कण्ठे च धारणात्कण्ठभोगादिकृतपातकम् । बाह्वोर्बाहुकृतं पापं वक्षसा मनसा कृतम्
गळ्यात घातल्याने गळ्याशी संबंधित पाप नष्ट होते; बाहूंवर लावल्याने बाहूंनी केलेले पाप, छातीवर लावल्याने मनाने केलेले पाप दूर होते.
नाभ्यां शिश्नकृतं पापं गुदे गुदकृतं हरेत् । पार्श्वयोर्धारणाद्ब्रह्मन् परस्त्र्यालिङ्गनादिकम्
नाभीवर लावल्याने गुप्तेंद्रियांनी केलेले पाप, गुदद्वारावर लावल्याने तिथे केलेले पाप, आणि कडेवर लावल्याने परस्त्रीला मिठी मारण्यासारखे पाप दूर होते, हे ब्राह्मण.
तद्भस्मधारणं शस्तं सर्वत्रैव त्रिलिङ्गकम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां त्रय्यग्नीनां च धारणम्
म्हणून हे त्रिपुंडरूप भस्म सर्वत्र धारण करणे योग्य आहे; हे ब्रह्मा, विष्णु, महेश आणि तीन वेदाग्नींचे चिन्ह आहे.
गुणलोकत्रयाणां च धारणं तेन वै कृतम् । भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसम्भवैः
या भस्मामुळे तीन गुण आणि तीन लोकांचे चिन्ह धारण होते; भस्माने झाकलेला ज्ञानी द्विज मोठ्या पापांपासून लगेच मुक्त होतो.
दोषैर्वियुज्यते सद्यो मुच्यते च न संशयः । भस्मनिष्ठस्य दह्यन्ते दोषा भस्माग्निसङ्गमात्
तो ताबडतोब दोषांपासून मुक्त होतो, यात शंका नाही; भस्मावर श्रद्धा असणाऱ्याचे दोष भस्म आणि अग्नी यांच्या संगतीने जळून जातात.
भस्मस्नानविशुद्धात्मा आत्मनिष्ठ इति स्मृतः । भस्मना दिग्धसर्वाङ्गो भस्मदीप्तत्रिपुण्ड्रकः
जो भस्माने स्नान करून अंतःकरण शुद्ध करतो, तो आत्मनिष्ठ मानला जातो; जो सर्वांगाने भस्म लावतो आणि तेजस्वी त्रिपुंड धारण करतो.
भस्मशायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः । भूतप्रेतपिशाचाद्या रोगाश्चातीव दुःसहाः
जो भस्मावर झोपतो, तो भस्मनिष्ठ मानला जातो; भुते, प्रेत आणि इतर अतिशय कठीण रोग त्याच्याजवळ येत नाहीत.
भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवन्ति न संशयः । भासनाद्भसितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात्
भस्मनिष्ठाच्या उपस्थितीत हे सर्व निघून जातात, यात शंका नाही; भस्माला भास्म म्हणतात कारण ते तेजाने झळकते आणि पापे भक्षण करते.
भूतिर्भूतिकरी पुंसां रक्षा रक्षाकरी पुरा । त्रिपुण्ड्रधारिणं दृष्ट्वा भूतप्रेतपुरःसराः
भस्माला 'भूति' म्हणतात कारण ते माणसांना ऐश्वर्य देते; ते जुने रक्षण करणारे आणि रक्षण देणारे आहे; त्रिपुंडधारी व्यक्तीला पाहून भुते-प्रेतांचे प्रमुखही—
भीताः प्रकम्पिताः शीघ्रं नश्यन्त्येव न संशयः । स्मरणादेव रुद्रस्य यथा पापं प्रणश्यति
भयभीत होऊन थरथर कापतात आणि पटकन नाहीसे होतात, यात शंका नाही; जसे केवळ रुद्राचे स्मरण केल्याने पाप नष्ट होते.
अप्यकार्यसहस्राणि कृत्वा यः स्नाति भस्मना । तत्सर्वं दहते भस्म यथाग्निस्तेजसा वनम्
कोणी हजारो चुकीची कृत्ये केली असली, तरीही भस्माने स्नान केल्यावर, ते सर्व भस्म जाळून टाकते, जसे अग्नी आपल्या तेजाने जंगल जाळतो.
कृत्वापि चातुलं पापं मृत्युकालेऽपि यो द्विजः । भस्मस्नायी भवेत्कश्चित्क्षिप्रं पापैः प्रमुच्यते
द्विजाने मोठे पाप केले असले, मृत्यूच्या वेळीही जर तो भस्माने स्नान करतो, तर तो लवकरच पापांपासून मुक्त होतो.
भस्मस्नानाद्धि शुद्धात्मा जितक्रोधो जितेन्द्रियः । मत्समीपं समागम्य न स भूयोऽभिवर्तते
भस्माने स्नान केल्याने मन शुद्ध होते, क्रोध आणि इंद्रिये जिंकली जातात; माझ्या सान्निध्यात आल्यावर तो पुन्हा जन्म घेत नाही.
वनस्पतिगते सोमे भस्मोद्धूलितविग्रहः । अर्चितं शङ्करं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
झाडांवर सोम असताना, ज्याचे शरीर भस्माने झाकलेले आहे, तो शंकराचे दर्शन करून आणि पूजा करून सर्व पापांतून मुक्त होतो.
आयुष्कामोऽथवा विद्वान्भूतिकामोऽथवा नरः । नित्यं वै धारयेद्भस्म मोक्षकामी च वै द्विजः
जो दीर्घायुष्य, विद्या, संपत्ती किंवा मुक्ती हवी असेल, त्याने नेहमी पवित्र भस्म धारण करावे, हे द्विजांनो.
त्रिपुण्ड्रं परमं पुण्यं ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् । ये घोरा राक्षसाः प्रेता ये चान्ये क्षुद्रजन्तवः
तीन रेषांचा तिलक अतिशय पुण्यकारक आहे, तो ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव यांचा स्वरूप आहे; भयंकर राक्षस, प्रेत आणि इतर लहान जीव—
त्रिपुण्ड्रधारणं दृष्ट्वा पलायन्ते न संशयः । कृत्वा शौचादिकं कर्म स्नात्वा तु विमले जले
तीन रेषांचा तिलक पाहिल्यावर ते सर्व पळून जातात, यात शंका नाही; शौचादी कर्म करून आणि शुद्ध पाण्यात स्नान केल्यावर—
भस्मनोद्धूलनं कार्यमापादतलमस्तकम् । केवलं वारुणं स्नानं देहे बाह्यमलापहम्
भस्म पायापासून डोक्यापर्यंत लावावे; केवळ पाण्याने केलेले स्नान शरीरातील बाह्य मलच दूर करते.
विभूतिस्तानमनघं बाह्यान्तरमलापहम् । त्यक्त्वापि वारुणं स्नानं तत्परः स्यान्न संशयः
पवित्र भस्म दोषरहित असून, ते बाह्य आणि अंतरंग मल दोन्ही दूर करते; जरी पाण्याने स्नान सोडले, तरी या भस्मधारणेला वाहिलेला मनुष्य शंका न करता शुद्ध राहतो.
कृतमप्यकृतं सत्यं भस्मस्नानं विना मुने । भस्मस्नानं श्रुतिप्रोक्तमाग्नेयं स्नानमुच्यते
भस्मस्नानाशिवाय केलेले स्नान खरे मानले जात नाही, हे मुनी; शास्त्रात सांगितलेले भस्मस्नान हेच अग्निस्नान समजले जाते.
अन्तर्बहिश्च संशुद्धं शिवपूजाफलं लभेत् । यद्बाह्यमलमात्रस्य नाशकं स्तानमस्ति तत्
जो अंतर्बाह्य शुद्ध होतो, त्याला शिवपूजेचे फळ मिळते; केवळ बाह्य मल दूर करण्यासाठीच त्या स्नानाला स्थान आहे.
तन्नाशयति तीव्रेण प्राणिबाह्यान्तरं मलम् । कृत्वापि कोटिशो नित्यं वारुणं स्नानमादरात्
ती भस्म तीव्रतेने जीवातील बाह्य व अंतरंग मल नष्ट करते; जरी कोणी कोट्यावधी वेळा भक्तीने पाण्याने स्नान केले—
न भवत्येव पूतात्मा भस्मस्नानं विना मुने । यद्भस्मस्नानमाहाम्यं तद्वेदो वेद तत्त्वतः
भस्मस्नानाशिवाय आत्मा खरा शुद्ध होत नाही, हे मुनी; भस्मस्नानाचे महत्त्व वेदांनी सांगितले आहे आणि वेद त्याचे तत्त्व जाणतात.
यद्वा वेद महादेवः सर्वदेवशिखामणिः । भस्मस्नानमकृत्वैव यः कुर्यात्कर्म वैदिकम्
वेद किंवा सर्व देवांचा शिरोमणी महादेव यांनी जे सांगितले, तेच खरे; भस्मस्नान न करता जो वैदिक कर्म करतो—
स तत्कर्मकलार्धार्धमपि नाप्नोति वस्तुतः । यः करिष्यति यत्नेन भस्मस्नानं यथाविधि
त्याला त्या कर्माचे अर्धा किंवा त्याहूनही कमी फळ मिळत नाही; पण जो नियमाने आणि श्रद्धेने भस्मस्नान करतो—
स एवैकः सर्वकर्मस्वधिकारी श्रुतिश्रुतः । पावनं पावनानां च भस्मस्नानं श्रुतिश्रुतम्
तोच सर्व कर्मांसाठी पात्र ठरतो, असे शास्त्रात सांगितले आहे; भस्मस्नान हे सर्वात शुद्ध करणारे आहे, असेही शास्त्रात म्हटले आहे.
न करिष्यति यो मोहात्स महापातकी भवेत् । अनन्तैर्वारुणैः स्नानैर्यत्पुण्यं प्राप्यते द्विजैः
जो मोहामुळे भस्मस्नान करत नाही, तो मोठा पापी ठरतो; द्विजांनी कोट्यावधी वेळा पाण्याने स्नान करून जे पुण्य मिळते—
ततोऽनन्तगुणं पुण्यं भस्मस्नानादवाप्यते । कालत्रयेऽपि कर्तव्यं भस्मस्नानं प्रयत्नतः
त्यापेक्षा अनंत पटीने जास्त पुण्य भस्मस्नानाने मिळते; भस्मस्नान दिवसातील तिन्ही प्रहरी श्रद्धेने करावे.
भस्मस्नानं स्मृतं श्रौतं तत्त्यागी पतितो भवेत् । मूत्राद्युत्सर्जनान्ते तु भस्मस्नानं प्रयत्नतः
भस्मस्नान हे स्मृती आणि श्रुतीमध्ये सांगितले आहे; जो त्याचा त्याग करतो, तो पतित होतो; लघवी किंवा अन्य विसर्जनानंतर भस्मस्नान काळजीपूर्वक करावे.
कर्तव्यमन्यथा पूता न भविष्यन्ति मानवाः । विधिवत्कृतशौचोऽपि भस्मस्नानं विना द्विजः
नाहीतर माणसे शुद्ध होत नाहीत; नियमाने शौच केले तरी, द्विजाने भस्मस्नान न केल्यास—