बदरीफलमात्रं तु प्रोच्यते मध्यमं बुधैः । अधमं चणमात्रं स्यात्प्रतिज्ञैषा मयोदिता
बदामीएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष मध्यम समजला जातो; आणि चण्याएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष कनिष्ठ आहे—हे माझे ठाम मत आहे.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चेति शिवाज्ञया । वृक्षा जाताः पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः
शंकराच्या आज्ञेने ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे पृथ्वीवर झाडांच्या रूपात जन्मले, आणि त्यांच्या जातीप्रमाणे शुभ रुद्राक्षांची निर्मिती झाली.
श्वेतास्तु ब्राह्मणा ज्ञेयाः क्षत्रिया रक्तवर्णकाः । पीता वैश्यास्तु विज्ञेयाः कृष्णाः शूद्राः प्रकीर्तिताः
पांढरे रुद्राक्ष ब्राह्मण समजावे, लाल रंगाचे क्षत्रिय, पिवळे वैश्य आणि काळे शूद्र म्हणून ओळखले जातात.
ब्राह्मणो बिभृयाच्छ्वेतान् रक्तान् राजा तु धारयेत् । पीतान्वैश्यस्तु बिभृयात्कृष्णान् शूद्रस्तु धारयेत्
ब्राह्मणाने पांढरे, राजाने लाल, वैश्याने पिवळे आणि शूद्राने काळे रुद्राक्ष घालावे.
समाः स्निग्धा दृढास्तद्वत्कण्टकैः संयुताः शुभाः । कृमिदष्टाञ्छिन्नभिन्नान्कण्टकैरहितांस्तथा
मऊ, मजबूत, काट्यांनी युक्त, शुभ अशा मण्यांप्रमाणेच कीटकांनी चावलेल्या, तुटलेल्या, फाटलेल्या किंवा काटे नसलेल्या मण्याही असतात.
व्रणयुक्तानावृतांश्च षड्रुद्राक्षांस्तु वर्जयेत् । स्वयमेव कृतद्वारो रुद्राक्षः स्यादिहोत्तमः
जखमांनी भरलेल्या सहा मुखी रुद्राक्षांना टाळावे. आपोआप छिद्र असलेला रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानला जातो.
यत्तु पौरुषयत्नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत् । समान्स्निग्धान्दृढान्वृत्तान्क्षौमसूत्रेण धारयेत्
माणसाच्या प्रयत्नाने बनवलेला रुद्राक्ष मध्यम समजावा. मऊ, मजबूत, गोल रुद्राक्ष रेशमी दोऱ्यात ओवावे.
सर्वगात्रेषु साम्येन समानातिविलक्षणा । निर्घर्षे हेमलेखाभा यत्र लेखा प्रदृश्यते
सर्व अंगावर सारखे आणि वेगळेपण दर्शवणारे, ज्यावर घासल्याशिवाय सोन्यासारखी रेघ दिसते, असे रुद्राक्ष ओळखावे.
तदक्षमुत्तमं विद्यात्स धार्यः शिवपूजकैः । शिखायामेकरुद्राक्षं त्रिंशद्वै शिरसा वहेत्
असा रुद्राक्ष उत्तम समजावा आणि तो शिवभक्तांनी धारण करावा. शिखेवर एक आणि डोक्यावर तीस रुद्राक्ष ठेवावेत.
षट्त्रिंशच्च गले धार्या बाह्वोः षोडश षोडश । मणिबन्धे द्वादशाक्षान्स्कन्धे पञ्चाशतं भवेत्
गळ्यात छत्तीस, दोन्ही बाहूंवर सोळा- सोळा, मनगटावर बारा- बारा आणि खांद्यावर पन्नास रुद्राक्ष घालावेत.
अष्टोत्तरशतैर्मालोपवीतं च प्रकल्पयेत् । द्विसरं त्रिसरं वापि बिभृयात्कण्ठदेशतः
एकशेआठ मण्यांची माळ किंवा उपवित धारण करावे. गळ्यात दोन किंवा तीन माळा घालाव्यात.
कुण्डले मुकुटे चैव कर्णिकाहारकेषु च । केयूरे कटके चैव कुक्षिवंशे तथैव च
कानातल्या कुंडल्यांत, मुकुटात, कानातील हारांत, बाहूबंध, कडे आणि कमरेवरही रुद्राक्ष वापरावे.
सुप्ते पीते सर्वकालं रुद्राक्षं धारयेन्नरः । त्रिशतं त्वधमं पञ्चशतं मध्यममुच्यते
झोपताना किंवा पाणी पिताना, सर्व काळ रुद्राक्ष घालावे. तीनशे रुद्राक्ष कमी, पाचशे मध्यम समजले जातात.
सहस्रमुत्तमं प्रोक्तं चैवं भेदेन धारयेत् । शिरसीशानमन्त्रेण कर्णे तत्पुरुषेण च
हजार रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानले जातात. वेगवेगळ्या प्रकारे, डोक्यावर ईशान मंत्राने, कानात तत्पुरुष मंत्राने धारण करावेत.
अघोरेण ललाटे तु तेनैव हृदयेऽपि च । अघोरबीजमन्त्रेण करयोर्धारयेत्पुनः
ललाटावर आणि हृदयावर अघोर मंत्राने, पुन्हा हातावर अघोर बीज मंत्राने रुद्राक्ष धारण करावे.
पञ्चाशदक्षग्रथितां वामदेवेन चोदरे । पञ्चब्रह्मभिरङ्गैश्चाप्येवं रुद्राक्षधारणम्
पन्नास मण्यांची माळ वामदेव मंत्राने पोटावर, आणि पाच ब्रह्म मंत्रांनी अंगावर रुद्राक्ष घालावे.
ग्रथितान्मूलमन्त्रेण सर्वानक्षांस्तु धारयेत् । एकवक्त्रस्तु रुद्राक्षः परतत्त्वप्रकाशकः
सर्व मण्यांना मूल मंत्राने ओवून घालावे. एकमुखी रुद्राक्ष परतत्त्व प्रकट करणारा असतो.
परतत्त्वधारणाच्च जायते तत्प्रकाशनम् । द्विवक्त्रस्तु मुनिश्रेष्ठ अर्धनारीश्वरो भवेत्
परतत्त्व धारण केल्याने त्याचा प्रकाश प्रकट होतो. दोनमुखी रुद्राक्ष, हे श्रेष्ठ मुनी, अर्धनारीश्वराचे रूप आहे.
धारणादर्धनारीशः प्रीयते तस्य नित्यशः । त्रिवक्त्रस्त्वनलः साक्षात्स्त्रीहत्यां दहति क्षणात्
अर्धनारीश्वर नेहमीच धारण करणाऱ्यावर प्रसन्न होतो. तीनमुखी रुद्राक्ष म्हणजे अग्नीच आणि स्त्रीहत्या यासारखे पाप क्षणात जाळतो.
त्रिमुखश्चैव रुद्राक्षोऽप्यग्नित्रयस्वरूपकः । तद्धारणाच्च हुतभुक् तस्य तुष्यति नित्यशः
तीनमुखी रुद्राक्ष तीन अग्न्यांचे स्वरूप आहे. तो धारण केल्याने अग्निदेव नेहमी प्रसन्न राहतो.
चतुर्मुखस्तु रुद्राक्षः पितामहस्वरूपकः । तद्धारणान्महाश्रीमान्महदारोग्यमुत्तमम्
चारमुखी रुद्राक्ष ब्रह्मदेवाचे रूप आहे. तो घातल्याने मोठे ऐश्वर्य आणि उत्तम आरोग्य मिळते.
महती ज्ञानसम्पत्तिः शुद्धये धारयेन्नरः । पञ्चमुखस्तु रुद्राक्षः पञ्चब्रह्मस्वरूपकः
मोठ्या ज्ञानसंपत्ती आणि शुद्धतेसाठी तो धारण करावा. पाचमुखी रुद्राक्ष पाच ब्रह्मांचे रूप आहे.
तस्य धारणमात्रेण सन्तुष्यति महेश्वरः । षड्वक्त्रश्चैव रुद्राक्षः कार्तिकेयाधिदैवतः
फक्त ते धारण केल्यावर महादेव प्रसन्न होतो; सहा मुख असलेला रुद्राक्ष हा कार्तिकेय यांच्या अधिदैवत मानला जातो.
विनायकं चापि देवं प्रवदन्ति मनीषिणः । सप्तवक्त्रस्तु रुद्राक्षः सप्तमात्राधिदैवतः
ज्ञानी लोक सांगतात की या रुद्राक्षाशी विनायक देवाचा संबंध आहे; सात मुख असलेला रुद्राक्ष सप्तमातृका यांच्या अधिदैवत असतो.
सप्ताश्वदैवतश्चैव मुनिसप्तकदैवतः । तद्धारणान्महाश्रीः स्यान्महदारोग्यमुत्तमम्
त्याला सात घोडे आणि सप्तऋषी यांचेही अधिदैवत मानतात; हे धारण केल्यावर मोठे ऐश्वर्य आणि उत्तम आरोग्य मिळते.
महती ज्ञानसम्पत्तिः शुचिर्वै धारयेन्नरः । अष्टवक्त्रस्तु रुद्राक्षोऽप्यष्टमात्राधिदैवतः
हे धारण करणाऱ्याला मोठ्या प्रमाणात ज्ञानसंपत्ती आणि पवित्रता मिळते; आठ मुख असलेला रुद्राक्ष हा अष्टमातृका यांच्या अधिदैवत असतो.
वस्वष्टकप्रीतिकरो गङ्गाप्रीतिकरः शुभः । तद्धारणादिमे प्रीता भवेयुः सत्यवादिनः
हा रुद्राक्ष आठ वसु आणि गंगा यांना प्रिय करतो आणि शुभ फल देतो; हे धारण केल्यावर हे सर्व सत्यवंत देवता प्रसन्न होतात.
नववक्त्रस्तु रुद्राक्षो यमदेव उदाहृतः । तद्धारणाद्यमभयं न भवत्येव सर्वथा
नऊ मुख असलेला रुद्राक्ष यमदेवाशी संबंधित मानला जातो; हे धारण केल्यावर यमाचा कोणताही भय राहत नाही.
दशवक्त्रस्तु रुद्राक्षो दशाशादैवतः स्मृतः । दशाशाप्रीतिजनको धारणे नात्र संशयः
दहा मुख असलेला रुद्राक्ष दहा दिशांच्या देवतांचे अधिदैवत मानला जातो; हे धारण केल्यावर दहा दिशांचे रक्षण करणारे देव प्रसन्न होतात, यात शंका नाही.
एकादशमुखस्त्वक्षो रुद्रैकादशदैवतः । तमिन्द्रदैवतं चाहुः सदा सौख्यविवर्धनम्
अकरा मुख असलेला रुद्राक्ष अकरा रुद्रांच्या अधिदैवत असतो; त्याला इंद्राचेही अधिदैवत मानतात आणि तो नेहमी सुख वाढवतो.