भ्रूमध्ये चैव योकारं योकारं च ललाटके । नकारं वै पूर्वमुखे प्रकारं दक्षिणे मुखे
'यो' हे भुवईच्या मध्ये, 'यो' हे कपाळावर, 'न' हे तोंडाच्या पुढील भागावर आणि 'प्र' हे तोंडाच्या उजव्या बाजूला ठेवावे.
चोकारं पश्चिममुखे दकारं चोत्तरे मुखे । याकारं मूर्ध्नि विन्यस्य तकारं व्यापकं न्यसेत्
'चो' हे तोंडाच्या मागच्या बाजूला, 'द' हे तोंडाच्या डाव्या बाजूला, 'य' हे डोक्यावर आणि 'त' सर्व अंगावर ठेवावे.
एतन्न्यासविधिं केचिन्नेच्छन्ति जपतत्पराः । ततो ध्यायेन्महादेवीं जगन्मातरमम्बिकाम्
ज्यांना जपातच मन लावायचे असते, त्यांना हा न्यासविधी नकोसा वाटतो. म्हणून जगन्माता अंबिकेचे ध्यान करावे.
भास्वज्जपाप्रसूनाभां कुमारीं परमेश्वरीम् । रक्ताम्बुजासनारूढां रक्तगन्धानुलेपनाम्
जपाफुलासारखा तेजस्वी, कुमारिका, परात्पर देवी, लाल कमळावर बसलेली, लाल चंदनाचा लेप लावलेली, अशा देवीचे ध्यान करावे.
रक्तमाल्याम्बरधरां चतुरास्यां चतुर्भुजाम् । द्विनेत्रां स्रुक्स्रुवो मालां कुण्डिकां चैव बिभ्रतीम्
लाल फुलांची माळ व वस्त्र परिधान केलेली, चार तोंडे, चार हात, दोन डोळे, हातात स्रुक, स्रुव, माळ व कुंडी असलेली देवी ध्यानात घ्यावी.
सर्वाभरणसन्दीप्तामृग्वेदाध्यायिनीं पराम् । हंसपत्रामाहवनीयमध्यस्थां ब्रह्मदेवताम्
सर्व अलंकारांनी शोभलेली, ऋग्वेदाचे पठण करणारी, हंसावर आरूढ, यज्ञकुंडाच्या मध्ये विराजमान, ब्रह्मदेवतास्वरूप अशी परात्पर देवी ध्यानात घ्यावी.
चतुष्पदामष्टकुक्षिं सप्तशीर्षां महेश्वरीम् । अग्निवक्त्रां रुद्रशिखां विष्णुचित्तां तु भावयेत्
चार पाय, आठ पोटे, सात डोकी, अग्निरूप मुख, रुद्राची जटा, विष्णूचे मन असलेली महेश्वरी देवी ध्यानात घ्यावी.
ब्रह्मा तु कवचं यस्या गोत्रं सांख्यायनं स्मृतम् । आदित्यमण्डलान्तःस्थां ध्यायेद्देवीं महेश्वरीम्
ब्रह्मा हिचे कवच आहे, तिचे गोत्र सांख्यायन आहे. सूर्याच्या मंडलात वास करणाऱ्या महेश्वरी देवीचे ध्यान करावे.
एवं ध्यात्वा विधानेन गायत्रीं वेदमातरम् । ततो मुद्राः प्रकुर्वीत देव्याः प्रीतिकराः शुभाः
गायत्री या वेदांची जननी आहे, तिचे ठरलेल्या पद्धतीने ध्यान केल्यावर, मग देवीला आनंद देणाऱ्या आणि शुभ अशा मुद्रा कराव्यात.
सुमुखं सपुटं चैव विततं विस्तृतं तथा । द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुष्कं पञ्चकं तथा
सुमुख, सपुट, वितत, विस्तृत, द्विमुख, त्रिमुख, चतुष्क आणि पंचक —
षण्मुखाधोमुखं चैव व्यापकाञ्जलिकं तथा । शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम्
षण्मुख, अधोमुख, व्यापक, अंजलिक, शकट, यमपाश, ग्रथित, सन्मुख आणि उन्मुख —
विलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यं कूर्मं वराहकम् । सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवं तथा
विलंब, मुष्टिक, मत्स्य, कूर्म, वराहक, सिंहाक्रांत, महाक्रांत, मुद्गर आणि पल्लव — हे सुद्धा दाखवावेत.
चतुर्विंशतिमुद्राश्च गायत्र्याः सम्प्रदर्शयेत् । शताक्षरां च गायत्रीं सकृदावर्तयेत्सुधीः
ही चोवीस मुद्रा गायत्रीसाठी दाखवाव्यात; आणि ज्ञानी व्यक्तीने शताक्षरी गायत्री एकदा म्हणावी.
चतुर्विंशत्यक्षराणि गायत्र्या कीर्तितानि हि । जातवेदसनाम्नीं च ऋचमुच्चारयेत्ततः
गायत्रीचे चोवीस अक्षरे प्रतिपादित आहेत; त्यानंतर जातवेदस नावाची ऋचा म्हणावी.
त्र्यम्बकस्यर्चमावृत्य गायत्री शतवर्णका । भवतीयं महापुण्या सकृज्जप्या बुधैरियम्
त्र्यंबकाची ऋचा म्हणून, शताक्षरी गायत्री — जी अत्यंत पुण्यदायी आहे — ज्ञानी माणसाने एकदा जपावी.
ॐकारं पूर्वमुच्चार्य भूर्भुवः स्वस्तथैव च । चतुर्विंशत्यक्षरां च गायत्रीं प्रोच्चरेत्ततः
सर्वप्रथम ओंकार उच्चारावा, मग भूः, भुवः, आणि स्वः असे म्हणावे; त्यानंतर चोवीस अक्षरी गायत्री म्हणावी.
एवं नित्यं जपं कुर्याद्ब्राह्मणो विप्रपुङ्गवः । स समग्रं फलं प्राप्य सन्ध्यायाः सुखमेधते
असा जप रोज ब्राह्मणश्रेष्ठाने करावा; त्यामुळे संध्योपासनेचे सर्व फल मिळवून तो सुखात राहतो.
सन्ध्यादिकृत्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच भिन्नपादा तु गायत्री ब्रह्महत्याप्रणाशिनी । अभिन्नपादा गायत्री ब्रह्महत्यां प्रयच्छति
श्रीनारायण म्हणाले — गायत्रीचे चरण तुटलेले असतील तर ती ब्रह्महत्या नष्ट करते; पण अखंड चरण असलेली गायत्री ब्रह्महत्येचे पाप लावते.
अच्छिन्नपादागायत्रीजपं कुर्वन्ति ये द्विजाः । अथोमुखाश्च तिष्ठन्ति कल्पकोटिशतानि च
जे द्विज गायत्री अखंड चरणांनी जपतात आणि नेहमी खाली मान घालून बसतात, ते कल्पकोटी शतकांपर्यंत तसेच राहतात.
सम्पुटैका षडोङ्कारा गायत्री विविधा मता । धर्मशास्त्रपुराणेषु इतिहासेषु सुव्रत
गायत्रीचे वेगवेगळे प्रकार मानले गेले आहेत — एक संपुट असलेली, सहा ओंकार असलेली, धर्मशास्त्र, पुराणे आणि इतिहास यांत सांगितलेली.
पञ्चप्रणवसंयुक्तां जपेदित्यनुशासनम् । जपसंख्याष्टभागान्ते पादो जप्यस्तुरीयकः
पाच प्रणवांनी युक्त गायत्रीचा जप करावा, असे सांगितले आहे; आणि जपाच्या संख्येच्या आठव्या भागानंतर चौथा चरण जपावा.
स द्विजः परमो ज्ञेयः परं सायुज्यमाप्नुयात् । अन्यथा प्रजपेद्यस्तु स जपो विफलो भवेत्
तो द्विज श्रेष्ठ समजावा, कारण तो परमसायुज्य प्राप्त करतो; पण जो वेगळ्या प्रकारे जप करतो, त्याचा जप निष्फळ होतो.
सम्पुटैका षडोङ्कारा भवेत्सा ऊर्ध्वरेतसाम् । गृहस्थो ब्रह्मचारी वा मोक्षार्थी तुरीयां जपेत्
एक संपुट आणि सहा ओंकार असलेली गायत्री ही ऊर्ध्वरेतसांसाठी आहे; गृहस्थ किंवा ब्रह्मचारी जर मोक्षाची इच्छा करतो, तर त्याने चौथा चरण जपावा.
तुरीयपादो गायत्र्याः परोरजसे सावदोम् । ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि जपसाङ्गफलप्रदम्
गायत्रीचा चौथा चरण, जो रजोगुणापलीकडे आहे आणि शेवटी ओंकार आहे, त्याचे ध्यान सांगतो — ज्यामुळे जपाचे सर्व फल मिळते.
हृदि विकसितपद्मं सार्कसोमाग्निबिम्बं प्रणवमयमचिन्त्यं यस्य पीतं प्रकल्प्यम् । अचलपरमसूक्ष्मं ज्योतिराकाशसारं भवतु मम मुदेऽसौ सच्चिदानन्दरूपः
हृदयात उमललेले कमळ, त्यात सूर्य, चंद्र आणि अग्नीचे मंडल, आणि अगम्य असा प्रणवाचा सार — हे सर्व सोनेरी आहे; ते अचल, अत्यंत सूक्ष्म, तेजस्वी, आकाशासारखे, आणि सच्चिदानंदरूप असो — माझ्या आनंदासाठी.
त्रिशूलयोनी सुरभिमक्षमालां च लिङ्गकम् । अम्बुजं च महामुद्रामिति सप्त प्रदर्शयेत्
त्रिशूल, योनी, सुरभि, अक्षमाळा, लिंग, कमळ आणि महामुद्रा — ही सात मुद्रा दाखवावीत.
या सन्ध्या सैव गायत्री सच्चिदानन्दरूपिणी । भक्त्या तां ब्राह्मणो नित्यं पूजयेच्च नमेत्ततः
जी संध्या आहे तीच गायत्री आहे, जी सच्चिदानंदस्वरूप आहे. ब्राह्मणाने तिला नेहमी भक्तीभावाने पूजावे आणि नमस्कार करावा.
ध्यातस्य पूजां कुर्वीत पञ्चभिश्चोपचारकैः । लं पृथिव्यात्मने गन्धमर्पयामि नमो नमः
ध्यान केलेल्या देवीची पूजा पाच उपचारांनी करावी. 'लं' पृथ्वीच्या तत्त्वासाठी, मी तिला गंध अर्पण करतो, नमस्कार, नमस्कार.
हमाकाशात्मने पुष्पं चार्पयामि नमो नमः । यं च वाय्वात्मने धूपं चार्पयामि ततो वदेत्
'हं' आकाशाच्या तत्त्वासाठी, मी तिला फुलं अर्पण करतो, नमस्कार, नमस्कार. 'यं' वायूच्या तत्त्वासाठी, मी तिला धूप अर्पण करतो, मग असे म्हणावे.
रं च वह्न्यात्मने दीपमर्पयामि ततो वदेत् । वममृतात्मने तस्मै नैवेद्यमपि चार्पयेत्
'रं' अग्नीच्या तत्त्वासाठी, मी तिला दिवा अर्पण करतो, मग असे म्हणावे. 'वं' अमृताच्या तत्त्वासाठी, मी तिला नैवेद्य अर्पण करतो.