येन विप्रेण शिरसि त्रिपुण्ड्रं भस्मना कृतम् । कीकटेष्वपि देशेषु यत्र भूतिविभूषणः
ज्या ब्राह्मणाने कपाळावर भस्माचे तीन रेषा काढल्या आहेत, अगदी कीकट देशातसुद्धा जिथे तो भस्माचा अलंकार आहे, तिथे ती शोभा वास करते.
मानवस्तु वसेन्नित्यं काशीक्षेत्रसमं हि तत् । दुःशीलः शीलयुक्तो वा योगयुक्तोऽप्यलक्षणः
जो माणूस तिथे नेहमी राहतो, त्याला ते क्षेत्र काशीप्रमाणेच पवित्र आहे; तो वाईट वागणुकीचा असो, चांगल्या स्वभावाचा असो, किंवा बाह्य लक्षणांशिवाय योगाभ्यास करणारा असो.
भूतिशासनयुक्तो वा स पूज्यो मम पुत्रवत् । छद्मनापि चरेद्यो हि भूतिशासनमैश्वरम्
जो भस्मधारणाचा नियम पाळतो, तो मला मुलासारखा प्रिय आणि पूज्य आहे; अगदी गुप्तपणेही कोणी भस्मधारणाचा हा दिव्य नियम पाळला, तरी तो पूजनीयच आहे.
सोऽपि यां गतिमाप्नोति न तां यज्ञशतैरपि । सम्पर्काल्लीलया वापि भयाद्वा धारयेत्तु यः
तो ज्या अवस्थेला पोहोचतो, ती शेकडो यज्ञांनीही मिळत नाही; सहवासाने, खेळण्याने किंवा भीतीने जरी कोणी भस्म धारण केले, तरी त्याला ती प्राप्त होते.
विधियुक्तो विभूतिं तु स च पूज्यो यथा ह्यहम् । शिवस्य विष्णोर्देवानां ब्रह्मणस्तृप्तिकारणम्
जो शास्त्रानुसार भस्म धारण करतो, तो जसा मी पूज्य आहे तसाच पूज्य आहे; हे शिव, विष्णू, सर्व देवता आणि ब्रह्मा यांना तृप्त करणारे आहे.
पार्वत्याश्च महालक्ष्या भारत्यास्तृप्तिकारणम् । न दानेन न यज्ञेन न तपोभिः सुदुर्लभैः
हे पार्वती, महालक्ष्मी आणि भारती यांनाही तृप्त करणारे आहे; दानाने, यज्ञाने किंवा दुर्मिळ तपश्चर्येने हे साधता येत नाही.
न तीर्थयात्रया पुण्यं त्रिपुण्ड्रेण च लभ्यते । दानं यज्ञाश्च धर्माश्च तीर्थयात्राश्च नारद
तीर्थयात्रेनेही हे पुण्य मिळत नाही, पण तीन रेषांनी मिळते; दान, यज्ञ, धर्मकृत्ये आणि तीर्थयात्रा, हे सर्व, नारद, याच्या पुढे फिके आहेत.
ध्यानं तपस्त्रिपुण्ड्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् । यथा राजा स्वचिह्नाङ्कं स्वजनं मन्यते सदा
ध्यान आणि तप हे तीन रेषांच्या सोळाव्या भागाइतकेही नाही; जसा राजा आपल्या चिन्हाने ओळखलेल्याला आपला मानतो, तसाच आहे.
तथा शिवस्त्रिपुण्ड्राङ्कं स्वकीयमिव मन्यते । द्विजातिर्वान्यजातिर्वा शुद्धचित्तेन भस्मना
तसाच शंकरही तीन रेषा असलेल्या भक्ताला आपला मानतो; तो द्विज असो वा दुसऱ्या कुळातला, फक्त मन शुद्ध आणि भस्म लावलेले असावे.
धारयेद्यस्त्रिपुण्ड्राङ्कं रुद्रस्तेन वशीकृतः । त्यक्तसर्वाश्रमाचारो लुप्तसर्वक्रियोऽपि सः
जो तीन रेषा कपाळावर लावतो, त्याच्यावर रुद्र प्रसन्न होतो; जरी त्याने सर्व आश्रमधर्म आणि कृत्ये सोडली असली, तरीही.
सकृत्तिर्यक्त्रिपुण्ड्राङ्कं धारयेत्सोऽपि मुच्यते । नास्य ज्ञानं परीक्षेत न कुलं न व्रतं तथा
जरी कोणी एकदाच तिरके तीन रेषा लावल्या, तरी तो मुक्त होतो; त्याचे ज्ञान, कुळ किंवा व्रत तपासू नये.
त्रिपुण्ड्राङ्कितभालेन पूज्य एव हि नारद । शिवमन्त्रात्परो मन्त्रो नास्ति तुल्यं शिवात्परम्
ज्याच्या कपाळावर तीन रेषा आहेत, तो नेहमी पूज्य आहे, हे नारद; शंकराच्या मंत्राहून श्रेष्ठ किंवा समतुल्य दुसरा मंत्र नाही.
शिवार्चनात्परं पुण्यं न हि तीर्थं च भस्मना । रुद्राग्नेर्यत्परं तीर्थं तद्भस्म परिकीर्तितम्
शिवपूजेहून मोठे पुण्य नाही, आणि भस्मासारखे तीर्थ नाही; रुद्राच्या अग्नीचे श्रेष्ठ तीर्थ म्हणून भस्मच सांगितले आहे.
ध्वंसनं सर्वदुःखानां सर्वपापविशोधनम् । अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पण्डितोऽपि वा
हे सर्व दुःखांचा नाश करणारे आणि सर्व पापे दूर करणारे आहे; मग तो अंत्यज असो, नीच असो, मूर्ख असो किंवा विद्वान असो.
यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं भूतिशासनसंयुतः । तस्मिन्सदाशिवः सोमः सर्वभूतगणैर्वृतः । सर्वतीर्थेश्च संयुक्तः सान्निध्यं कुरुते सदा
जो कुठेही नेहमी भस्मधारणाचा नियम पाळून राहतो, तिथेच सदाशिव, सोम आणि सर्व जीवांचे समुदाय, सर्व तीर्थांसह, कायम वास करतात.
एतानि पञ्चशिवमन्त्रपवित्रितानि भस्मानि कामदहनाङ्गविभूषितानि । त्रैपुण्ड्रकाणि रचितानि ललाटपट्टे लुम्पन्ति दैवलिखितानि दुरक्षराणि
ही पाच भस्मे, शिवमंत्रांनी पवित्र केलेली, कामाग्नीच्या चिन्हांनी अलंकृत, कपाळावर तीन रेषा काढल्याने, नशिबाने लिहिलेली वाईट अक्षरे पुसून टाकतात.
विभूतिधारणमाहात्म्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच भस्मदिग्धशरीराय यो ददाति धनं मुदा । तस्य सर्वाणि पापानि विनश्यन्ति न संशयः
श्री नारायण म्हणाले: जो भस्म लावलेल्या माणसाला आनंदाने धन देतो, त्याची सर्व पापे निःसंशय नष्ट होतात.
श्रुतयः स्मृतयः सर्वाः पुराणान्यखिलान्यपि । वदन्ति भूतिमाहाम्यं तत्तस्माद्धारयेद्द्विजः
सर्व वेद, स्मृती आणि पुराणे भस्माच्या महात्म्याचे वर्णन करतात; म्हणून द्विजाने ते अवश्य धारण करावे.
सितेन भस्मना कुर्यात्त्रिसन्ध्यं यस्त्रिपुण्ड्रकम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
जो कोणी दिवसातील तीन संध्याकाळी पांढऱ्या भस्माने त्रिपुंड लावतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि शंकराच्या लोकात सन्मान मिळवतो.
योगी सर्वाङ्गकं स्तानमापादतलमस्तकम् । त्रिसन्ध्यमाचरेन्नित्यमाशु योगमवाप्नुयात्
योगीने आपल्या संपूर्ण शरीरावर, पायाच्या तळव्यापासून डोक्यापर्यंत, दररोज तीन वेळा हे भस्म लावावे; असे नित्य केल्याने तो लवकरच योग प्राप्त करतो.
भस्मस्नानेन पुरुषः कुलस्योद्धारको भवेत् । भस्मस्नानं जलस्नानादसंख्येयगुणान्वितम्
भस्मस्नान केल्याने मनुष्य आपल्या कुलाचा उद्धार करणारा होतो; भस्मस्नानाला पाण्याच्या स्नानापेक्षा असंख्य अधिक गुण आहेत.
सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् । तत्फलं लभते सर्वं भस्मस्नानान्न संशयः
सर्व तीर्थांमध्ये जे पुण्य आणि फळ मिळते, ते सर्व भस्मस्नानाने मिळते—यात काहीच शंका नाही.
महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । भस्मस्नानेन तत्सर्वं दहत्यग्निरिवेन्धनम्
कोणताही मोठा किंवा लहान पाप असलेला मनुष्य, भस्मस्नान केल्याने, जसे अग्नी इंधन जाळतो तसे सर्व पापे जाळून टाकतो.
भस्मस्नानात्परं स्नानं पवित्रं नैव विद्यते । एवमुक्तं शिवेनादौ तदा स्नातः स्वयं शिवः
भस्मस्नानापेक्षा पवित्र असे दुसरे कोणतेही स्नान नाही; हेच शंकराने पूर्वी सांगितले आणि स्वतः शंकराने असे स्नान केले.
तदाप्रभृति ब्रह्माद्या मुनयश्च शिवार्थिनः । सर्वकर्मसु यत्नेन भस्मस्नानं प्रचक्रिरे
त्या वेळेपासून ब्रह्मा आणि इतर शंकरभक्त ऋषी सर्व कर्मांत भस्मस्नान मोठ्या श्रद्धेने करतात.
तस्मादेतच्छिरःस्नानमाग्नेयं यः समाचरेत् । अनेनैव शरीरेण स हि रुद्रो न संशयः
म्हणून जो कोणी हे अग्नीजन्य भस्माचे शिरस्नान करतो, तो या देहातच रुद्र होतो—यात शंका नाही.
ये भस्मधारिणं दृष्ट्वा परितृप्ता भवन्ति ते । देवासुरमुनीन्द्रैश्च पूज्या नित्यं न संशयः
जे लोक भस्मधारी पाहून संतुष्ट होतात, ते नेहमीच देव, दैत्य आणि मोठ्या ऋषींकडून पूजनीय असतात—यात काहीच शंका नाही.
भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गं दृष्ट्वोत्तिष्ठति यः पुमान् । तं दृष्ट्वा देवराजोऽपि दण्डवत्प्रणमिष्यति
जो कोणी भस्माने पूर्ण शरीर झाकलेला पुरुष पाहून उठतो, त्याला पाहून देवांचा राजा देखील दंडवत घालून नमस्कार करतो.
अभक्ष्यभक्षणं येषां भस्मधारणपूर्वकम् । तेषां तद्भक्ष्यमेव स्यान्मुने नात्र विचारणा
हे मुनी, ज्या लोकांनी भस्म धारण केल्यानंतर निषिद्ध अन्न खाल्ले, त्यांच्यासाठी ते अन्नच योग्य ठरते—यात विचार करण्याचे काहीच कारण नाही.
यः स्नाति भस्मना नित्यं जले स्नात्वा ततः परम् । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽऽथवादरात्
जो कोणी दररोज पाण्याने स्नान करून नंतर भस्माने स्नान करतो, तो ब्रह्मचारी असो, गृहस्थ असो, वानप्रस्थ असो किंवा संन्यासी असो,