चतुर्मुखस्तु रुद्राक्षः पितामहस्वरूपकः । तद्धारणान्महाश्रीमान्महदारोग्यमुत्तमम्
चारमुखी रुद्राक्ष ब्रह्मदेवाचे रूप आहे. तो घातल्याने मोठे ऐश्वर्य आणि उत्तम आरोग्य मिळते.
महती ज्ञानसम्पत्तिः शुद्धये धारयेन्नरः । पञ्चमुखस्तु रुद्राक्षः पञ्चब्रह्मस्वरूपकः
मोठ्या ज्ञानसंपत्ती आणि शुद्धतेसाठी तो धारण करावा. पाचमुखी रुद्राक्ष पाच ब्रह्मांचे रूप आहे.
तस्य धारणमात्रेण सन्तुष्यति महेश्वरः । षड्वक्त्रश्चैव रुद्राक्षः कार्तिकेयाधिदैवतः
फक्त ते धारण केल्यावर महादेव प्रसन्न होतो; सहा मुख असलेला रुद्राक्ष हा कार्तिकेय यांच्या अधिदैवत मानला जातो.
विनायकं चापि देवं प्रवदन्ति मनीषिणः । सप्तवक्त्रस्तु रुद्राक्षः सप्तमात्राधिदैवतः
ज्ञानी लोक सांगतात की या रुद्राक्षाशी विनायक देवाचा संबंध आहे; सात मुख असलेला रुद्राक्ष सप्तमातृका यांच्या अधिदैवत असतो.
सप्ताश्वदैवतश्चैव मुनिसप्तकदैवतः । तद्धारणान्महाश्रीः स्यान्महदारोग्यमुत्तमम्
त्याला सात घोडे आणि सप्तऋषी यांचेही अधिदैवत मानतात; हे धारण केल्यावर मोठे ऐश्वर्य आणि उत्तम आरोग्य मिळते.
महती ज्ञानसम्पत्तिः शुचिर्वै धारयेन्नरः । अष्टवक्त्रस्तु रुद्राक्षोऽप्यष्टमात्राधिदैवतः
हे धारण करणाऱ्याला मोठ्या प्रमाणात ज्ञानसंपत्ती आणि पवित्रता मिळते; आठ मुख असलेला रुद्राक्ष हा अष्टमातृका यांच्या अधिदैवत असतो.
वस्वष्टकप्रीतिकरो गङ्गाप्रीतिकरः शुभः । तद्धारणादिमे प्रीता भवेयुः सत्यवादिनः
हा रुद्राक्ष आठ वसु आणि गंगा यांना प्रिय करतो आणि शुभ फल देतो; हे धारण केल्यावर हे सर्व सत्यवंत देवता प्रसन्न होतात.
नववक्त्रस्तु रुद्राक्षो यमदेव उदाहृतः । तद्धारणाद्यमभयं न भवत्येव सर्वथा
नऊ मुख असलेला रुद्राक्ष यमदेवाशी संबंधित मानला जातो; हे धारण केल्यावर यमाचा कोणताही भय राहत नाही.
दशवक्त्रस्तु रुद्राक्षो दशाशादैवतः स्मृतः । दशाशाप्रीतिजनको धारणे नात्र संशयः
दहा मुख असलेला रुद्राक्ष दहा दिशांच्या देवतांचे अधिदैवत मानला जातो; हे धारण केल्यावर दहा दिशांचे रक्षण करणारे देव प्रसन्न होतात, यात शंका नाही.
एकादशमुखस्त्वक्षो रुद्रैकादशदैवतः । तमिन्द्रदैवतं चाहुः सदा सौख्यविवर्धनम्
अकरा मुख असलेला रुद्राक्ष अकरा रुद्रांच्या अधिदैवत असतो; त्याला इंद्राचेही अधिदैवत मानतात आणि तो नेहमी सुख वाढवतो.
रुद्राक्षो द्वादशमुखो महाविष्णुस्वरूपकः । द्वादशादित्यदैवश्च बिभर्त्येव हि तत्परः
बारा मुख असलेला रुद्राक्ष हा महाविष्णूच्या स्वरूपाचा आहे; तो बारा आदित्यांच्या अधिदैवत मानला जातो आणि भक्तजन तो नक्कीच धारण करतात.
त्रयोदशमुखश्चाक्षः कामदः सिद्धिदः शुभः । तस्य धारणमात्रेण कामदेवः प्रसीदति
तेरा मुख असलेला रुद्राक्ष इच्छा आणि सिद्धी देणारा, शुभ फल देणारा आहे; फक्त तो धारण केल्यावर कामदेव प्रसन्न होतो.
चतुर्दशमुखश्चाक्षो रुद्रनेत्रसमुद्भवः । सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वारोग्यप्रदायकः
चौदा मुख असलेला रुद्राक्ष रुद्राच्या नेत्रातून उत्पन्न झाला आहे असे मानतात; तो सर्व रोग दूर करतो आणि संपूर्ण आरोग्य देतो.
मद्यं मांसं च लशुनं पलाण्डुं शिग्रुमेव च । श्लेष्मातकं विड्वराहं भक्षणे वर्जयेत्ततः
मद्य, मांस, लसूण, कांदा, शिग्रू, श्लेष्मातक फळ आणि रानडुक्कर यांचे सेवन टाळावे.
ग्रहणे विषुवे चैव सङ्क्रमे त्वयने तथा । दर्शे च पौर्णमासे च पुण्येषु दिवसेष्वपि । रुद्राक्षधारणात्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
ग्रहण, विषुव, संक्रांती, अयन, अमावस्या, पौर्णिमा आणि इतर पवित्र दिवशी रुद्राक्ष धारण केल्यावर सर्व पापांपासून लगेच मुक्ती मिळते.
भूतशुद्धिवर्णनम् श्रीनारायण उवाच भूतशुद्धिप्रकारं च कथयामि महामुने । मूलाधारात्समुत्थाय कुण्डलीं परदेवताम्
श्रीनारायण म्हणाले: हे महर्षे, मी भूतशुद्धीची पद्धत सांगतो—मूलाधारातून उठून, परमेश्वरी कुंडलिनी—
सुषुम्णामार्गमाश्रित्य ब्रह्मरन्ध्रगतां स्मरेत् । जीवं ब्रह्मणि संयोज्य हंसमन्त्रेण साधकः
सु्षुम्ना मार्गाने वर जाऊन, तिला ब्रह्मरंध्रात पोहोचल्याचे ध्यान करावे; साधकाने जीवाला ब्रह्मात एकरूप करून 'हंस' या मंत्राचा जप करावा.
पादादिजानुपर्यन्तं चतुष्कोणं सवज्रकम् । लं बीजाख्यं स्वर्णवर्णं स्मरेदवनिमण्डलम्
पायापासून गुडघ्यापर्यंत, वज्रयुक्त चौकोन, सुवर्णवर्ण, 'लं' बीज असलेला, असा पृथ्वीमंडल ध्यानात घ्यावा.
जान्वाद्यानाभिचन्द्रार्धनिभं पद्मद्वयाङ्कितम् । वं बीजयुक्तं श्वेताभमम्भसो मण्डलं स्मरेत्
गुडघ्यापासून नाभीपर्यंत, अर्धचंद्रासारखा चमकणारा, दोन कमळांनी चिन्हांकित, 'वं' बीज असलेला, शुभ्रवर्ण, असा जलमंडल ध्यानात घ्यावा.
नाभेर्हृदयपर्यन्तं त्रिकोणं स्वस्तिकान्वितम् । रं बीजेन युतं रक्तं स्मरेत्पावकमण्डलम्
नाभीपासून हृदयापर्यंत, स्वस्तिक असलेला त्रिकोण, 'रं' बीजयुक्त, लाल रंगाचा, असा अग्निमंडल ध्यानात घ्यावा.
हृदो भूमध्यपर्यन्तं वृत्तं षड्बिन्दुलाञ्छितम् । यं बीजयुक्तं धूम्राभं नभस्वन्मण्डलं स्मरेत्
हृदयापासून पृथ्वीच्या मध्यापर्यंत असलेला गोलाकार भाग, ज्यावर सहा ठिपके आहेत, ज्यात बीजाक्षर आहे, धुरकट दिसणारा आणि आकाशमंडळ असलेला, असा भाग ध्यानात घ्यावा.
आब्रह्मरन्ध्रं भ्रूमध्याद्वृत्तं स्वच्छं मनोहरम् । हं बीजयुक्तमाकाशमण्डलं च विचिन्तयेत्
भ्रूमध्येपासून ब्रह्मरंध्रापर्यंत पसरलेला, स्वच्छ आणि मनमोहक असा गोलाकार आकाशमंडळ, ज्यात 'हं' बीजाक्षर आहे, त्याचेही ध्यान करावे.
एवं भूतानि सञ्चिन्त्य प्रत्येकं संविलापयेत् । भुवं जले जलं वह्नौ वह्निं वायौ नभस्यमुम्
अशा प्रकारे पंचमहाभूतांचे ध्यान करून, पृथ्वी पाण्यात, पाणी अग्नीत, अग्नी वायूत आणि वायू आकाशात विलीन करावे.
विलाप्य खमहङ्कारे महत्तत्त्वेऽप्यहङ्कृतिम् । महान्तं प्रकृतौ मायामात्मनि प्रविलापयेत्
आकाश अहंकारात, अहंकार महत्त्वत्त्वात, महत्त्वत्त्व प्रकृतीत आणि प्रकृती आत्म्यात विलीन करावी.
शुद्धसंविन्मयो भूत्वा चिन्तयेत्पापपूरुषम् । वामकुक्षिस्थितं कृष्णमङ्गुष्ठपरिमाणकम्
शुद्ध चैतन्यरूप होऊन, पापरूप पुरुषाचा ध्यान करावे, जो काळा आहे, अंगठ्याएवढा आहे आणि डाव्या कुशीमध्ये आहे.
ब्रह्महत्याशिरोयुक्तं कनकस्तेयबाहुकम् । मदिरापानहृदयं गुरुतल्पकटीयुतम्
त्याचे डोके ब्रह्महत्या, हात सोन्याची चोरी, हृदय मद्यपान आणि कटी गुरुपत्नीगमन या पापांनी बनलेले आहे.
तत्संसर्गिपदद्वन्द्वमुपपातकमस्तकम् । खड्गचर्मधरं कृष्णमधोवक्त्रं सुदुःसहम्
त्याचे पाय संगतीच्या पापाने, डोके उपपातकांनी जोडलेले आहे; तो काळा आहे, हातात तलवार आणि ढाल आहे, तोंड खाली वळलेले आहे आणि अत्यंत भयंकर आहे.
वायुबीजं स्मरन्वायुं सम्पूर्यैनं विशोषयेत् । स्वशरीरयुतं मन्त्रो वह्निबीजेन निर्दहेत्
वायूबीज आठवून, त्या पापरूप पुरुषात वायू भरावा आणि तो कोरडा करावा; मग आपल्या शरीराशी एकरूप झालेल्या मंत्राने, अग्नीबीजाने त्याला जाळावा.
कुम्भके परिजप्तेन ततः पापनरोद्भवम् । बहिर्भस्म समुत्सार्य वायुबीजेन रेचयेत्
कुंभकाच्या वेळी जप करून, नंतर वायूबीजाने पापाच्या नाशाने निर्माण झालेली राख बाहेर टाकावी.
सुधाबीजेन देहोत्थं भस्म संप्लावयेत्सुधीः । भूबीजेन घनीकृत्य भस्म तत्कनकाण्डवत्
अमृतबीजाने शरीरात निर्माण झालेली राख सर्वत्र पसरवावी आणि पृथ्वीबीजाने ती राख सोन्याच्या काठीसारखी घट्ट करावी.