एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव तु । द्वात्रिंशत्कण्ठदेशे तु चत्वारिंशच्च मस्तके
शिखेवर एक, प्रत्येक हातावर बारा, गळ्यात बत्तीस आणि डोक्यावर चाळीस रुद्राक्ष घालावे—
एकैकं कर्णयोः षट् षट् वक्षस्यष्टोत्तरं शतम् । यो धारयति रुद्राक्षान् रुद्रवत्स तु पूज्यते
प्रत्येक कानात एक, छातीवर शंभर आठ आणि प्रत्येक कानात सहा रुद्राक्ष घालावे. जो अशा प्रकारे रुद्राक्ष घालतो, त्याची पूजा रुद्रासारखीच होते.
मुक्ताप्रवालस्कटिकरौप्यवैदूर्यकाञ्चनैः । समेतान्धारयेद्यस्तु रुद्राक्षान्स शिवो भवेत्
जो रुद्राक्ष मोती, प्रवाळ, चांदी, वैडूर्य आणि सोने यांच्यात ओवून घालतो, तो शिवासारखा होतो.
केवलानपि रुद्राक्षान्यद्यालस्याद्बिभर्ति यः । तं न स्पृशन्ति पापानि तमांसीव विभावसुम्
कोणी आळशीपणामुळे फक्त साधे रुद्राक्ष घालत असेल, तरी त्याला पापं स्पर्श करत नाहीत, जसं अंधार अग्नीला स्पर्श करत नाही.
रुद्राक्षमालया मन्त्रो जप्तोऽनन्तफलप्रदः । यस्याङ्गे नास्ति रुद्राक्ष एकोऽपि बहुपुण्यदः
रुद्राक्षाच्या माळेवर मंत्र जपल्यास अनंत फळ मिळतं. शरीरावर एक जरी रुद्राक्ष असला, तरी तो पुष्कळ पुण्य देतो.
तस्य जन्म निरर्थं स्यात्त्रिपुण्ड्ररहितं यथा । रुद्राक्षं मस्तके धृत्वा शिरःस्नानं करोति यः
ज्याच्या अंगावर एकही रुद्राक्ष नाही, त्याचं जन्म व्यर्थ जातं, जसं त्रिपुंड नसल्यास होतं. पण जो डोक्यावर रुद्राक्ष घालून डोक्याचं स्नान करतो—
गङ्गास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः । एकवक्त्रः पञ्चवक्त्र एकादशमुखाः परे
त्याला गंगास्नानाचं फळ मिळतं—यात काहीच शंका नाही. काही रुद्राक्ष एकमुखी, काही पंचमुखी, तर काही अकरा मुखी असतात—
चतुर्दशमुखाः केचिद्रुद्राक्षा लोकपूजिताः । भक्त्या संपूज्यते नित्यं रुद्राक्षः शङ्करात्मकः
काही रुद्राक्ष चौदा मुखी असतात, आणि असे रुद्राक्ष जगात पूजले जातात. शंकराचा अंश असलेला रुद्राक्ष नेहमी भक्तीने पूजावा.
दरिद्रं वापि पुरुषं राजानं कुरुते भुवि । अत्र ते कथयिष्यामि पुराणं मतमुत्तमम्
हा रुद्राक्ष गरीबालाही पृथ्वीवर राजा करू शकतो. आता मी तुला यासंबंधीचं श्रेष्ठ पुराणमत सांगतो.
कोसलेषु द्विजः कश्चिद्गिरिनाथ इति श्रुतः । महाधनी च धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः
कोसल देशात गिरीनाथ नावाचा एक ब्राह्मण होता. तो फार श्रीमंत, धर्मात्मा आणि वेद-वेधांचं ज्ञान असलेला होता.
यज्ञकृद्दीक्षितस्तस्य तनयः सुन्दराकृतिः । नाम्ना गुणनिधिः ख्यातस्तरुणः कामसुन्दरः
त्याने यज्ञ केले होते आणि तो दीक्षित होता. त्याचा मुलगा, गुणनिधी नावाने प्रसिद्ध, तरुण, सुंदर आणि मदनासारखा आकर्षक होता.
गुरोः सुधिषणस्याथ पत्नीं मुक्तावलीमथ । मोहयामास रूपेण यौवनेन मदेन च
त्याने आपल्या गुरु सुद्धिषणाची पत्नी मुक्तावली हिला आपल्या रूप, तारुण्य आणि गर्वाने मोहून टाकलं.
सङ्गतस्तु तया सार्धं कञ्चित्कालं ततो भिया । विषं ददौ च गुरवे येभे पश्चात्तु निर्भयः
तो काही काळ तिच्यासोबत राहिला. पण नंतर भीतीपोटी त्याने आपल्या गुरुला विष दिलं; त्यानंतर तो निर्भय झाला.
यदा माता पिता कर्म किञ्चिज्जानाति यत्क्षणे । मातरं पितरं चापि मारयामास तद्विषात्
जेव्हा त्याच्या आई-वडिलांना त्याच्या कृत्यांची माहिती झाली, तेव्हा त्याने त्यांनाही त्याच विषाने त्या क्षणी मारलं.
नानाविलासभोगैश्च जाते द्रव्यव्यये ततः । ब्राह्मणानां गृहे चौर्यं चकार स तदा खलः
विविध सुखभोगांत धन उधळून झाल्यावर, त्या दुष्टाने ब्राह्मणांच्या घरात चोरी करायला सुरुवात केली.
सुरापानमदोन्मत्तस्तदा ज्ञातिबहिष्कृतः । ग्रामान्निष्कासितः सर्वैस्तदा सोऽभूद्वनेचरः
दारू प्यायल्यामुळे तो वेडा झाला आणि नातेवाईकांनी त्याला घराबाहेर काढलं. गावातल्या सगळ्यांनी त्याला हाकलून दिलं, त्यामुळे तो जंगलात भटकू लागला.
मुक्तावल्या तया सार्धं जगाम गहनं वनम् । मार्गे स्थितो द्रव्यलोभाज्जघान ब्राह्मणान्बहून्
ती मुक्तामाळ घेऊन तो घनदाट जंगलात गेला. वाटेत उभा राहून, धनाच्या लोभाने त्याने अनेक ब्राह्मणांना ठार मारले.
एवं बहुगते काले ममार स तदाधमः । नेतुं तं यमदूताश्च समाजग्मुः सहस्रशः
अशा प्रकारे बरीच वर्षे गेल्यावर तो दुष्ट माणूस मरण पावला. मग त्याला घेऊन जाण्यासाठी यमदूत हजारोंनी आले.
शिवलोकाच्छिवगणास्तथैव च समागताः । तयोः परस्परं वादो बभूव गिरिजासुत
शिवलोकातून शिवाचे गणही तिथे आले. दोन्ही बाजूंमध्ये वाद झाला, हे गिरिजेच्या पुत्रा.
यमदूतास्तदा प्रोचुः पुण्यमस्य किमस्ति हि । ब्रुवन्तु सेवकाः शम्भोर्यद्येनं नेतुमिच्छथ
तेव्हा यमदूत म्हणाले, 'त्याने कोणते पुण्य केले आहे? जर तुम्हाला त्याला घेऊन जायचे असेल, तर शंकराचे सेवक सांगू शकतात.'
शिवदूतास्तदा प्रोचुरयं यस्मिन्स्थले मृतः । दशहस्तादधो भूमे रुद्राक्षस्तत्र चास्ति हि
तेव्हा शिवदूत म्हणाले, 'ज्या जागी तो मरण पावला, त्या जागेच्या दहा हात खाली पृथ्वीमध्ये रुद्राक्ष आहे.'
तत्प्रभावेण हे दूता नेष्यामः शिवसन्निधिम् । ततो विमानमारुह्य दिव्यरूपधरो द्विजः
त्या रुद्राक्षाच्या प्रभावाने, हे दूतांनो, आम्ही त्याला शंकराच्या सान्निध्यात घेऊन जाऊ. मग तो ब्राह्मण दिव्य रूप धारण करून विमानात बसला.
गतो गुणनिधिर्दूतैः सहितः शङ्करालयम् । इति रुद्राक्षमाहात्म्यं कथितं तव सुव्रत
शिवाच्या दूतांसोबत तो पुण्यवान शंकराच्या लोकात गेला. अशा प्रकारे, हे सुव्रते, तुला रुद्राक्षाचे माहात्म्य सांगितले.
एवं रुद्राक्षमहिमा समासात्कथितो मया । सर्वपापक्षयकरो महापुण्यफलप्रदः
अशा रीतीने मी तुला रुद्राक्षाचे माहात्म्य थोडक्यात सांगितले आहे, जे सर्व पापांचा नाश करणारे आणि मोठ्या पुण्याचे फळ देणारे आहे.
रुद्राक्षमाहात्म्यवर्णनम् श्रीनारायण उवाच एवं नारद षड्वक्त्रो गिरिशेन विबोधितः । रुद्राक्षमहिमानं च ज्ञात्वासीत्स कृतार्थकः
रुद्राक्षाचे माहात्म्य सांगणे श्रीनारायण म्हणाले: असे म्हणून, नारद, षड्वक्त्राला गिरिशाने उपदेश केला. रुद्राक्षाचे माहात्म्य समजून तो पूर्ण समाधानी झाला.
इत्थं भूतानुभावोऽयं रुद्राक्षो वर्णितो मया । सदाचारप्रसङ्गेन शृणु चान्यत्समाहितः
अशा प्रकारे, मी तुला रुद्राक्षाचा अद्भुत प्रभाव सांगितला. आता सदाचाराच्या संदर्भाने, तू लक्षपूर्वक दुसरेही ऐक.
यथा रुद्राक्षमहिमा वर्णितोऽनन्तपुण्यदः । लक्षणं मन्त्रविन्यासं तथाहं वर्णयामि ते
जसा रुद्राक्षाचा अनंत पुण्य देणारा महिमा सांगितला, तसाच त्याची लक्षणे आणि मंत्रांची रचना मी तुला सांगतो.
लक्षं तु दर्शनात्युण्यं कोटिस्तत्स्पर्शनाद्भवेत् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं लभते धारणान्नरः
फक्त त्याचे दर्शन केल्याने लक्ष पुण्य मिळते; त्याला स्पर्श केल्याने कोटी पुण्य मिळते; आणि धारण केल्याने माणसाला कोटींच्या कोटी पुण्य मिळते.
लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । तज्जपाल्लभते पुण्यं नरो रुद्राक्षधारणात्
रुद्राक्ष धारण करून जप केल्याने, माणसाला लक्षकोटी आणि लक्षकोटीशे पुण्य मिळते, आणि धारण केल्याने मिळणाऱ्या पुण्याहूनही अधिक मिळते.
रुद्राक्षाणां तु भद्राक्षधारणात्स्यान्महाफलम् । धात्रीफलप्रमाणं यच्छ्रेष्ठमेतदुदाहृतम्
रुद्राक्षांमध्ये भद्राक्ष धारण केल्याने मोठे फळ मिळते. आवळ्याएवढा आकार असलेला रुद्राक्ष श्रेष्ठ मानला जातो.