स्थितिः सैव गतिर्यात्रा मतिश्चिन्ता स्तुतिर्वचः । अहं सर्वात्मको देवः स्तुतिः सर्वं त्वदर्चनम्
तीच स्थिती, गती, प्रवास, विचार, चिंतन, स्तुती आणि वाणी—हे सर्व देवच आहे, सर्वांचा आत्मा; सर्व स्तुती म्हणजे तुझीच पूजा.
अहं देवी न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक् । सच्चिदानन्दरूपोऽहं स्वात्मानमिति चिन्तयेत्
मीच देवी आहे, दुसरी कोणी नाही; मीच ब्रह्म आहे, मला दुःख नाही; मीच अस्तित्व, चैतन्य आणि आनंदस्वरूप आहे—असं स्वतःच्या मनाशी विचारावं.
प्रकाशमानां प्रथमे प्रयाणे प्रतिप्रयाणेऽप्यमृतायमानाम् । अन्तःपदव्यामनुसञ्चरन्ती- मानन्दरूपामबलां प्रपद्ये
जी पहिल्या प्रवासात आणि परतीच्या वेळी उजळते, अंतःमार्गाने फिरते, आनंदरूप आणि अमर अशी शक्ती आहे, तिला मी शरण जातो.
ततो निजब्रह्मरन्ध्रे ध्यायेत्तं गुरुमीश्वरम् । उपचारैर्मानसैश्च पूजयेत्तु यथाविधि
मग आपल्या ब्रह्मरंध्रात त्या गुरु-ईश्वराचं ध्यान करावं आणि मनाने योग्य प्रकारे त्याची पूजा करावी.
स्तुवीतानेन मन्त्रेण साधको नियतात्मवान् । गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुरेव परं ब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः
नियमित साधकाने या मंत्राने गुरुची स्तुती करावी: 'गुरुच ब्रह्मा, गुरुच विष्णू, गुरुच महादेव, गुरुच परब्रह्म आहे; त्या श्रीगुरुला मी नमस्कार करतो.'
शौचविधिवर्णनम् श्रीनारायण उवाच आचारहीनं न पुनन्ति वेदा यदप्यधीताः सह षड्भिरङ्गैः । छन्दांस्येनं मृत्युकाले त्यजन्ति नीडं शकुन्ता इव जातपक्षाः
पवित्रतेच्या नियमांचे वर्णन. श्रीनारायण म्हणाले: ज्याचं आचरण चांगलं नाही, त्याला वेद शुद्ध करत नाहीत—even जर त्याने सहा अंगांसह वेद शिकले असले तरी; मृत्यूसमयी, वेदाच्या छंदांनी त्याला सोडून दिलं जातं, जसं पंख फुटलेल्या पिलांना पक्षी घरटं सोडतात.
ब्राह्मे मुहूर्त्ते चोत्थाय तत्सर्वं सम्यगाचरेत् । रात्रेरन्तिमयामे तु वेदाभ्यासं चरेद् बुधः
ब्रह्ममुहूर्ताला उठून, सर्व कर्तव्ये नीट पार पाडावीत; रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरात, ज्ञानी माणसाने वेदांचा अभ्यास करावा.
किञ्चित्कालं ततः कुर्यादिष्टदेवानुचिन्तनम् । योगी तु पूर्वमार्गेण ब्रह्मध्यानं समाचरेत्
त्यांनंतर थोडा वेळ आपल्या इष्टदेवतचे चिंतन करावं; पण योग्याने आधी सांगितलेल्या मार्गाने ब्रह्मध्यान करावं.
जीवब्रह्मैक्यता येन जायते तु निरन्तरम् । जीवन्मुक्तश्च भवति तत्क्षणादेव नारद
ज्यामुळे जीव आणि ब्रह्म यांचे एकत्व अखंडपणे अनुभवास येते आणि त्या क्षणीच मनुष्याला जिवंतपणीच मुक्ती मिळते, हे नारद.
पञ्चपञ्च उषःकालः सप्तपञ्चारुणोदयः । अष्टपञ्चभवेत्प्रातः शेषः सूर्योदयः स्मृतः
पाचपटीस पाच झाले की पहाट होते; सातपटीस पाच म्हणजे अरुणोदय, म्हणजेच लालिमा दिसू लागते; आठपटीस पाच म्हणजे सकाळ होते; उरलेले म्हणजे सूर्य उगवतो असे मानले जाते.
प्रातरुत्थाय यः कुर्याद्विण्मूत्रं द्विजसत्तमः । नैर्ऋत्यामिषुविक्षेपमतीत्याभ्यधिकं भुवः
सर्वोत्तम द्विजा, सकाळी उठल्यावर माणसाने नैर्ऋत्य दिशेला तोंड करून, बाण जिथे जातात ती दिशा टाळून आणि जमिनीच्या पलीकडे न जाता, मलमूत्र विसर्जन करावे.
विण्मूत्रेऽपि च कर्णस्थ आश्रमे प्रथमे द्विजः । निवीतं पृष्ठतः कुर्याद्वानप्रस्थगृहस्थयोः
मलमूत्र विसर्जन करताना, ब्रह्मचारीने आपली जानवे उजव्या कानावर ठेवावी; गृहस्थ आणि वानप्रस्थ यांनी ती पाठीमागे घ्यावी.
कृत्वा यज्ञोपवीतं तु पृष्ठतः कण्ठलम्बितम् । विण्मूत्रं तु गृही कुर्यात्कर्णस्थं प्रथमाश्रमी
गृहस्थाने जानवे गळ्याच्या मागे लोंबकळत ठेवून मलमूत्र विसर्जन करावे; ब्रह्मचारीने ती उजव्या कानावर ठेवावी.
अन्तर्धाय तृणैर्भूमिं शिरः प्रावृत्य वाससा । वाचं नियम्य यत्नेन ष्ठीवनश्वासवर्जितः
गवताने जमीन झाकून, डोक्यावर वस्त्र घालून, बोलणे आवरून, थुंकणे आणि जोरात श्वास घेणे टाळून, काळजीपूर्वक पुढे जावे.
न फालकृष्टे न जले न चितायां न पर्वते । जीर्णदेवालये कुर्यान्न वल्मीके न शाद्वले
नांगरलेली जमीन, पाणी, चिता, डोंगर, जीर्ण देवळे, मुंग्यांचे वारुळे किंवा हिरवळ यावर कधीही मलमूत्र विसर्जन करू नये.
न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन्न पथि स्थितः । सन्ध्ययोरुभयोर्जप्ये भोजने दन्तधावने
जिथे सजीव प्राणी आहेत अशा खड्ड्यात, चालताना किंवा रस्त्यावर उभे राहून, संध्याकाळच्या किंवा पहाटेच्या वेळी, जप करताना, जेवत असताना किंवा दात घासत असताना मलमूत्र विसर्जन करू नये.
पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः । उत्साहे मैथुने वापि तथा वै गुरुसन्निधौ
पितृकार्य, देवपूजा, मलमूत्र विसर्जन, मैथुनाची घाई किंवा गुरूंच्या उपस्थितीत हे कधीच करू नये.
यागे दाने ब्रह्मयज्ञे द्विजो मौनं समाचरेत् । देवता ऋषयः सर्वे पिशाचोरगराक्षसाः
यज्ञ, दान किंवा ब्रह्मयज्ञ करताना द्विजाने मौन पाळावे; त्या वेळी सर्व देवता, ऋषी, पिशाच्च, सर्प आणि राक्षस—
इतो गच्छन्तु भूतानि बहिर्भूमिं करोम्यहम् । इति सम्प्रार्थ्य पश्चात्तु कुर्याच्छौचं यथाविधि
‘येथील सर्व भुते बाहेर जावोत, कारण मी आता ही जागा अपवित्र करणार आहे’ असे प्रार्थना करून, त्यानंतर योग्य रीतीने शौच करावे.
वाय्वग्नी विप्रमादित्यमापः पश्यंस्तथैव गाः । न कदाचन कुर्वीत विण्मूत्रस्य विसर्जनम्
वारा, अग्नी, विद्वान ब्राह्मण, सूर्य, पाणी किंवा गायी यांना समोर पाहताना कधीही मलमूत्र विसर्जन करू नये.
उदङ्मुखो दिवा कुर्याद्रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः । तत आच्छाद्य विण्मूत्रं लोष्ठपर्णतृणादिभिः
दिवसा उत्तर दिशेला तोंड करून, रात्री दक्षिणेला तोंड करून, मग मलमूत्र माती, पान, गवत किंवा अशा वस्तूंनी झाकावे.
गृहीतलिङ्ग उत्थाय स गच्छेद्वारिसन्निधौ । पात्रे जलं गहीत्वा तु गच्छेदन्यत्र चैव हि
स्वच्छता करून, उठून, पाण्याजवळ जावे; तिथे पाण्याचे भांडे भरून, मग इतरत्र जावे.
गृहीत्वा मृत्तिकां कूलाच्छ्वेतां ब्राह्मणसत्तमः । रक्तां पीतां तथा कृष्णां गृह्णीयुश्चान्यवर्णकाः
नदीच्या काठावरून पांढरी माती, किंवा लाल, पिवळी, काळी किंवा इतर कुठल्याही रंगाची माती घ्यावी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
अथवा या यत्र देशे सैव ग्राह्या द्विजोत्तमैः । अन्तर्जलाद्देवगृहाद्वल्मीकान्मूषकोत्करात्
किंवा त्या जागी जी माती मिळेल तीच द्विजश्रेष्ठांनी घ्यावी—पाण्यातून, देवळातून, वारुळातून किंवा उंदराच्या ढिगाऱ्यातून.
कृतशौचावशिष्टाच्च न ग्राह्याः पञ्चमृत्तिकाः । मूत्रात्तु द्विगुणं शौचे मैथुने त्रिगुणं स्मृतम्
पूर्वीच्या शौचासाठी उरलेली माती वापरू नये; मूत्रासाठी दुहेरी माती घ्यावी, मैथुनानंतर तिप्पट माती घ्यावी.
एका लिङ्गे करे तिस्र उभयोर्मृद्द्वयं स्मृतम् । मूत्रशौचं समाख्यातं शौचे तद् द्विगुणं स्मृतम्
एका अंगासाठी एका हातात एक माती, दोन्ही अंगांसाठी दोन माती घ्याव्यात; हे मूत्रशौचासाठी सांगितले आहे, इतर शौचासाठी त्याच्या दुप्पट माती घ्यावी.
विट्शौचे लिङ्गदेशे तु प्रदद्यान्मृत्तिकाद्वयम् । पञ्चापाने दशैकस्मिन्नुभयोः सप्त मृत्तिकाः
शौचासाठी, विष्ठा झाल्यावर लिंगाच्या जागी दोन मातीचे गोळे लावावेत. मूत्रासाठी, एका बाजूला पाच आणि दुसऱ्या बाजूला दहा असे मातीचे गोळे लावावेत. दोन्ही एकत्र झाल्यास सात मातीचे गोळे वापरावेत.
वामपादं पुरस्कृत्य पश्चाद्दक्षिणमेव च । प्रत्येकं च चतुर्वारं मृत्तिकां लेपयेत्सुधीः
डावं पाऊल पुढे ठेवून, मग उजवं पाऊल पुढे घ्यावं आणि प्रत्येक वेळी चार वेळा माती लावावी.
एवं शौचं गृहस्थस्य द्विगुणं ब्रह्मचारिणः । त्रिगुणं वानप्रस्थस्य यतीनां च चतुर्गुणम्
गृहस्थासाठी जसं शौच सांगितलं आहे, त्याचं दुप्पट ब्रह्मचारीसाठी, तिप्पट वानप्रस्थासाठी आणि चौपट संन्याशांसाठी करावं.
आर्द्रामलकमाना तु मृत्तिका शौचकर्मणि । प्रत्येकं तु सदा ग्राह्या नातो न्यूना कदाचन
शौचासाठी मातीचं प्रमाण नेहमी ओल्या आवळ्याएवढं घ्यावं. यापेक्षा कधीच कमी घेऊ नये.