आरुह्य तस्य शिखराण्यवारुहदनुक्रमात् । गतो याम्यदिशं चापि श्रीशैलं प्रेक्ष्य वर्त्मनि
तो त्या डोंगराच्या शिखरांवर चढून, एकेक करून खाली उतरला आणि दक्षिणेकडे जात असताना त्याला श्रीशैलाचं दर्शन झालं.
मलयाचलमासाद्य तत्राश्रमपरोऽभवत् । सापि देवी तत्र विन्ध्यमागता मनुपूजिता
मलयाचल पर्वतावर पोहोचून, तिथे त्याने तपश्चर्या केली. आणि त्या वेळी, मनूने पूजलेली देवी विंध्याकडे आली.
लोकेषु प्रथिता विन्ध्यवासिनीति च शौनक । सूत उवाच एतच्चरित्रं परमं शत्रुनाशनमुत्तमम्
शौनक, सर्व लोकांत तिला 'विंध्यवासिनी' म्हणून प्रसिद्धी मिळाली. सूत म्हणाला, हे चरित्र अत्यंत श्रेष्ठ आणि शत्रूंचा नाश करणारे आहे.
अगस्त्यविन्ध्यनगयोराख्यानं पापनाशनम् । राज्ञां विजयदं तच्च द्विजानां ज्ञानवर्धनम्
आगस्त्य आणि विंध्य पर्वताची ही कथा पापांचा नाश करणारी, राजांना विजय देणारी आणि ब्राह्मणांना ज्ञान वाढवणारी आहे.
वैश्यानां धान्यधनदं शूद्राणां सुखदं तथा । धर्मार्थी धर्ममाप्नोति धनार्थी धनमाप्नुयात्
ही कथा व्यापाऱ्यांना धान्य-धन देते, शूद्रांना सुख देते, धर्माची इच्छा असणाऱ्याला धर्म मिळतो आणि धनाची इच्छा असणाऱ्याला धन मिळतं.
कामानवाप्नुयात्कामी भक्त्या चास्य सकृच्छ्रवात् । एवं स्वायम्भुवमनुर्देवीमाराध्य भक्तितः
इच्छा असणाऱ्याला सर्व कामना मिळतात, आणि जो भक्तीने एकदाच हे ऐकतो त्यालाही सर्व काही मिळतं. अशा प्रकारे, स्वायंभुव मनूने भक्तीने देवीची पूजा केली.
लेभे राज्यं धरायाश्च निजमन्वन्तराश्रयम् । इत्येतद्वर्णितं सौम्य मया मन्वन्तराश्रितम् । आद्यं चरित्रं श्रीदेव्याः किं पुनः कथयामि ते
त्याने पृथ्वीचं राज्य आणि आपल्या मन्वंतराचं स्थान मिळवलं. हे सौम्य, मी तुला मन्वंतरातील आणि श्रीदेवीच्या या पहिल्या चरित्राचं वर्णन केलं. आता तुला अजून काय सांगू?
मनूत्पत्तिवर्णनम् शौनक उवाच आद्यो मन्वन्तरः प्रोक्तो भवता चायमुत्तमः । अन्येषामुद्भवं ब्रूहि मनूनां दिव्यतेजसाम्
शौनक म्हणाला, "तुम्ही पहिलं आणि श्रेष्ठ मन्वंतर सांगितलं. आता त्या तेजस्वी इतर मनूंच्या उत्पत्तीची कथा सांगा."
सूत उवाच एवमाद्यस्य चोत्पत्तिं श्रुत्वा स्वायम्भुवस्य हि । अन्येषां क्रमशस्तेषां सम्भूतिं परिपृच्छति
सूत म्हणाला, "स्वायंभुव मनूची उत्पत्ती ऐकल्यावर, तो एकामागून एक इतर मनूंच्या जन्माबद्दल विचारतो."
नारदः परमो ज्ञानी देवीतत्त्वार्थकोविदः । नारद उवाच मनूनां मे समाख्याहि सूत्पत्तिं च सनातन
नारद, जो सर्वश्रेष्ठ ज्ञानी आणि देवीच्या तत्त्वाचा जाणकार आहे, म्हणाला, "हे सनातन, मला मनूंची उत्पत्ती सांग."
श्रीनारायण उवाच प्रथमोऽयं मनुः स्वायम्भुव उक्तो महामुने । देव्याराधनतो येन प्राप्तं राज्यमकण्टकम्
श्री नारायण म्हणाले, "पहिला मनू स्वायंभुव म्हणून ओळखला जातो, महर्षे. त्याने देवीची पूजा करून विघ्नरहित राज्य मिळवलं."
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ । राज्यपालनकर्तारौ विख्यातौ वसुधातले
त्याचे दोन पराक्रमी पुत्र प्रियव्रत आणि उत्तानपाद होते, जे पृथ्वीवर राज्य करणारे आणि रक्षण करणारे म्हणून प्रसिद्ध झाले.
द्वितीयश्च मनुः स्वारोचिष उक्तो मनीषिभिः । प्रियव्रतसुतः श्रीमानप्रमेयपराक्रमः
दुसरा मनू 'स्वारोचिष' म्हणून ज्ञात आहे, तो प्रियव्रताचा तेजस्वी आणि अपरिमित पराक्रम असलेला पुत्र होता.
स स्वारोचिषनामापि कालिन्दीकूलतो मनुः । निवासं कल्पयामास सर्वसत्त्वप्रियङ्करः
स्वारोचिष नावाचा तो मनू, काळिंदीच्या काठावर राहायला लागला आणि सर्व जीवांना आनंद देणारा ठरला.
जीर्णपत्राशनो भूत्वा तपः कर्तुमनुव्रतः । देव्या मूर्तिं मृण्मयीं च पूजयामास भक्तितः
त्याने कोरड्या पानांवर राहून, कठोर तप केला आणि मातीची देवीची मूर्ती बनवून भक्तीने तिची पूजा केली.
एवं द्वादश वर्षाणि वनस्थस्य तपस्यतः । देवी प्रादुरभूत्तात सहस्रार्कसमद्युतिः
अशा प्रकारे, बारा वर्षं तो वनात तप करत असताना, देवी हजार सूर्यांसारख्या तेजाने प्रकट झाली.
ततः प्रसन्ना देवेशी स्तवराजेन सुव्रता । ददौ स्वारोचिषायैव सर्वमन्वन्तराश्रयम्
तेव्हा देवतांची अधिष्ठात्री देवी राजाच्या भक्तीने आणि त्याने गायिलेल्या श्रेष्ठ स्तोत्रामुळे प्रसन्न झाली. तिने स्वारोचिषाला संपूर्ण मन्वंतरातील सर्व अधिकार दिले.
आधिपत्यं जगद्धात्री तारिणीति प्रथामगात् । एवं स्वारोचिषमनुस्तारिण्याराधनात्ततः
जगाची पालन करणारी देवी 'तारिणी' या नावाने प्रसिद्ध झाली आणि स्वारोचिषाने तिची भक्तीपूर्वक पूजा करून मन्वंतराचा अधिकार मिळवला.
आधिपत्यं च लेभे स सर्वारातिविवर्जितम् । धर्मं संस्थाप्य विधिवद्राज्यं पुत्रैः समं विभुः
त्याने सर्व शत्रूंविना राज्याचा अधिकार मिळवला, योग्य पद्धतीने धर्माची स्थापना केली आणि आपल्या मुलांसह राज्याचा कारभार केला.
भुक्त्वा जगाम स्वर्लोकं निजमन्वन्तराश्रयात् । तृतीय उत्तमो नाम प्रियव्रतसुतो मनुः
राज्याचा उपभोग घेऊन, मन्वंतराच्या शेवटी तो स्वर्गलोकात गेला. तिसरा मनु उत्तम नावाचा, प्रियव्रताचा पुत्र होता.
गङ्गाकूले तपस्तप्त्वा वाग्भवं सञ्जपन् रहः । वर्षाणि त्रीण्युपवसन् देव्यनुग्रहमाविशत्
गंगेच्या काठी, एकांतात वाग्भव मंत्राचा जप करत, त्याने तीन वर्षे उपवास केला आणि देवीची कृपा मिळवली.
स्तुत्वा देवीं स्तोत्रवरैर्भक्तिभावितमानसः । राज्यं निष्कण्टकं लेभे सन्ततिं चिरकालिकीम्
त्याने भक्तिभावाने उत्तम स्तोत्रांनी देवीचे स्तवन केले आणि त्याला विघ्नरहित राज्य व दीर्घकाळ टिकणारी संतती मिळाली.
राज्योत्थान्यानि सौख्यानि भुक्त्वा धर्मान्युगस्य च । सोऽप्याजगाम पदवीं राजर्षिवरभाविताम्
राज्यामुळे मिळणारे सुख आणि त्या युगातील धर्म यांचा उपभोग घेऊन, तोही राजर्षींच्या श्रेष्ठ मार्गाला पोहोचला.
चतुर्थस्तामसो नाम प्रियव्रतसुतो मनुः । नर्मदादक्षिणे कूले समाराध्य जगन्मयीम्
चौथा मनु, तामस नावाचा, प्रियव्रताचा पुत्र, नर्मदेच्या दक्षिण काठी जगदंबेची भक्तीपूर्वक पूजा करीत होता.
महेश्वरीं कामराजकूटजापपरायणः । वासन्ते शारदे काले नवरात्रसपर्यया
त्याने महेश्वरी देवीसाठी कामराज मंत्राचा जप केला, विशेषतः वसंत आणि शरद ऋतूत, नवरात्रात भक्ती केली.
तोषयामास देवेशीं जलजाक्षीमनूपमाम् । तस्याः प्रसादमासाद्य नत्वा स्तोत्रैरनुत्तमैः
त्याने कमळासारख्या डोळ्यांच्या, अनुपम देवेशीला संतुष्ट केले आणि तिच्या कृपेने, नम्र होऊन, श्रेष्ठ स्तोत्रांनी तिचे गुणगान केले.
अकण्टकं महद्राज्यं बुभुजे गतसाध्वसः । पुत्रान्वलोद्धताञ्छूरान्दश वीर्यनिकेतनान्
त्याने निर्भयपणे मोठे, विघ्नरहित राज्य उपभोगले आणि आपल्या पत्नीपासून दहा शूर, पराक्रमी पुत्रांना जन्म दिला.
उत्पाद्य निजभार्यायां जगामाम्बरमुत्तमम् । पञ्चमो मनुराख्यातो रैवतस्तामसानुजः
स्वतःच्या पत्नीपासून पुत्र उत्पन्न करून, तो उत्तम स्वर्गलोकात गेला. पाचवा मनु, रैवत नावाचा, तामसाचा धाकटा भाऊ होता.
कालिन्दीकूलमाश्रित्य जजाप कामसंज्ञकम् । बीजं परमवाग्दर्पदायकं साधकाश्रयम्
काळिंदीच्या काठी राहून, त्याने काममंत्राचा जप केला, जो सर्वोच्च वाणी आणि साधकांसाठी आधार देणारा बीजमंत्र आहे.
एतदाराधनादाप स्वाराज्यर्द्धिमनुत्तमाम् । बलमप्रहतं लोके सर्वसिद्धिविधायकम्
या उपासनेमुळे त्याला अद्वितीय राजसंपत्ती आणि जगात अपराजित असे बल मिळाले, जे सर्व सिद्धी देणारे होते.