सर्ववर्णे महादेवि सन्ध्याविद्ये सरस्वति । अजरे अमरे देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते
सर्व वर्णांची महादेवी, संध्याविद्या, सरस्वती, अजर, अमर देवी, सर्व देवींमध्ये श्रेष्ठ, तुला माझा नमस्कार.
तेजोऽसीत्यादिमन्त्रेण देवीमावाहयेत्ततः । यत्कृतं त्वदनुष्ठानं तत्सर्वं पूर्णमस्तु मे
‘तू तेज आहेस’ या मंत्राने देवीचे आवाहन करावे. मी जे काही तुझ्या पूजेत केले ते सर्व पूर्ण होवो.
ततः शापविमोक्षाय विधानं सम्यगाचरेत् । ब्रह्मशापस्ततो विश्वामित्रस्य च तथैव च
मग शापमुक्तीसाठी योग्य विधी करावा; त्यामुळे ब्रह्माचा आणि विश्वामित्राचा शाप दूर होतो.
वसिष्ठशाप इत्येतत्त्रिविधं शापलक्षणम् । ब्रह्मणः स्मरणेनैव ब्रह्मशापो निवर्तते
वसिष्ठाचा शाप असे हे तीन प्रकारचे शाप सांगितले आहेत. ब्रह्माचा स्मरण केल्याने ब्रह्माचा शाप नाहीसा होतो.
विश्वामित्रस्मरणतो विश्वामित्रस्य शापतः । वसिष्ठस्मरणादेव तस्य शापो विनश्यति
विश्वामित्राचे स्मरण केल्याने त्याचा शाप दूर होतो; वसिष्ठाचे स्मरण केल्याने त्याचा शाप नष्ट होतो.
हृत्पद्ममध्ये पुरुषं प्रमाणं सत्यात्मकं सर्वजगत्स्वरूपम् । ध्यायामि नित्यं परमात्मसंज्ञं चिद्रूपमेकं वचसामगम्यम्
हृदयकमळाच्या मध्ये, सत्यस्वरूप, सर्व जगाचा आधार असलेल्या, परमात्मा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, केवळ चैतन्यरूप आणि शब्दांनी अथवा वेदांनी न गाठता येणाऱ्या पुरुषाचे मी नेहमी ध्यान करतो.
अथ न्यासविधिं वक्ष्ये सन्ध्याया अङ्गसम्भवम् । ॐकारं पूर्ववद्योज्यं ततो मन्त्रानुदीरयेत्
आता मी संध्येच्या अंगांपासून उत्पन्न झालेला न्यासविधी सांगतो. पूर्वीप्रमाणे ओंकार जोडावा आणि मग मंत्र म्हणावे.
भूरित्युक्त्वा च पादाभ्यां नम इत्येव चोच्चरेत् । भुवः पूर्वं तु जानुभ्यां स्व: कटिभ्यां नमो वदेत्
‘भूः’ म्हणतांना पायांना स्पर्श करावा आणि ‘नमः’ म्हणावे. ‘भुवः’ म्हणतांना गुडघ्यांना, ‘स्वः’ म्हणतांना कंबरेला स्पर्श करून ‘नमः’ म्हणावे.
महर्नाभ्यै जनश्चैव हदयाय ततस्तपः । कण्ठाय च ततः सत्यं ललाटे परिकीर्तयेत्
‘महर्’ म्हणतांना नाभीला, ‘जनः’ म्हणतांना हृदयाला, त्यानंतर ‘तपः’ म्हणतांना गळ्याला आणि शेवटी ‘सत्य’ म्हणतांना कपाळाला स्पर्श करावा.
अङ्गुष्ठाभ्यां तत्सवितुस्तर्जनीभ्यां वरेण्यकम् । भर्गो देवस्य मध्याभ्यां धीमहीत्येव कीर्तयेत्
अंगठ्यांनी ‘तत्सवितुः’, तर्जनीने ‘वरेण्यं’, मध्यमांनी ‘भर्गो देवस्य’, आणि अनामिकांनी ‘धीमहि’ असे म्हणावे.
अनामाभ्यां कनिष्ठाभ्यां धियो यो न: पदं वदेत् । प्रचोदयात्करपृष्ठतलयोर्विन्यसेत्सुधी:
जो व्यक्ती 'धियो यो नः' हा मंत्र अनामिका आणि कनिष्ठा बोटांनी म्हणत नाही, त्याने त्या दोन्ही बोटांचे टोक हाताच्या पाठीवर ठेवावे, म्हणजे बुद्धीला प्रेरणा मिळेल.
ब्रह्मात्मने तत्सवितुर्हृदयाय नमस्तथा । विष्ण्वात्मने वरेण्यं च शिरसे नम इत्यपि
ब्रह्मस्वरूपाला 'तत्सवितुः' हृदयाला नमस्कार, विष्णुस्वरूपाला 'वरेण्यं' हे शिराला नमस्कार.
भर्गो देवस्थ रुद्रात्मने शिखायै प्रकीर्तितम् । शक्त्यात्मने धीमहीति कवचाय ततः परम्
'भर्गो देवस्य' हे रुद्रस्वरूपाला शिखेला अर्पण करावे, शक्तिस्वरूपाला 'धीमहि' हे कवच म्हणून अर्पण करावे.
कालात्मने धियो यो नो नेत्रत्रय उदीरितम् । प्रचोदयाच्च सर्वात्मनेऽस्त्राय परिकीर्तितम्
कालस्वरूपाला 'धियो यो नः' हे तिन्ही डोळ्यांवर उच्चारावे आणि 'प्रचोदयात्' हे सर्वात्म्याला अस्त्र म्हणून अर्पण करावे.
अक्षरन्यासमेवाग्रे कथयामि महामुने । गायत्रीवर्णसम्भूतन्यास: पापहरः पर:
हे महर्षे, आता मी अक्षरन्यास सांगतो. गायत्रीमधून उत्पन्न झालेले अक्षरन्यास सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य वर्णन्यासः प्रकीर्तितः । तत्कारमादावुच्चार्य पादाङ्गुष्ठद्वये न्यसेत्
सर्वप्रथम 'ॐ' उच्चारून अक्षरन्यास करावा. सुरुवातीला 'त' उच्चारून तो दोन्ही पायाच्या अंगठ्यांवर ठेवावा.
सकारं गुल्फयोस्तद्वद्विकारं जङ्घयोर्न्यसेत् । जान्वोस्तुकारं विन्यस्य ऊर्वोश्चैव वकारकम्
'स' हे दोन्ही घोट्यांवर, 'वि' हे दोन्ही पिंडऱ्यांवर, 'तु' हे दोन्ही गुडघ्यांवर आणि 'र' हे दोन्ही मांड्यांवर ठेवावे.
रेकारं च गुदे न्यस्य णिकारं लिङ्ग एव च । कट्यां यकारमेवात्र भकारं नाभिमण्डले
'रे' हे गुदद्वारी, 'णि' हे लिंगावर, 'य' हे कंबरेवर आणि 'भ' हे नाभीच्या भागावर ठेवावे.
गोकारं हृदये न्यस्य देकारं स्तनयोर्द्वयोः । वकारं हृदि विन्यस्य स्यकारं कण्ठकूपके
'गो' हे हृदयावर, 'दे' हे दोन्ही स्तनांवर, 'व' हे हृदयावर आणि 'स्य' हे घशाच्या खोलगट भागात ठेवावे.
धीकारं मुखदेशे तु मकारं तालुदेशके । हिकारं नासिकाग्रे तु धिकारं नेत्रमण्डले
'धी' हे तोंडावर, 'म' हे तालूवर, 'हि' हे नाकाच्या टोकावर आणि 'धी' हे डोळ्यांच्या भागावर ठेवावे.
भ्रूमध्ये चैव योकारं योकारं च ललाटके । नकारं वै पूर्वमुखे प्रकारं दक्षिणे मुखे
'यो' हे भुवईच्या मध्ये, 'यो' हे कपाळावर, 'न' हे तोंडाच्या पुढील भागावर आणि 'प्र' हे तोंडाच्या उजव्या बाजूला ठेवावे.
चोकारं पश्चिममुखे दकारं चोत्तरे मुखे । याकारं मूर्ध्नि विन्यस्य तकारं व्यापकं न्यसेत्
'चो' हे तोंडाच्या मागच्या बाजूला, 'द' हे तोंडाच्या डाव्या बाजूला, 'य' हे डोक्यावर आणि 'त' सर्व अंगावर ठेवावे.
एतन्न्यासविधिं केचिन्नेच्छन्ति जपतत्पराः । ततो ध्यायेन्महादेवीं जगन्मातरमम्बिकाम्
ज्यांना जपातच मन लावायचे असते, त्यांना हा न्यासविधी नकोसा वाटतो. म्हणून जगन्माता अंबिकेचे ध्यान करावे.
भास्वज्जपाप्रसूनाभां कुमारीं परमेश्वरीम् । रक्ताम्बुजासनारूढां रक्तगन्धानुलेपनाम्
जपाफुलासारखा तेजस्वी, कुमारिका, परात्पर देवी, लाल कमळावर बसलेली, लाल चंदनाचा लेप लावलेली, अशा देवीचे ध्यान करावे.
रक्तमाल्याम्बरधरां चतुरास्यां चतुर्भुजाम् । द्विनेत्रां स्रुक्स्रुवो मालां कुण्डिकां चैव बिभ्रतीम्
लाल फुलांची माळ व वस्त्र परिधान केलेली, चार तोंडे, चार हात, दोन डोळे, हातात स्रुक, स्रुव, माळ व कुंडी असलेली देवी ध्यानात घ्यावी.
सर्वाभरणसन्दीप्तामृग्वेदाध्यायिनीं पराम् । हंसपत्रामाहवनीयमध्यस्थां ब्रह्मदेवताम्
सर्व अलंकारांनी शोभलेली, ऋग्वेदाचे पठण करणारी, हंसावर आरूढ, यज्ञकुंडाच्या मध्ये विराजमान, ब्रह्मदेवतास्वरूप अशी परात्पर देवी ध्यानात घ्यावी.
चतुष्पदामष्टकुक्षिं सप्तशीर्षां महेश्वरीम् । अग्निवक्त्रां रुद्रशिखां विष्णुचित्तां तु भावयेत्
चार पाय, आठ पोटे, सात डोकी, अग्निरूप मुख, रुद्राची जटा, विष्णूचे मन असलेली महेश्वरी देवी ध्यानात घ्यावी.
ब्रह्मा तु कवचं यस्या गोत्रं सांख्यायनं स्मृतम् । आदित्यमण्डलान्तःस्थां ध्यायेद्देवीं महेश्वरीम्
ब्रह्मा हिचे कवच आहे, तिचे गोत्र सांख्यायन आहे. सूर्याच्या मंडलात वास करणाऱ्या महेश्वरी देवीचे ध्यान करावे.
एवं ध्यात्वा विधानेन गायत्रीं वेदमातरम् । ततो मुद्राः प्रकुर्वीत देव्याः प्रीतिकराः शुभाः
गायत्री या वेदांची जननी आहे, तिचे ठरलेल्या पद्धतीने ध्यान केल्यावर, मग देवीला आनंद देणाऱ्या आणि शुभ अशा मुद्रा कराव्यात.
सुमुखं सपुटं चैव विततं विस्तृतं तथा । द्विमुखं त्रिमुखं चैव चतुष्कं पञ्चकं तथा
सुमुख, सपुट, वितत, विस्तृत, द्विमुख, त्रिमुख, चतुष्क आणि पंचक —