अनामाभ्यां कनिष्ठाभ्यां धियो यो न: पदं वदेत् । प्रचोदयात्करपृष्ठतलयोर्विन्यसेत्सुधी:
जो व्यक्ती 'धियो यो नः' हा मंत्र अनामिका आणि कनिष्ठा बोटांनी म्हणत नाही, त्याने त्या दोन्ही बोटांचे टोक हाताच्या पाठीवर ठेवावे, म्हणजे बुद्धीला प्रेरणा मिळेल.
ब्रह्मात्मने तत्सवितुर्हृदयाय नमस्तथा । विष्ण्वात्मने वरेण्यं च शिरसे नम इत्यपि
ब्रह्मस्वरूपाला 'तत्सवितुः' हृदयाला नमस्कार, विष्णुस्वरूपाला 'वरेण्यं' हे शिराला नमस्कार.
भर्गो देवस्थ रुद्रात्मने शिखायै प्रकीर्तितम् । शक्त्यात्मने धीमहीति कवचाय ततः परम्
'भर्गो देवस्य' हे रुद्रस्वरूपाला शिखेला अर्पण करावे, शक्तिस्वरूपाला 'धीमहि' हे कवच म्हणून अर्पण करावे.
कालात्मने धियो यो नो नेत्रत्रय उदीरितम् । प्रचोदयाच्च सर्वात्मनेऽस्त्राय परिकीर्तितम्
कालस्वरूपाला 'धियो यो नः' हे तिन्ही डोळ्यांवर उच्चारावे आणि 'प्रचोदयात्' हे सर्वात्म्याला अस्त्र म्हणून अर्पण करावे.
अक्षरन्यासमेवाग्रे कथयामि महामुने । गायत्रीवर्णसम्भूतन्यास: पापहरः पर:
हे महर्षे, आता मी अक्षरन्यास सांगतो. गायत्रीमधून उत्पन्न झालेले अक्षरन्यास सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य वर्णन्यासः प्रकीर्तितः । तत्कारमादावुच्चार्य पादाङ्गुष्ठद्वये न्यसेत्
सर्वप्रथम 'ॐ' उच्चारून अक्षरन्यास करावा. सुरुवातीला 'त' उच्चारून तो दोन्ही पायाच्या अंगठ्यांवर ठेवावा.
सकारं गुल्फयोस्तद्वद्विकारं जङ्घयोर्न्यसेत् । जान्वोस्तुकारं विन्यस्य ऊर्वोश्चैव वकारकम्
'स' हे दोन्ही घोट्यांवर, 'वि' हे दोन्ही पिंडऱ्यांवर, 'तु' हे दोन्ही गुडघ्यांवर आणि 'र' हे दोन्ही मांड्यांवर ठेवावे.
रेकारं च गुदे न्यस्य णिकारं लिङ्ग एव च । कट्यां यकारमेवात्र भकारं नाभिमण्डले
'रे' हे गुदद्वारी, 'णि' हे लिंगावर, 'य' हे कंबरेवर आणि 'भ' हे नाभीच्या भागावर ठेवावे.
गोकारं हृदये न्यस्य देकारं स्तनयोर्द्वयोः । वकारं हृदि विन्यस्य स्यकारं कण्ठकूपके
'गो' हे हृदयावर, 'दे' हे दोन्ही स्तनांवर, 'व' हे हृदयावर आणि 'स्य' हे घशाच्या खोलगट भागात ठेवावे.
धीकारं मुखदेशे तु मकारं तालुदेशके । हिकारं नासिकाग्रे तु धिकारं नेत्रमण्डले
'धी' हे तोंडावर, 'म' हे तालूवर, 'हि' हे नाकाच्या टोकावर आणि 'धी' हे डोळ्यांच्या भागावर ठेवावे.
भ्रूमध्ये चैव योकारं योकारं च ललाटके । नकारं वै पूर्वमुखे प्रकारं दक्षिणे मुखे
'यो' हे भुवईच्या मध्ये, 'यो' हे कपाळावर, 'न' हे तोंडाच्या पुढील भागावर आणि 'प्र' हे तोंडाच्या उजव्या बाजूला ठेवावे.
चोकारं पश्चिममुखे दकारं चोत्तरे मुखे । याकारं मूर्ध्नि विन्यस्य तकारं व्यापकं न्यसेत्
'चो' हे तोंडाच्या मागच्या बाजूला, 'द' हे तोंडाच्या डाव्या बाजूला, 'य' हे डोक्यावर आणि 'त' सर्व अंगावर ठेवावे.
एतन्न्यासविधिं केचिन्नेच्छन्ति जपतत्पराः । ततो ध्यायेन्महादेवीं जगन्मातरमम्बिकाम्
ज्यांना जपातच मन लावायचे असते, त्यांना हा न्यासविधी नकोसा वाटतो. म्हणून जगन्माता अंबिकेचे ध्यान करावे.
भास्वज्जपाप्रसूनाभां कुमारीं परमेश्वरीम् । रक्ताम्बुजासनारूढां रक्तगन्धानुलेपनाम्
जपाफुलासारखा तेजस्वी, कुमारिका, परात्पर देवी, लाल कमळावर बसलेली, लाल चंदनाचा लेप लावलेली, अशा देवीचे ध्यान करावे.
रक्तमाल्याम्बरधरां चतुरास्यां चतुर्भुजाम् । द्विनेत्रां स्रुक्स्रुवो मालां कुण्डिकां चैव बिभ्रतीम्
लाल फुलांची माळ व वस्त्र परिधान केलेली, चार तोंडे, चार हात, दोन डोळे, हातात स्रुक, स्रुव, माळ व कुंडी असलेली देवी ध्यानात घ्यावी.
सर्वाभरणसन्दीप्तामृग्वेदाध्यायिनीं पराम् । हंसपत्रामाहवनीयमध्यस्थां ब्रह्मदेवताम्
सर्व अलंकारांनी शोभलेली, ऋग्वेदाचे पठण करणारी, हंसावर आरूढ, यज्ञकुंडाच्या मध्ये विराजमान, ब्रह्मदेवतास्वरूप अशी परात्पर देवी ध्यानात घ्यावी.
चतुष्पदामष्टकुक्षिं सप्तशीर्षां महेश्वरीम् । अग्निवक्त्रां रुद्रशिखां विष्णुचित्तां तु भावयेत्
चार पाय, आठ पोटे, सात डोकी, अग्निरूप मुख, रुद्राची जटा, विष्णूचे मन असलेली महेश्वरी देवी ध्यानात घ्यावी.
ब्रह्मा तु कवचं यस्या गोत्रं सांख्यायनं स्मृतम् । आदित्यमण्डलान्तःस्थां ध्यायेद्देवीं महेश्वरीम्
ब्रह्मा हिचे कवच आहे, तिचे गोत्र सांख्यायन आहे. सूर्याच्या मंडलात वास करणाऱ्या महेश्वरी देवीचे ध्यान करावे.
एवं ध्यात्वा विधानेन गायत्रीं वेदमातरम् । ततो मुद्राः प्रकुर्वीत देव्याः प्रीतिकराः शुभाः
गायत्री या वेदांची जननी आहे, तिचे ठरलेल्या पद्धतीने ध्यान केल्यावर, मग देवीला आनंद देणाऱ्या आणि शुभ अशा मुद्रा कराव्यात.
सुमुखं सपुटं चैव विततं विस्तृतं तथा । द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुष्कं पञ्चकं तथा
सुमुख, सपुट, वितत, विस्तृत, द्विमुख, त्रिमुख, चतुष्क आणि पंचक —
षण्मुखाधोमुखं चैव व्यापकाञ्जलिकं तथा । शकटं यमपाशं च ग्रथितं सन्मुखोन्मुखम्
षण्मुख, अधोमुख, व्यापक, अंजलिक, शकट, यमपाश, ग्रथित, सन्मुख आणि उन्मुख —
विलम्बं मुष्टिकं चैव मत्स्यं कूर्मं वराहकम् । सिंहाक्रान्तं महाक्रान्तं मुद्गरं पल्लवं तथा
विलंब, मुष्टिक, मत्स्य, कूर्म, वराहक, सिंहाक्रांत, महाक्रांत, मुद्गर आणि पल्लव — हे सुद्धा दाखवावेत.
चतुर्विंशतिमुद्राश्च गायत्र्याः सम्प्रदर्शयेत् । शताक्षरां च गायत्रीं सकृदावर्तयेत्सुधीः
ही चोवीस मुद्रा गायत्रीसाठी दाखवाव्यात; आणि ज्ञानी व्यक्तीने शताक्षरी गायत्री एकदा म्हणावी.
चतुर्विंशत्यक्षराणि गायत्र्या कीर्तितानि हि । जातवेदसनाम्नीं च ऋचमुच्चारयेत्ततः
गायत्रीचे चोवीस अक्षरे प्रतिपादित आहेत; त्यानंतर जातवेदस नावाची ऋचा म्हणावी.
त्र्यम्बकस्यर्चमावृत्य गायत्री शतवर्णका । भवतीयं महापुण्या सकृज्जप्या बुधैरियम्
त्र्यंबकाची ऋचा म्हणून, शताक्षरी गायत्री — जी अत्यंत पुण्यदायी आहे — ज्ञानी माणसाने एकदा जपावी.
ॐकारं पूर्वमुच्चार्य भूर्भुवः स्वस्तथैव च । चतुर्विंशत्यक्षरां च गायत्रीं प्रोच्चरेत्ततः
सर्वप्रथम ओंकार उच्चारावा, मग भूः, भुवः, आणि स्वः असे म्हणावे; त्यानंतर चोवीस अक्षरी गायत्री म्हणावी.
एवं नित्यं जपं कुर्याद्ब्राह्मणो विप्रपुङ्गवः । स समग्रं फलं प्राप्य सन्ध्यायाः सुखमेधते
असा जप रोज ब्राह्मणश्रेष्ठाने करावा; त्यामुळे संध्योपासनेचे सर्व फल मिळवून तो सुखात राहतो.
सन्ध्यादिकृत्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच भिन्नपादा तु गायत्री ब्रह्महत्याप्रणाशिनी । अभिन्नपादा गायत्री ब्रह्महत्यां प्रयच्छति
श्रीनारायण म्हणाले — गायत्रीचे चरण तुटलेले असतील तर ती ब्रह्महत्या नष्ट करते; पण अखंड चरण असलेली गायत्री ब्रह्महत्येचे पाप लावते.
अच्छिन्नपादागायत्रीजपं कुर्वन्ति ये द्विजाः । अथोमुखाश्च तिष्ठन्ति कल्पकोटिशतानि च
जे द्विज गायत्री अखंड चरणांनी जपतात आणि नेहमी खाली मान घालून बसतात, ते कल्पकोटी शतकांपर्यंत तसेच राहतात.
सम्पुटैका षडोङ्कारा गायत्री विविधा मता । धर्मशास्त्रपुराणेषु इतिहासेषु सुव्रत
गायत्रीचे वेगवेगळे प्रकार मानले गेले आहेत — एक संपुट असलेली, सहा ओंकार असलेली, धर्मशास्त्र, पुराणे आणि इतिहास यांत सांगितलेली.