यज्ञकृद्दीक्षितस्तस्य तनयः सुन्दराकृतिः । नाम्ना गुणनिधिः ख्यातस्तरुणः कामसुन्दरः
त्याने यज्ञ केले होते आणि तो दीक्षित होता. त्याचा मुलगा, गुणनिधी नावाने प्रसिद्ध, तरुण, सुंदर आणि मदनासारखा आकर्षक होता.
गुरोः सुधिषणस्याथ पत्नीं मुक्तावलीमथ । मोहयामास रूपेण यौवनेन मदेन च
त्याने आपल्या गुरु सुद्धिषणाची पत्नी मुक्तावली हिला आपल्या रूप, तारुण्य आणि गर्वाने मोहून टाकलं.
सङ्गतस्तु तया सार्धं कञ्चित्कालं ततो भिया । विषं ददौ च गुरवे येभे पश्चात्तु निर्भयः
तो काही काळ तिच्यासोबत राहिला. पण नंतर भीतीपोटी त्याने आपल्या गुरुला विष दिलं; त्यानंतर तो निर्भय झाला.
यदा माता पिता कर्म किञ्चिज्जानाति यत्क्षणे । मातरं पितरं चापि मारयामास तद्विषात्
जेव्हा त्याच्या आई-वडिलांना त्याच्या कृत्यांची माहिती झाली, तेव्हा त्याने त्यांनाही त्याच विषाने त्या क्षणी मारलं.
नानाविलासभोगैश्च जाते द्रव्यव्यये ततः । ब्राह्मणानां गृहे चौर्यं चकार स तदा खलः
विविध सुखभोगांत धन उधळून झाल्यावर, त्या दुष्टाने ब्राह्मणांच्या घरात चोरी करायला सुरुवात केली.
सुरापानमदोन्मत्तस्तदा ज्ञातिबहिष्कृतः । ग्रामान्निष्कासितः सर्वैस्तदा सोऽभूद्वनेचरः
दारू प्यायल्यामुळे तो वेडा झाला आणि नातेवाईकांनी त्याला घराबाहेर काढलं. गावातल्या सगळ्यांनी त्याला हाकलून दिलं, त्यामुळे तो जंगलात भटकू लागला.
मुक्तावल्या तया सार्धं जगाम गहनं वनम् । मार्गे स्थितो द्रव्यलोभाज्जघान ब्राह्मणान्बहून्
ती मुक्तामाळ घेऊन तो घनदाट जंगलात गेला. वाटेत उभा राहून, धनाच्या लोभाने त्याने अनेक ब्राह्मणांना ठार मारले.
एवं बहुगते काले ममार स तदाधमः । नेतुं तं यमदूताश्च समाजग्मुः सहस्रशः
अशा प्रकारे बरीच वर्षे गेल्यावर तो दुष्ट माणूस मरण पावला. मग त्याला घेऊन जाण्यासाठी यमदूत हजारोंनी आले.
शिवलोकाच्छिवगणास्तथैव च समागताः । तयोः परस्परं वादो बभूव गिरिजासुत
शिवलोकातून शिवाचे गणही तिथे आले. दोन्ही बाजूंमध्ये वाद झाला, हे गिरिजेच्या पुत्रा.
यमदूतास्तदा प्रोचुः पुण्यमस्य किमस्ति हि । ब्रुवन्तु सेवकाः शम्भोर्यद्येनं नेतुमिच्छथ
तेव्हा यमदूत म्हणाले, 'त्याने कोणते पुण्य केले आहे? जर तुम्हाला त्याला घेऊन जायचे असेल, तर शंकराचे सेवक सांगू शकतात.'
शिवदूतास्तदा प्रोचुरयं यस्मिन्स्थले मृतः । दशहस्तादधो भूमे रुद्राक्षस्तत्र चास्ति हि
तेव्हा शिवदूत म्हणाले, 'ज्या जागी तो मरण पावला, त्या जागेच्या दहा हात खाली पृथ्वीमध्ये रुद्राक्ष आहे.'
तत्प्रभावेण हे दूता नेष्यामः शिवसन्निधिम् । ततो विमानमारुह्य दिव्यरूपधरो द्विजः
त्या रुद्राक्षाच्या प्रभावाने, हे दूतांनो, आम्ही त्याला शंकराच्या सान्निध्यात घेऊन जाऊ. मग तो ब्राह्मण दिव्य रूप धारण करून विमानात बसला.
गतो गुणनिधिर्दूतैः सहितः शङ्करालयम् । इति रुद्राक्षमाहात्म्यं कथितं तव सुव्रत
शिवाच्या दूतांसोबत तो पुण्यवान शंकराच्या लोकात गेला. अशा प्रकारे, हे सुव्रते, तुला रुद्राक्षाचे माहात्म्य सांगितले.
एवं रुद्राक्षमहिमा समासात्कथितो मया । सर्वपापक्षयकरो महापुण्यफलप्रदः
अशा रीतीने मी तुला रुद्राक्षाचे माहात्म्य थोडक्यात सांगितले आहे, जे सर्व पापांचा नाश करणारे आणि मोठ्या पुण्याचे फळ देणारे आहे.
रुद्राक्षमाहात्म्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच एवं नारद षड्वक्त्रो गिरिशेन विबोधितः । रुद्राक्षमहिमानं च ज्ञात्वासीत्स कृतार्थकः
रुद्राक्षाचे माहात्म्य सांगणे श्रीनारायण म्हणाले: असे म्हणून, नारद, षड्वक्त्राला गिरिशाने उपदेश केला. रुद्राक्षाचे माहात्म्य समजून तो पूर्ण समाधानी झाला.
इत्थं भूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो वर्णितो मया । सदाचारप्रसङ्गेन शृणु चान्यत्समाहितः
अशा प्रकारे, मी तुला रुद्राक्षाचा अद्भुत प्रभाव सांगितला. आता सदाचाराच्या संदर्भाने, तू लक्षपूर्वक दुसरेही ऐक.
यथा रुद्राक्षमहिमा वर्णितोऽनन्तपुण्यदः । लक्षणं मन्त्रविन्यासं तथाहं वर्णयामि ते
जसा रुद्राक्षाचा अनंत पुण्य देणारा महिमा सांगितला, तसाच त्याची लक्षणे आणि मंत्रांची रचना मी तुला सांगतो.
लक्षं तु दर्शनात्युण्यं कोटिस्तत्स्पर्शनाद्भवेत् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं लभते धारणान्नरः
फक्त त्याचे दर्शन केल्याने लक्ष पुण्य मिळते; त्याला स्पर्श केल्याने कोटी पुण्य मिळते; आणि धारण केल्याने माणसाला कोटींच्या कोटी पुण्य मिळते.
लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । तज्जपाल्लभते पुण्यं नरो रुद्राक्षधारणात्
रुद्राक्ष धारण करून जप केल्याने, माणसाला लक्षकोटी आणि लक्षकोटीशे पुण्य मिळते, आणि धारण केल्याने मिळणाऱ्या पुण्याहूनही अधिक मिळते.
रुद्राक्षाणां तु भद्राक्षधारणात्स्यान्महाफलम् । धात्रीफलप्रमाणं यच्छ्रेष्ठमेतदुदाहृतम्
रुद्राक्षांमध्ये भद्राक्ष धारण केल्याने मोठे फळ मिळते. आवळ्याएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानला जातो.
बदरीफलमात्रं तु प्रोच्यते मध्यमं बुधैः । अधमं चणमात्रं स्यात्प्रतिज्ञैषा मयोदिता
बदामीएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष मध्यम समजला जातो; आणि चण्याएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष कनिष्ठ आहे—हे माझे ठाम मत आहे.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चेति शिवाज्ञया । वृक्षा जाताः पृथिव्यां तु तज्जातीयाः शुभाक्षकाः
शंकराच्या आज्ञेने ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे पृथ्वीवर झाडांच्या रूपात जन्मले, आणि त्यांच्या जातीप्रमाणे शुभ रुद्राक्षांची निर्मिती झाली.
श्वेतास्तु ब्राह्मणा ज्ञेयाः क्षत्रिया रक्तवर्णकाः । पीता वैश्यास्तु विज्ञेयाः कृष्णाः शूद्राः प्रकीर्तिताः
पांढरे रुद्राक्ष ब्राह्मण समजावे, लाल रंगाचे क्षत्रिय, पिवळे वैश्य आणि काळे शूद्र म्हणून ओळखले जातात.
ब्राह्मणो बिभृयाच्छ्वेतान् रक्तान् राजा तु धारयेत् । पीतान्वैश्यस्तु बिभृयात्कृष्णान् शूद्रस्तु धारयेत्
ब्राह्मणाने पांढरे, राजाने लाल, वैश्याने पिवळे आणि शूद्राने काळे रुद्राक्ष घालावे.
समाः स्निग्धा दृढास्तद्वत्कण्टकैः संयुताः शुभाः । कृमिदष्टाञ्छिन्नभिन्नान्कण्टकैरहितांस्तथा
मऊ, मजबूत, काट्यांनी युक्त, शुभ अशा मण्यांप्रमाणेच कीटकांनी चावलेल्या, तुटलेल्या, फाटलेल्या किंवा काटे नसलेल्या मण्याही असतात.
व्रणयुक्तानावृतांश्च षड्रुद्राक्षांस्तु वर्जयेत् । स्वयमेव कृतद्वारो रुद्राक्षः स्यादिहोत्तमः
जखमांनी भरलेल्या सहा मुखी रुद्राक्षांना टाळावे. आपोआप छिद्र असलेला रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानला जातो.
यत्तु पौरुषयत्नेन कृतं तन्मध्यमं भवेत् । समान्स्निग्धान्दृढान्वृत्तान्क्षौमसूत्रेण धारयेत्
माणसाच्या प्रयत्नाने बनवलेला रुद्राक्ष मध्यम समजावा. मऊ, मजबूत, गोल रुद्राक्ष रेशमी दोऱ्यात ओवावे.
सर्वगात्रेषु साम्येन समानातिविलक्षणा । निर्घर्षे हेमलेखाभा यत्र लेखा प्रदृश्यते
सर्व अंगावर सारखे आणि वेगळेपण दर्शवणारे, ज्यावर घासल्याशिवाय सोन्यासारखी रेघ दिसते, असे रुद्राक्ष ओळखावे.
तदक्षमुत्तमं विद्यात्स धार्यः शिवपूजकैः । शिखायामेकरुद्राक्षं त्रिंशद्वै शिरसा वहेत्
असा रुद्राक्ष उत्तम समजावा आणि तो शिवभक्तांनी धारण करावा. शिखेवर एक आणि डोक्यावर तीस रुद्राक्ष ठेवावेत.
षट्त्रिंशच्च गले धार्या बाह्वोः षोडश षोडश । मणिबन्धे द्वादशाक्षान्स्कन्धे पञ्चाशतं भवेत्
गळ्यात छत्तीस, दोन्ही बाहूंवर सोळा- सोळा, मनगटावर बारा- बारा आणि खांद्यावर पन्नास रुद्राक्ष घालावेत.