऱ्याची शक्ती आहेस; स्वर्लोकात तेजाचा खजिना आहेस.
महर्लोके महासिद्धिर्जनलोके जनेत्यपि । तपस्विनी तपोलोके सत्यलोके तु सत्यवाक्
महरलोकात तू महान सिद्धी आहेस, जनलोकात जननी आहेस, तपोलोकात तपस्विनी आहेस आणि सत्यलोकात सत्य बोलणारी आहेस.
कमला विष्णुलोके च गायत्री ब्रह्मलोकदा । रुद्रलोके स्थिता गौरी हरार्धाङ्गनिवासिनी
विष्णूच्या लोकात तू कमला आहेस, ब्रह्माच्या लोकात गायत्री, आणि रुद्राच्या लोकात गौरी, हराच्या अर्ध्या अंगात वास करणारी.
अहमो महतश्चैव प्रकृतिस्त्वं हि गीयसे । साम्यावस्थात्मिका त्वं हि शबलब्रह्मरूपिणी
मी महान आहे आणि तुला प्रत्यक्ष प्रकृती म्हणून गातात; तूच समत्वाची मूर्ती आणि रंगीबेरंगी ब्रह्मरूप आहेस.
ततः परा परा शक्तिः परमा त्वं हि गीयसे । इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिस्त्रिशक्तिदा
म्हणूनच तू परात्पर, सर्वश्रेष्ठ शक्ती आहेस, तुलाच परम म्हणतात; तू इच्छाशक्ती, क्रियाशक्ती आणि ज्ञानशक्ती — या तिन्ही शक्ती देणारी आहेस.
गङ्गा च यमुना चैव विपाशा च सरस्वती । सरयूर्देविका सिन्धुर्नर्मदैरावती तथा
तूच गंगा, यमुना, विपाशा, सरस्वती, सरयू, देविका, सिंधू, नर्मदा आणि इरावती आहेस.
गोदावरी शतद्रूश्च कावेरी देवलोकगा । कौशिकी चन्द्रभागा च वितस्ता च सरस्वती
गोदावरी, शतद्रू, देवलोकात जाणारी कावेरी, कौशिकी, चंद्रभागा, वितस्ता आणि सरस्वती — या सर्व तूच आहेस.
गण्डकी तापिनी तोया गोमती वेत्रवत्यपि । इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्णा च तृतीयका
गंडकी, तापिनी, तोया, गोमती आणि वेत्रवती, तसेच इडा, पिंगला आणि तिसरी म्हणजेच सुषुम्ना — या सर्व तूच आहेस.
गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषापूषा तथैव च । अलम्बुषा कुहूश्चैव शङ्खिनी प्राणवाहिनी
गंधारी, हस्तजिह्वा, पूषापूषा, अलंबुषा, कुहू, शंखिनी आणि प्राणवाहिनी — या सर्व तूच आहेस.
नाडी च त्वं शरीरस्था गीयसे प्राक्तनैर्बुधैः । हृत्पद्मस्था प्राणशक्तिः कण्ठस्था स्वप्ननायिका
तू शरीरात असणारी सूक्ष्म नाडी आहेस, ज्याचं प्राचीन ऋषींनी गौरव केलं आहे. तू हृदयकमळात वास करणारी प्राणशक्ती आहेस आणि घशात वसणारी स्वप्नांची अधिष्ठात्री आहेस.
तालुस्था त्वं सदाधारा बिन्दुस्था बिन्दुमालिनी । मूले तु कुण्डलीशक्तिर्व्यापिनी केशमूलगा
तू नेहमी तोंडाच्या गळ्यात आधारासारखी राहतेस, बिंदूत बिंदुमालिनी रूपात आहेस. मुळाशी तू कुंडलिनीशक्ती आहेस आणि केसांच्या मुळांपर्यंत सर्वत्र व्यापून आहेस.
शिखामध्यासना त्वं हि शिखाग्रे तु मनोन्मनी । किमन्यद्बहुनोक्तेन यत्किञ्चिज्जगतीत्रये
तू शिखेच्या मध्यभागी विराजमान आहेस आणि शिखेच्या टोकावर मनाच्या पलीकडे जाणारी आहेस. अधिक शब्दांची गरज नाही, या तिन्ही लोकांत जे काही आहे—
तत्सर्वं त्वं महादेवि श्रिये सन्ध्ये नमोऽस्तु ते । इतीदं कीर्तितं स्तोत्रं सन्ध्यायां बहुपुण्यदम्
हे महादेवी, ते सर्व काही तूच आहेस. हे शुभे, हे संध्ये, तुला माझा नमस्कार. संध्येचं हे स्तोत्र, जे मोठं पुण्य देणारं आहे, असं सांगितलं गेलं.
महापापप्रशमनं महासिद्धिविधायकम् । य इदं कीर्तयेत्स्तोत्रं सन्ध्याकाले समाहितः
हे स्तोत्र संध्याकाळी एकाग्रतेने म्हणणारा, मोठ्या पापांचा नाश आणि मोठ्या सिद्धींची प्राप्ती करतो.
अपुत्रः प्राप्नुयात्युत्रं धनार्थी धनमाप्नुयात् । सर्वतीर्थतपोदानयज्ञयोगफलं लभेत्
ज्याला मूल नाही त्याला पुत्र मिळतो, धनाची इच्छा असणाऱ्याला धन मिळतं; सर्व तीर्थयात्रा, तप, दान, यज्ञ आणि योग यांचे फळ मिळते.
भोगान्भुक्त्वा चिरं कालमन्ते मोक्षमवाप्नुयात् । तपस्विभिः कृतं स्तोत्रं स्नानकाले तु यः पठेत्
दीर्घकाळ भोग उपभोगून शेवटी मोक्ष मिळतो; तपस्वींनी रचलेलं हे स्तोत्र जो स्नानाच्या वेळी म्हणतो—
यत्र कुत्र जले मग्नः सन्ध्यामज्जनजं फलम् । लभते नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं च नारद
कोठेही पाण्यात बुडालेला असला, तरी त्याला संध्याकाळच्या स्नानाचं फळ मिळतं; यात काहीही शंका नाही, हे खरं आहे, खरंच आहे, हे नारद.
शृणुयाद्योऽपि तद्भक्त्या स तु पापात्प्रमुच्यते । पीयूषसदृशं वाक्यं सन्ध्योक्तं नारदेरितम्
जो कोणी हे भक्तीने ऐकतो, तोही पापांपासून मुक्त होतो; संध्येने सांगितलेली आणि नारदांनी घोषित केलेली ही वचने अमृतासारखी आहेत.
गायत्रीसहस्रनामस्तोत्रवर्णनम् नारद उवाच भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं त्वन्मुखाच्छ्रुतम्
गायत्रीच्या हजार नावांच्या स्तोत्राचं वर्णन