ये विष्णुद्रोहिणः सन्ति पतन्त्यत्रैव ते मुने । ये वेदनिन्दकाः सन्ति सूर्यस्य च गणेशितुः
मुनिवर, जे लोक विष्णूचे वैरी आहेत, तेही इथेच पडतात. तसेच जे वेद, सूर्य आणि गणेशाची निंदा करतात, त्यांनाही हेच फळ मिळते.
ब्राह्मणानां द्रोहिणो ये पतन्त्यत्रैव ते मुने । कामाचाराश्च ये सन्ति तप्तमुद्राङ्किताश्च ये
मुनिवर, जे ब्राह्मणांचे वैरी आहेत, तेही इथेच पडतात. तसेच जे वासनेच्या मागे लागतात किंवा ज्यांच्या अंगावर तापलेल्या शिक्क्यांचे निशाण आहे, त्यांनाही हेच भोगावे लागते.
त्रिशूलधारिणो ये च पतन्त्यत्रैव ते मुने । मातृपितृगुरुज्येष्ठपुराणस्मृतिनिन्दकाः
मुनिवर, जे त्रिशूळ घेऊन फिरतात, तेही इथेच पडतात. आई-वडील, गुरु, मोठे, पुराणे आणि स्मृती यांची निंदा करणारेही इथेच पडतात.
ये धर्मदूषकाः सन्ति पतन्त्यत्रैव ते मुने । तेषामयं महाघोरः शब्दः श्रवणदारुणः
मुनिवर, जे धर्माचे बिघाड करतात, तेही इथेच पडतात. त्यांच्यासाठी फार भयानक आणि कानांना सहन न होणारा आवाज उठतो.
श्रूयतेऽस्माभिरनिशं वैराग्यं यच्छ्रुतेर्भवेत् । इति तेषां वचः श्रुत्वा मुनिराट् तद्दिदृक्षया
तो आवाज आम्ही नेहमीच ऐकतो आणि तो ऐकून मनाला वैराग्य येते. त्यांचे बोलणे ऐकून तो महर्षी ते पाहण्याची इच्छा करतो.
उत्थाय चलितस्तूर्णं ययौ कुण्डसमीपतः । अवाङ्मुखो ददर्शाधस्तस्मिन्नेव क्षणे मुने
मग तो महर्षी पटकन उठून त्या खड्ड्याजवळ गेला. खाली वाकून पाहिले आणि त्या क्षणीच त्याने ते दृश्य पाहिले.
तत्रत्यानां पापिनां तु स्वर्गाधिकमभूत्सुखम् । हसन्ति केचिद्गायन्ति नृत्यन्ति च तथापरे
त्या पापी लोकांना तिथे स्वर्गाहूनही जास्त सुख मिळाले. काही हसत होते, काही गात होते, तर काही नाचत होते.
परस्परं रमन्ते तेऽत्युन्मत्ताः सुखवर्धनात् । मृदङ्गमुरजावीणाढक्कादुन्दुभिनिस्वनाः
ते सर्व एकमेकांत रमले होते आणि सुखामुळे फारच बेभान झाले होते. मृदंग, मुरज, वीणा, ढक्के आणि दुंदुभी यांचे गोड आवाज ऐकू येत होते.
समुद्भूतास्तु मधुराः पञ्चमस्वरभूषिताः । वसन्तवल्लीपुष्पाणां सुगन्धमरुतो ववुः
ते आवाज अतिशय मधुर होते आणि त्यात पंचम स्वराची शोभा होती. वसंत ऋतूतील वेलींना जे फुलांचे सुगंध असतात, ते वारे वाहत होते.
मुनिस्तु चकितो दृष्ट्वा यमदूताश्च विस्मिताः । शीघ्रं ते कथयामासुर्धर्मराजाय वेदिने
हे दृश्य पाहून तो ऋषी चकित झाला आणि यमाचे दूतही आश्चर्यचकित झाले. त्यांनी लगेच हे सर्व धर्मराजाला सांगितले.
महाराज महाश्चर्यमधुनैवाभवद्विभो । स्वर्गादप्यधिकं सौख्यं कुम्भीपाकस्थपापिनाम्
राजा, फार मोठे आश्चर्य घडले आहे. कुंभिपाकात असलेल्या पाप्यांना स्वर्गाहूनही जास्त सुख मिळत आहे.
निमित्तं नैव जानीमः कस्मादिदमभूद्विभो । चकिताः स्म वयं सर्वे प्राप्ता देव त्वदन्तिकम्
हे असं का घडलं, याचं कारण आम्हाला माहीत नाही. आम्ही सर्वजण घाबरलो आहोत आणि तुझ्या समोर आलो आहोत, देवा.
निशम्य दूतवाणीं तां धर्मराट् शीघ्रमुत्थितः । महामहिषमारूढो ययौ ते यत्र पापिनः
दूतांनी सांगितलेली बातमी ऐकून धर्मराज पटकन उठला. मोठ्या म्हशीवर बसून तो त्या पाप्यांच्या जवळ गेला.
तां वार्तां प्रेषयामास दूतद्वारामरावतीम् । श्रुत्वा तां देवराजोऽपि प्राप्तो देवगणैः सह
त्याने ती बातमी दूतामार्फत अमरावतीला पाठवली. ती बातमी ऐकून देवांचा राजा सर्व देवांसह तिथे आला.
ब्रह्मलोकात्पद्मजोऽपि वैकुण्ठाद्विष्टरश्रवाः । तत्तल्लोकाच्च दिक्पालाः समाजग्मुर्गणैः सह
ब्रह्मलोकातून कमलजन्मा आला आणि वैकुंठातून विष्णू आपल्या गणांसह आला. तसेच इतर दिशांचे रक्षकही आपल्या आपल्या लोकांसह आले.
परिवार्य स्थिताः सर्वे कुम्भीपाकमितस्ततः । अपश्यंस्तद्गताञ्जीवान्स्वर्गाधिकसुखान्त्वितान्
सर्वजण तिथे कुंभिपाकाभोवती उभे राहिले. मी तिथे असलेल्या जीवांना पाहिले, ते स्वर्गाहूनही जास्त सुख उपभोगत होते.
चकिता एव ते सर्वे न विदुस्तस्य कारणम् । अहो पापस्य भोगार्थं कुण्डमेतद्विनिर्मितम्
ते सगळे घाबरले आणि त्यांना त्याचं कारण कळलं नाही. त्यांनी म्हटलं, 'अरे बापरे, हे खड्डे पापी लोकांच्या सुखासाठीच केलेलं दिसतं.'
तत्र सौख्यं यदा जातं तदा पापात्तु किं भयम् । उच्छिन्ना वेदमर्यादा परमेशकृता कथम्
इथे जेव्हा सुख मिळतं, तेव्हा पापाचं काय भीती? परमेश्वराने ठरवलेल्या वेदांच्या मर्यादा कशा नष्ट होतील?
भगवान् स्वस्य संकल्पं वितथं कृतवान्कथम् । आश्चर्यमेतदाश्चर्यमेतदित्येव भाषिणः
भगवान स्वतःचं ठरवलेलं कधीच फोल कसं करील? 'हे खरंच आश्चर्य आहे, हे खरंच आश्चर्य आहे,' असं ते सतत बोलत होते.
तटस्था अभवन्सर्वे न विदुस्तत्र कारणम् । एतस्मिन्नन्तरे शौरिः सम्मन्त्र्य विबुधादिभिः
सगळे तिथेच थांबले, पण त्यांना काहीच कारण समजलं नाही. एवढ्यात शौरि देवतांसह आणि इतरांशी चर्चा करून,
ययौ कैश्चित्सुरगणैः सहितः शङ्करालयम् । पार्वत्या सहितं देवं कोटिकन्दर्पसुन्दरम्
काही देवांसोबत शंकराच्या निवासस्थानी गेला. तिथे त्याने पार्वतीसोबत असलेला, कोटी कोटी मदनांपेक्षा सुंदर असलेला देव पाहिला.
रमणीयतमाङ्गं तं लावण्यखनिमद्भुतम् । सदा षोडशवर्षीयं नानालङ्कारभूषितम्
त्याने ते अद्भुत, सर्वात रमणीय, सौंदर्याचा खजिना असलेलं, नेहमी सोळा वर्षांचं भासत असलेलं आणि विविध दागिन्यांनी सजलेलं रूप पाहिलं.
नानागणैः परिवृतं लालयन्तं परां शिवाम् । ददर्श चन्द्रमौलिं स चतुर्वेदं ननाम ह
विविध गणांनी वेढलेला, परम शिवेला लाड करत असलेला, चंद्रमौळी देव तिथे होता. त्याने त्या चतुर्वेदस्वामीला वंदन केलं.
वृत्तान्तं कथयामास चमत्कृतमतिस्फुटम् । एतस्य कारणं देव न जानीमः कथञ्चन
त्याने घडलेली सगळी अद्भुत गोष्ट अगदी स्पष्टपणे सांगितली: 'देवा, आम्हाला याचं कारण काहीच माहीत नाही.'
वद तत्कारणं देव सर्वज्ञोऽसि यतः प्रभो । विष्णुवाक्यं तदा श्रुत्वा प्रसन्नमुखपङ्कजः
'हे प्रभो, तू सर्वज्ञ आहेस, म्हणून कृपा करून हे कारण सांग.' विष्णूचं बोलणं ऐकून, त्याच्या कमलासारख्या चेहऱ्यावर प्रसन्नता उमटली.
उवाच मधुरं वाक्यं मेघगम्भीरया गिरा । शृणु विष्णो तन्निमित्तं नाश्चर्यं त्वत्र विद्यते
त्याने गडद मेघासारख्या गंभीर आणि मधुर आवाजात बोललं: 'हे विष्णू, याचं खरं कारण ऐक. यात काहीच आश्चर्य नाही.'
भस्मनो महिमैवायं भस्मना किं भवेन्न हि । कुम्भीपाकं गतो द्रष्टुं दुर्वासाः शैवसम्मतः
हे सगळं भस्माचं महत्त्व आहे; भस्माने काही अशक्य नाही. दुर्वास, जे शैवांना प्रिय आहेत, ते कुंभिपाक पाहायला गेले.
अवाङ्मुखो ददर्शाधस्तदा वायुवशाद्धरे । भालभस्मकणास्तत्र पतिता दैवयोगतः
तेव्हा वाऱ्याच्या झटक्याने खाली तोंड करून त्यांनी तिथे पाहिलं; आणि त्यांच्या कपाळावरचं भस्म तिथे दैवी योगाने पडलं.
तेन जातमिदं सर्वं भस्मनो महिमा त्वयम् । इतः परं तु तत्तीर्थं पितृलोकनिवासिनाम्
त्यामुळे हे सगळं घडलं; हेच भस्माचं मोठेपण आहे. आता हे स्थान पितृलोकात राहणाऱ्यांसाठी तीर्थस्थान होईल.
भविष्यति न सन्देहो यत्र स्नात्वा सुखी भवेत् । पितृतीर्थं तु तन्नाम्नाप्यत ऊर्ध्वं भविष्यति
यात काहीच शंका नाही, जो इथे स्नान करेल तो सुखी होईल; आता पुढे हे पितृतीर्थ या नावाने ओळखलं जाईल.