सन्ध्यासु चार्घ्यदानं च गायत्रीजपमेव च । सहस्रत्रितयं कुर्वन्सुरैः पूज्यो भवेन्मुने
संध्याकाळी पाणी अर्पण करावे आणि गायत्रीचे जप करावे. हे तीन हजार वेळा केल्यास, मुनिवर, तो देवतांना पूज्य होतो.
न्यासान्करोतु वा मा वा गायत्रीमेव चाभ्यसेत् । ध्यात्वा निर्व्याजया वृत्त्या सच्चिदानन्दरूपिणीम्
कोणी न्यास करावा किंवा करू नये, पण गायत्रीचा अभ्यास मात्र करावा. तिनेच सत्य, चैतन्य आणि आनंदाचे रूप आहे, असे मनात ठेवून, मनापासून तिचे ध्यान करावे.
यदक्षरैकसंसिद्धेः स्पर्धते ब्राह्मणोत्तमः । हरिशङ्करकञ्जोत्थसूर्यचन्द्रहुताशनैः
जो श्रेष्ठ ब्राह्मण एका अक्षरात सिद्धी मिळवतो, तो कमळातून जन्मलेला, हरि, शंकर, सूर्य, चंद्र आणि अग्नि यांच्या बरोबरीने पोहोचतो.
अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् वर्णऋष्यादिकांस्तथा । छन्दांसि देवतास्तद्वत्क्रमात्तत्त्वानि चैव हि
आता, ब्राह्मणांनो, अक्षरे, ऋषी, छंद, देवता आणि तत्वे यांची क्रमाने माहिती ऐका.
वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठः शुक्रः कण्वः पराशरः । विश्वामित्रो महातेजाः कपिलः शौनको महान्
वामदेव, अत्रि, वसिष्ठ, शुक्र, कण्व, पराशर, तेजस्वी विश्वामित्र, कपिल आणि महान शौनक—
याज्ञवल्क्यो भरद्वाजो जमदग्निस्तपोनिधिः । गौतमो मुद्गलश्चैव वेदव्यासश्च लोमशः
याज्ञवल्क्य, भरद्वाज, तपश्चर्येचा खजिना असलेला जमदग्नि, गौतम, मुद्गल, वेदव्यास आणि लोमश—
अगस्त्यः कौशिको वत्सः पुलस्त्यो माण्डुकस्तथा । दुर्वासास्तपसां श्रेष्ठो नारदः कश्यपस्तथा
अगस्त्य, कौशिक, वत्स, पुलस्त्य, मांडक, तपस्वीमध्ये श्रेष्ठ दुर्वासा, नारद आणि कश्यप—
इत्येते ऋषयः प्रोक्ता वर्णानां क्रमशो मुने । गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च
हे ऋषी अक्षरांच्या क्रमाने सांगितले आहेत, मुनिवर. गायत्री, उष्णिक, अनुष्टुप, बृहती आणि पंक्ति—
त्रिष्टुभं जगती चैव तथातिजगती मता । शक्वर्यतिशक्वरी च धृतिश्चातिधृतिस्तथा
त्रिष्टुप, जगती आणि अतिजगती, शाक्वरी, अतिशाक्वरी, धृति आणि अतिधृति—
विराट्प्रस्तारपङ्क्तिश्च कृतिः प्रकृतिराकृतिः । विकृतिः सकृतिश्चैवाक्षरपङ्क्तिस्तथैव च
विराट, प्रस्तार, पंक्ति, कृति, प्रकृति, आकृति, विकृति, सकृति आणि अक्षरपंक्ति—
भूर्भुवः स्वरितिच्छन्दस्तथा ज्योतिष्मती स्मृतम् । इत्येतानि च छन्दांसि कीर्तितानि महामुने
भूः, भुवः, स्वः, इतिच्छंद आणि ज्योतिष्मती अशी छंदे स्मरणात आहेत. ही छंदे सांगितली गेली आहेत, महामुने.
दैवतानि शृणु प्राज्ञ तेषामेवानुपूर्वशः । आग्नेयं प्रथमं प्रोक्तं प्राजापत्यं द्वितीयकम्
हे ज्ञानी, आता त्या देवतांची नावे ऐक, जी योग्य क्रमाने आहेत. प्रथम अग्निदेव, दुसरे प्रजापती—
तृतीयं च तथा सौम्यमीशानं च चतुर्थकम् । सावित्रं पञ्चमं प्रोक्तं षष्ठमादित्यदैवतम्
तिसरे सौम्य, चौथे ईशान, पाचवे सावित्री, सहावे आदित्यदेवता—
बार्हस्पत्यं सप्तमं तु मैत्रावरुणमष्टमम् । नवमं भगदैवत्यं दशमं चार्यमेश्वरम्
सातवे बृहस्पतीचे, आठवे मित्रावरुण, नववे भगदेवता, दहावे अर्यमेश्वर—
गणेशमेकादशकं त्वाष्ट्रं द्वादशकं स्मृतम् । पौष्णं त्रयोदशं प्रोक्तमैन्द्राग्नं च चतुर्दशम्
अकरावे गणेश, बारावे त्वष्टा, तेरावे पौष्ण, चौदावे इंद्राग्नि—
वायव्यं पञ्चदशकं वामदैव्यं च षोडशम् । मैत्रावरुणिदैवत्यं प्रोक्तं सप्तदशाक्षरम्
पंधरावे वायव्य, सोळावे वामदेव्य, सतरावे मैत्रावरुणी—
अष्टादशं वैश्वदेवमूनविंशं तु मातृकम् । वैष्णवं विंशतितमं वसुदैवतमीरितम्
अठरावे वैश्वदेव, एकोणविसावे मातृका, विसावे वैष्णव, एकवीसावे वसुदेवता—
एकविंशतिसंख्याकं द्वाविंशं रुद्रदैवतम् । त्रयोविंशं च कौबेरमाश्विनं तत्त्वसंख्यकम्
एकवीसावे एकविंश, बावीसावे रुद्रदेवता, तेवीसावे कुबेर, चोवीसावे अश्विन—
चतुर्विंशतिवर्णानां देवतानां च सङ्ग्रहः । कथितः परमश्रेष्ठो महापापैकशोधनः । यदाकर्णनमात्रेण साङ्गं जाप्यफलं मुने
चोवीस अक्षरांचा आणि त्यांच्या देवतांचा जो संग्रह सांगितला आहे, तो सर्वांत श्रेष्ठ मानला जातो आणि मोठ्या पापांना दूर करणारा आहे. हे सर्व पूर्णपणे ऐकल्यावर, हे महर्षे, जप केल्यास मिळणारे फळ सहज मिळते.
गायत्रिशक्त्यादिप्रतिपादनम् श्रीनारायण उवाच वर्णानां शक्तयः काश्च ताः शृणुष्व महामुने । वामदेवी प्रिया सत्या विश्वा भद्रविलासिनी
श्री नारायण म्हणाले: हे महर्षे, आता अक्षरांच्या शक्ती ऐक. त्या म्हणजे वामदेवी, प्रिया, सत्य, विश्वा आणि भद्रविलासिनी.
प्रभावती जया शान्ता कान्ता दुर्गा सरस्वती । विद्रुमा च विशालेशा व्यापिनी विमला तथा
प्रभावती, जया, शांत, कांता, दुर्गा, सरस्वती, विद्रुमा, विशालेशा, व्यापिनी आणि विमला या आहेत.
तमोऽपहारिणी सूक्ष्मा विश्वयोनिर्जया वशा । पद्मालया परा शोभा भद्रा च त्रिपदा स्मृता
अंधार दूर करणारी, सूक्ष्मा, विश्वाची जननी, जया, वशा, पद्मालय, परा, शोभा, भद्रा आणि त्रिपदा अशी ओळखली जाते.
चतुर्विंशतिवर्णानां शक्तयः समुदाहृताः । अतः परं वर्णवर्णान्व्याहरामि यथातथम्
ही चोवीस अक्षरांची शक्ती सांगितली. आता मी अक्षरांचे रंग योग्य क्रमाने सांगतो.
चम्पका अतसीपुष्पसन्निभं विद्रुमं तथा । स्फटिकाकारकं चैव पद्मपुष्पसमप्रभम्
चंपक आणि अतसी फुलांसारखा, विद्रुमासारखा, स्फटिकासारखा आणि कमळाच्या फुलासारखा तेजस्वी रंग.
तरुणादित्यसङ्काशं शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् । प्रवालपद्यपत्राभं पद्मरागसमप्रभम्
तारुण्याने उजळलेल्या सूर्यासारखा, शंख, कुंद आणि चंद्रासारखा, कोवळ्या पानासारखा आणि पद्मराग मण्यासारखा तेजस्वी रंग.
इन्द्रनीलमणिप्रख्यं मौक्तिकं कुङ्कुमप्रभम् । अञ्जनाभं च रक्तं च वैदूर्यं क्षौद्रसन्निभम्
इंद्रनील मण्यासारखा, मोत्यासारखा, कुंकवासारखा, अंजनासारखा, लाल, वैदूर्य मण्यासारखा आणि मधासारखा रंग.
हारिद्रं कुन्ददुग्धाभं रविकान्तिसमप्रभम् । शुकपुच्छनिभं तद्वच्छतपत्रनिभं तथा
हळदीसारखा, कुंद फुलाच्या दुधासारखा, सूर्याच्या तेजासारखा, पोपटाच्या शेपटीसारखा आणि शतपत्राच्या पानासारखा रंग.
केतकीपुष्पसंकाशं मल्लिकाकुसुमप्रभम् । करवीरश्च इत्येते क्रमेण परिकीर्तिताः
केतकी फुलासारखा, मल्लिका फुलाच्या तेजासारखा आणि करवीर फुलासारखा असे हे रंग क्रमाने सांगितले आहेत.
वर्णाः प्रोक्ताश्च वर्णानां महापापविशोधनाः । पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाश एव च
हे अक्षरांचे रंग सांगितले, जे मोठ्या पापांना दूर करतात. पृथ्वी, पाणी, तेज, वायु आणि आकाश असे पंचमहाभूत.
गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शस्तथैव च । उपस्थं पायुपादं च पाणी वागपि च क्रमात्
गंध, रस, रूप, शब्द आणि स्पर्श; उपस्थ, पायु, पाय, हात आणि वाणी असे अनुक्रमे सांगितले.