अविद्यो वा सविद्यो वा रुद्राक्षस्य तु धारणात् । शिवलोकं प्रपद्येत कीकटे गर्दभो यथा
तो अज्ञानी असो वा विद्वान, रुद्राक्ष घातल्याने तो शंकराच्या लोकात पोहोचतो, जसं किकट प्रदेशात गाढव पोहोचतं.
स्कन्द उवाच रुद्राक्षान्सन्दधे देव गर्दभः केन हेतुना । कीकटे केन वा दत्तस्तद्ब्रूहि परमेश्वर
स्कंद म्हणाला: देवा, गाढवाने रुद्राक्ष का घातले? आणि ते किकट प्रदेशात कसं गेलं? हे परमेश्वरा, ते मला सांगा.
श्रीभगवानुवाच शृणु पुत्र पुरावृत्तं गर्दभो विन्ध्यपर्वते । धत्ते रुद्राक्षभारं तु वाहितः पथिकेन तु
श्रीभगवान म्हणाले: पुत्रा, पूर्वी काय घडलं ते ऐक—विंध्य पर्वतावर एका प्रवाशाने गाढवावर रुद्राक्षांचं ओझं ठेवून नेलं.
श्रान्तोऽसमर्थस्तद्भारं वोढुं पतितवान्भुवि । प्राणैस्त्वक्तस्त्रिनेत्रस्तु शूलपाणिर्महेश्वरः
ते गाढव दमून गेलं आणि ओझं पेलू न शकल्याने जमिनीवर कोसळलं; तेव्हा त्याचा प्राण जात असताना त्रिनेत्रधारी, त्रिशूलधारी महेश्वर प्रकट झाले.
मत्प्रसादान्महासेन मदन्तिकमुपागतः । यावद्वक्त्रस्य संख्यानं रुद्राक्षाणां सुदुर्लभम्
माझ्या कृपेने, महासेन, ते माझ्याकडे आलं; त्याच्या अंगावर जितके रुद्राक्ष मोजले गेले, तितक्या हजार युगं ते शिवलोकात सन्मानित झालं.
तावद्युगसहस्राणि शिवलोके महीयते । स्वशिष्येभ्यस्तु वक्तव्यं नाशिष्येभ्यः कदाचन
तितक्या युगसहस्त्र काळ ते शिवलोकात सन्मानित होतं; हे केवळ आपल्या शिष्यांना सांगावं, इतरांना कधीच सांगू नये.
अभक्तेभ्योऽपि मूर्खेभ्यः कदाचिन्न प्रकाशयेत् । अभक्तो वास्तु भक्तो वा नीचो नीचतरोऽपि वा
अभक्त किंवा मूर्ख यांना कधीही हे सांगू नये; तो भक्त असो वा अभक्त, नीच असो वा अधिक नीच—
रुद्राक्षान्धारयेद्यस्तु मुच्यते सर्वपातकैः । रुद्राक्षधारणं पुण्यं केन वा सदृशं भवेत्
जो रुद्राक्ष घालतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो; रुद्राक्ष घालण्याच्या पुण्याला दुसरं कोणतं पुण्य समकक्ष ठरू शकतं?
महाव्रतमिदं प्राहुर्मुनयस्तत्त्वदर्शिनः । सहस्रं धारयेद्यस्तु रुद्राक्षाणां धृतव्रतः
सत्य जाणणारे ऋषी हे व्रत फार मोठं आहे असं सांगतात. जो आपलं व्रत पाळून हजार रुद्राक्ष घालतो—
तं नमन्ति सुराः सर्वे यथा रुद्रस्तथैव सः । अभावे तु सहस्रस्य बाह्वोः षोडश षोडश
त्याला सर्व देवता ज्या प्रकारे रुद्राला वंदन करतात, तसंच वंदन करतात. पण हजार रुद्राक्ष घालता येत नसतील, तर दोन्ही हातांवर सोळा-सोळा घालावे.
एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव तु । द्वात्रिंशत्कण्ठदेशे तु चत्वारिंशच्च मस्तके
शिखेवर एक, प्रत्येक हातावर बारा, गळ्यात बत्तीस आणि डोक्यावर चाळीस रुद्राक्ष घालावे—
एकैकं कर्णयोः षट् षट् वक्षस्यष्टोत्तरं शतम् । यो धारयति रुद्राक्षान् रुद्रवत्स तु पूज्यते
प्रत्येक कानात एक, छातीवर शंभर आठ आणि प्रत्येक कानात सहा रुद्राक्ष घालावे. जो अशा प्रकारे रुद्राक्ष घालतो, त्याची पूजा रुद्रासारखीच होते.
मुक्ताप्रवालस्कटिकरौप्यवैदूर्यकाञ्चनैः । समेतान्धारयेद्यस्तु रुद्राक्षान्स शिवो भवेत्
जो रुद्राक्ष मोती, प्रवाळ, चांदी, वैडूर्य आणि सोने यांच्यात ओवून घालतो, तो शिवासारखा होतो.
केवलानपि रुद्राक्षान्यद्यालस्याद्बिभर्ति यः । तं न स्पृशन्ति पापानि तमांसीव विभावसुम्
कोणी आळशीपणामुळे फक्त साधे रुद्राक्ष घालत असेल, तरी त्याला पापं स्पर्श करत नाहीत, जसं अंधार अग्नीला स्पर्श करत नाही.
रुद्राक्षमालया मन्त्रो जप्तोऽनन्तफलप्रदः । यस्याङ्गे नास्ति रुद्राक्ष एकोऽपि बहुपुण्यदः
रुद्राक्षाच्या माळेवर मंत्र जपल्यास अनंत फळ मिळतं. शरीरावर एक जरी रुद्राक्ष असला, तरी तो पुष्कळ पुण्य देतो.
तस्य जन्म निरर्थं स्यात्त्रिपुण्ड्ररहितं यथा । रुद्राक्षं मस्तके धृत्वा शिरःस्नानं करोति यः
ज्याच्या अंगावर एकही रुद्राक्ष नाही, त्याचं जन्म व्यर्थ जातं, जसं त्रिपुंड नसल्यास होतं. पण जो डोक्यावर रुद्राक्ष घालून डोक्याचं स्नान करतो—
गङ्गास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः । एकवक्त्रः पञ्चवक्त्र एकादशमुखाः परे
त्याला गंगास्नानाचं फळ मिळतं—यात काहीच शंका नाही. काही रुद्राक्ष एकमुखी, काही पंचमुखी, तर काही अकरा मुखी असतात—
चतुर्दशमुखाः केचिद्रुद्राक्षा लोकपूजिताः । भक्त्या संपूज्यते नित्यं रुद्राक्षः शङ्करात्मकः
काही रुद्राक्ष चौदा मुखी असतात, आणि असे रुद्राक्ष जगात पूजले जातात. शंकराचा अंश असलेला रुद्राक्ष नेहमी भक्तीने पूजावा.
दरिद्रं वापि पुरुषं राजानं कुरुते भुवि । अत्र ते कथयिष्यामि पुराणं मतमुत्तमम्
हा रुद्राक्ष गरीबालाही पृथ्वीवर राजा करू शकतो. आता मी तुला यासंबंधीचं श्रेष्ठ पुराणमत सांगतो.
कोसलेषु द्विजः कश्चिद्गिरिनाथ इति श्रुतः । महाधनी च धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः
कोसल देशात गिरीनाथ नावाचा एक ब्राह्मण होता. तो फार श्रीमंत, धर्मात्मा आणि वेद-वेधांचं ज्ञान असलेला होता.
यज्ञकृद्दीक्षितस्तस्य तनयः सुन्दराकृतिः । नाम्ना गुणनिधिः ख्यातस्तरुणः कामसुन्दरः
त्याने यज्ञ केले होते आणि तो दीक्षित होता. त्याचा मुलगा, गुणनिधी नावाने प्रसिद्ध, तरुण, सुंदर आणि मदनासारखा आकर्षक होता.
गुरोः सुधिषणस्याथ पत्नीं मुक्तावलीमथ । मोहयामास रूपेण यौवनेन मदेन च
त्याने आपल्या गुरु सुद्धिषणाची पत्नी मुक्तावली हिला आपल्या रूप, तारुण्य आणि गर्वाने मोहून टाकलं.
सङ्गतस्तु तया सार्धं कञ्चित्कालं ततो भिया । विषं ददौ च गुरवे येभे पश्चात्तु निर्भयः
तो काही काळ तिच्यासोबत राहिला. पण नंतर भीतीपोटी त्याने आपल्या गुरुला विष दिलं; त्यानंतर तो निर्भय झाला.
यदा माता पिता कर्म किञ्चिज्जानाति यत्क्षणे । मातरं पितरं चापि मारयामास तद्विषात्
जेव्हा त्याच्या आई-वडिलांना त्याच्या कृत्यांची माहिती झाली, तेव्हा त्याने त्यांनाही त्याच विषाने त्या क्षणी मारलं.
नानाविलासभोगैश्च जाते द्रव्यव्यये ततः । ब्राह्मणानां गृहे चौर्यं चकार स तदा खलः
विविध सुखभोगांत धन उधळून झाल्यावर, त्या दुष्टाने ब्राह्मणांच्या घरात चोरी करायला सुरुवात केली.
सुरापानमदोन्मत्तस्तदा ज्ञातिबहिष्कृतः । ग्रामान्निष्कासितः सर्वैस्तदा सोऽभूद्वनेचरः
दारू प्यायल्यामुळे तो वेडा झाला आणि नातेवाईकांनी त्याला घराबाहेर काढलं. गावातल्या सगळ्यांनी त्याला हाकलून दिलं, त्यामुळे तो जंगलात भटकू लागला.
मुक्तावल्या तया सार्धं जगाम गहनं वनम् । मार्गे स्थितो द्रव्यलोभाज्जघान ब्राह्मणान्बहून्
ती मुक्तामाळ घेऊन तो घनदाट जंगलात गेला. वाटेत उभा राहून, धनाच्या लोभाने त्याने अनेक ब्राह्मणांना ठार मारले.
एवं बहुगते काले ममार स तदाधमः । नेतुं तं यमदूताश्च समाजग्मुः सहस्रशः
अशा प्रकारे बरीच वर्षे गेल्यावर तो दुष्ट माणूस मरण पावला. मग त्याला घेऊन जाण्यासाठी यमदूत हजारोंनी आले.
शिवलोकाच्छिवगणास्तथैव च समागताः । तयोः परस्परं वादो बभूव गिरिजासुत
शिवलोकातून शिवाचे गणही तिथे आले. दोन्ही बाजूंमध्ये वाद झाला, हे गिरिजेच्या पुत्रा.
यमदूतास्तदा प्रोचुः पुण्यमस्य किमस्ति हि । ब्रुवन्तु सेवकाः शम्भोर्यद्येनं नेतुमिच्छथ
तेव्हा यमदूत म्हणाले, 'त्याने कोणते पुण्य केले आहे? जर तुम्हाला त्याला घेऊन जायचे असेल, तर शंकराचे सेवक सांगू शकतात.'