सर्वाणि चैव छन्दांसि तथोङ्कारस्तथैव च । वषट्कारो व्याहृतयः सावित्री च ततः परम्
सर्व वेदातील छंद, ओंकार, वषट् असा उच्चार, व्याहृती आणि सावित्री — हे सर्व नंतर सांगावेत.
गायत्री चैव यज्ञाश्च द्यावापृथिवी इत्यपि । अन्तरिक्षं त्वहोरात्राणि च सांख्या अतः परम्
गायत्री, यज्ञ, आकाश आणि पृथ्वी, मधील अवकाश, दिवस-रात्र आणि संख्या — हेही पुढे सांगावेत.
सिद्धाः समुद्रा नद्यश्च गिरयश्च ततः परम् । क्षेत्रौषधिवनस्पत्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा
सिद्ध, समुद्र, नद्या आणि मग पर्वत; शेत, औषधी, झाडे, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा — हेही सांगावेत.
नागा वयांसि गावश्च साध्या विप्रास्तथैव च । यक्षा रक्षांसि भूतानीत्येवमन्तानि कीर्तयेत्
नाग, पक्षी, गायी, साध्य, ब्राह्मण; यक्ष, राक्षस आणि भूत — हे सर्वही आवर्जून सांगावेत.
अथो निवीती भूत्वा च ऋषीन्सन्तर्पयेदपि । शतर्चिनो माध्यमाश्च गृत्समदस्तथैव च
मग उजव्या खांद्यावर उपवित घेऊन, ऋषींची तृप्ती करावी — शतरच, माध्यम, आणि गृत्समद यांचीसुद्धा.
विश्वामित्रो वामदेवोऽत्रिर्भरद्वाज एव च । वसिष्ठश्च प्रगाथश्च पावमान्यस्ततः परम्
विश्वामित्र, वामदेव, अत्रि, भरद्वाज; तसेच वसिष्ठ, प्रगाथ आणि पावमानी — हेही.
क्षुद्रसूक्ता महासूक्ताः सनकश्च सनन्दनः । सनातनस्तथैवात्र सनत्कुमार एव च
लहान आणि मोठ्या सूक्तांचा, सनक, सनंदन, सनातन आणि येथे सनत्कुमार यांचाही उल्लेख करावा.
कपिलासुरिनामानौ वोहलिः पञ्चशीर्षकः । प्राचीनावीतिना तच्च कर्तव्यमथ तर्पणम्
कपिल आणि असुरी, वोहली, पंचशीर्षक; प्राचीनावीतिने तर्पण करावे.
सुमन्तुर्जैमिनिर्वैशम्पायनः पैलसूत्रयुक् । भाष्यभारतपूर्वं च महाभारत इत्यपि
सुमंतु, जैमिनि, वैशंपायन, पैल (सूत्रासह); भाष्य आणि भारत याआधी महाभारत याचाही उल्लेख करावा.
धर्माचार्या इमे सर्वे तृप्यन्त्विति च कीर्तयेत् । जानन्ति बाहविगार्ग्यगौतमाश्चैव शाकलः
हे सर्व धर्मशिक्षक तृप्त व्हावेत असे म्हणावे; जानंती, बाह्विक, गार्ग्य, गौतम आणि शाकल — हेही.
बाभ्रव्यमाण्डव्ययुतोमाण्डूकेयस्ततः परम् । गार्गी वाचक्नवी चैव वडवा प्रातिथेयिका
बाभ्रव्य, मांडव्य, उटोम, मांडुकेय; गार्गी, वाचक्नवी, वडवा आणि प्रातिथेयिका — हेही.
सुलभायुक्तमैत्रेयी कहोलश्च ततः परम् । कौषीतकं महाकौषीतकं वै तर्पयेत्ततः
सुलभा, युक्तमैत्रेयी, आणि नंतर कहोल; कौषीतक, महाकौषीतक — यांचीही तृप्ती करावी.
भारद्वाजं च पैङ्ग्यं च महापैङ्ग्यं सुयज्ञकम् । सांख्यायनमैतरेयं महैतरेयमेव च
भरद्वाज, पैंग्य, महापैंग्य, सुयज्ञ; सांख्यायन, ऐतरेय आणि महैतरेय — हेही.
बाष्कलं शाकलं चैव सुजातवक्त्रमेव च । औदवाहिं च सौजामिं शौनकं चाश्वलायनम्
बाष्कल, शाकल, सुजातवक्त्र; औडवाहि, सौजामि, शौनक आणि अश्वलायन — हेही.
ये चान्ये सर्व आचार्यास्ते सर्वे तृप्तिमाप्नुयुः । ये के चास्मत्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः
इतर सर्व आचार्य — ते सर्व तृप्त व्हावेत; आणि आपल्या कुळात जन्मलेले, पुत्र किंवा गोत्र नसताना मरण पावलेले —
ते गृह्णन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम् । एवं ते ब्रह्मयज्ञस्य विधिरुक्तो महामुने
त्यांनी मी दिलेले वस्त्र पिळून घेतलेले पाणी स्वीकारावे; अशा प्रकारे, हे महर्षे, ब्रह्मयज्ञाची पद्धत सांगितली आहे.
यश्चायं कुरुते ब्रह्मयज्ञस्य विधिमुत्तमम् । सर्ववेदाङ्गपाठस्य फलमाप्नोति साधकः
जो कोणी हा ब्रह्मयज्ञाचा उत्तम विधी करतो, त्याला सर्व वेदांग पठणाचे फळ मिळते.
वैश्वदेवं ततः कुर्यान्नित्यश्राद्धं तथैव च । अतिथिभ्योऽन्नदानं च नित्यमेव समाचरेत्
मग वैश्वदेव, नित्यश्राद्ध आणि नेहमी पाहुण्यांना अन्नदान — हे सर्व नेहमी करावे.
गोग्रासं च ततो दत्त्वा भुञ्जीत ब्राह्मणैः सह । अह्नस्तु पञ्चमे भागे प्रकुर्यादेतदुत्तमम्
गायींना अन्न दिल्यानंतर, ब्राह्मणांसोबत जेवावे. दिवसाच्या पाचव्या भागात हे करावे, असे केल्यास ते उत्तम मानले जाते.
इतिहासपुराणाद्यैः षष्ठसप्तमकौ नयेत् । अष्टमे लोकयात्रा तु बहिः सन्ध्यां ततः पुनः
दिवसाचा सहावा आणि सातवा भाग इतिहास आणि पुराणे ऐकण्यात घालवावा. आठव्या भागात घराबाहेरील दैनंदिन कामे करावीत आणि नंतर संध्याकाळची संध्या करावी.
अथ सायन्तनीं सन्ध्यां प्रवक्ष्यामि महामुने । यदनुष्ठानमात्रेण महामाया प्रसीदति
महामुने, आता मी संध्याकाळच्या संध्यावंदनाची विधी सांगतो, ज्याचे पालन केल्याने महामाया प्रसन्न होते.
आचम्य प्राणानायम्य साधकः स्थिरमानसः । बद्धपद्मासनो योगी सायंकाले स्थिरो भवेत्
शुद्ध होऊन, श्वासावर नियंत्रण ठेवून, साधकाने मन स्थिर करून, संध्याकाळच्या वेळी पद्मासनात बसावे.
श्रुतिस्मृत्यादिकर्मादौ सगर्भः प्राणसंयमः । अगर्भो ध्यानमात्रं तु स चामन्त्रः प्रकीर्तितः
श्रुती-स्मृती आदी कर्मात, संकल्पपूर्वक श्वासाचे नियंत्रण करावे. संकल्पाशिवाय केवळ ध्यान करणे हे बीजरहित मानले जाते आणि ते मंत्राशिवाय केले जाते.
भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा नान्यथा कर्म कीर्तितम् । सलक्षो देवतां ध्यात्वा पूरकुम्भकरेचकैः
भूतशुद्धी वगैरे विधी करून, इतर कोणतेही कर्म सांगितलेले नाही. लक्षपूर्वक, देवतेचे ध्यान करताना श्वासाचा पूरक, कुम्भक, रेचक यांचा वापर करावा.
ध्यानं प्रकुर्यात्सन्ध्यायां सायंकाले विचक्षणः । वृद्धां सरस्वतीं देवीं कृष्णाङ्गीं कृष्णवाससम्
संध्याकाळच्या वेळी, ज्ञानी व्यक्तीने विधीमध्ये वृद्ध, कृष्णवर्णी, काळ्या वस्त्रातील सरस्वती देवीचे ध्यान करावे.
शङ्खचक्रगदापद्महस्तां गरुडवाहनाम् । नानारत्नलसद्भूषां क्वणन्मञ्जीरमेखलाम्
तिच्या हातात शंख, चक्र, गदा आणि कमळ आहे. ती गरुडावर बसलेली आहे, विविध मौल्यवान रत्नांनी सजलेली आहे आणि तिच्या कंबरेला मंजिरांची किंकाळी आहे.
अनर्घ्यरत्नमुकुटां तारहारावलीयुताम् । ताटङ्कबद्धमाणिक्यकान्तिशोभिकपोलकाम्
तिच्या डोक्यावर अमूल्य रत्नमुकुट आहे, गळ्यात मोत्यांची माळ आहे, आणि कानातील झुमक्यात बसवलेल्या माणिक्याच्या तेजाने तिचे गाल उजळलेले आहेत.
पीताम्बरधरां देवीं सच्चिदानन्दरूपिणीम् । सामवेदेन सहितां संयुतां सत्त्ववर्त्मना
ती देवी पिवळ्या वस्त्रात आहे, सच्चिदानंदरूप आहे, सामवेदासह आहे आणि सत्वगुणाच्या मार्गावर स्थित आहे.
व्यवस्थितां च स्वर्लोके आदित्यपय्हगामिनीम् । आवाहयाम्यहं देवीमायान्तीं सूर्यमण्डलात्
ती स्वर्गलोकात स्थित आहे, सूर्याच्या मार्गावर चालणारी आहे. मी सूर्यमंडलातून येणाऱ्या त्या देवीचे आवाहन करतो.
एवं ध्यात्वा च तां देवीं सन्ध्यासङ्कल्पमाचरेत् । आपो हि ष्ठेति मन्त्रेण अग्निश्चेति तथैव च
अशा प्रकारे देवीचे ध्यान करून, संध्याकाळच्या संकल्पाची विधी करावी. 'आपो हिष्ठ' आणि 'अग्निश्च' या मंत्रांचा योग्य प्रकारे उच्चार करावा.