महाविष्णो ध्रुवेशाद्य जगदुत्पत्तिकारण । मत्स्यावतारे वेदानामुद्धाराधाररूपक
महाविष्णू, ध्रुवाचे स्वामी, जगाच्या उत्पत्तीचे कारण, मत्स्यावतारात वेदांचे रक्षण करणारा आणि त्यांना वर काढणारा!
सत्यव्रत धराधीश मत्स्यरूपाय ते नमः । जयाकूपार दैत्यारे सुरकार्यसमर्पक
सत्यव्रत, पृथ्वीचे अधिपती, मत्स्यरूप असलेल्या तुला नमस्कार! जय हो, राक्षसांचा नाश करणारा आणि देवांचे कार्य पूर्ण करणारा!
अमृताप्तिकरेशान कूर्मरूपाय ते नमः । जयादिदैत्यनाशार्थमादिसूकररूपधृक्
अमृत देणारा प्रभो, कूर्मरूप असलेल्या तुला नमस्कार! जय हो, आदिदैत्यांच्या नाशासाठी आदिसूकररूप धारण करणाऱ्या तुला!
मह्युद्धारकृतोद्योगकोलरूपाय ते नमः । नारसिंहं वपुः कृत्वा महादैत्यं ददार यः
पृथ्वीचे उद्धार करण्यासाठी कोलारूप धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार! नरसिंहरूप घेऊन मोठ्या राक्षसाचा नाश करणारा तूच!
करजैर्वरदृप्ताङ्गं तस्मै नृहरये नमः । वामनं रूपमास्थाय त्रैलोक्यैश्वर्यमोहितम्
वराने गर्विष्ठ झालेल्याचे शरीर नखांनी फाडणाऱ्या नरहरिला नमस्कार! वामनरूप धारण करून तीनही लोकांचे ऐश्वर्य चकित करणारा तूच!
बलिं सञ्छलयामास तस्मै वामनरूपिणे । दुष्टक्षत्रविनाशाय सहस्रकरशत्रवे
वामनरूप घेऊन बलीला हलवणाऱ्या तुला नमस्कार! सहस्त्रबाहूंचा शत्रू आणि दुष्ट क्षत्रियांचा नाश करणारा!
रेणुकागर्भजाताय जामदग्न्याय ते नमः । दुष्टराक्षसपौलस्त्यशिरश्छेदपटीयसे
रेणुकेच्या पोटी जन्मलेला, जमदग्नीचा पुत्र असलेल्या तुला नमस्कार! दुष्ट राक्षसांचे आणि पौलस्त्यांचे शिर कापण्यात कुशल असलेला!
श्रीमद्दाशरथे तुभ्यं नमोऽनन्तक्रमाय च । कंसदुर्योधनाद्यैश्च दैत्यैः पृथ्वीशलाञ्छनैः
श्रीदशरथपुत्रा, तुला आणि अनंत पावलांनी चालणाऱ्या तुला नमस्कार! कंस, दुर्योधन यांसारख्या पृथ्वीला कलंक असलेल्या राक्षसांनी
भाराक्रान्तां महीं योऽसावुज्जहार महाविभुः । धर्मं संस्थापयामास पापं कृत्वा सुदूरतः
जेव्हा पृथ्वी भाराने दबली होती, तेव्हा तू, महाप्रभु, तिला हलकी केलीस; तू धर्माची स्थापना केलीस आणि पाप दूर केलेस.
तस्मै कृष्णाय देवाय नमोऽस्तु बहुधा विभो । दुष्टयज्ञविघाताय पशुहिंसानिवृत्तये
कृष्ण, देव, तुला अनेक प्रकारे नमस्कार! दुष्ट यज्ञांचा नाश करणारा आणि पशुहिंसा थांबवणारा!
बौद्धरूपं दधौ योऽसौ तस्मै देवाय ते नमः । म्लेच्छप्रायेऽखिले लोके दुष्टराजन्यपीडिते
ज्याने बुद्धरूप धारण केले त्या देवाला नमस्कार! जेव्हा साऱ्या जगात म्लेच्छ भरले आणि दुष्ट राजांनी त्रास दिला,
कल्किरूपं समादध्यौ देवदेवाय ते नमः । दशावतारास्ते देव भक्तानां रक्षणाय वै
काळ्की रूप धारण करणार्या देवदेवाला नमस्कार! हे दहा अवतार, देवा, भक्तांच्या रक्षणासाठीच आहेत.
दुष्टदैत्यविघाताय तस्मात्त्वं सर्वदुःखहृत् । जय भक्तार्तिनाशाय धृतं नारीजलात्मसु
दुष्ट दैत्यांचा नाश करण्यासाठी तू सर्व दुःख दूर करणारा आहेस. भक्तांच्या दुःखाचा नाश करणारा, स्त्री आणि जलातून जन्म घेणाऱ्या रूपात आलेल्या तुला जय हो!
रूपं येन त्वया देव कोऽन्यस्त्वत्तो दयानिधिः । इत्येवं देवदेवेशं स्तुत्वा श्रीपीतवाससम्
हे देवा, ही रूपे तुझ्याशिवाय दुसरा कोण धारण करू शकतो? तूच दयाचा खजिना आहेस. अशा प्रकारे, पिवळ्या वस्त्रातील देवदेवेशाची स्तुती केली.
प्रणेमुर्भक्तिसहिताः साष्टाङ्गं विबुधर्षभाः । तेषां स्तवं समाकर्ण्य देवः श्रीपुरुषोत्तमः
देवतांमधील श्रेष्ठांनी भक्तिभावाने, अष्टांग नमस्कार करत श्रीपुरुषोत्तमाला वंदन केले. त्यांच्या स्तोत्राचे श्रवण करून भगवान अत्यंत प्रसन्न झाले.
उवाच विबुधान्सर्वान् हर्षयच्छ्रीगदाधरः । श्रीभगवानुवाच - प्रसन्नोऽस्मि स्तवेनाहं देवास्तापं विमुञ्चथ
गदाधर भगवान सर्व देवांना आनंद देत म्हणाले —
भवतां नाशयिष्यामि दुःखं परमदुःसहम् । वृणुध्वं च वरं मत्तो देवाः परमदुर्लभम्
“मी या स्तोत्रामुळे अत्यंत प्रसन्न आहे. हे देवहो, तुमचा सारा दुःख दूर करा. मी तुमचे ते दुःख नाहीसे करीन, जे सहन करणे खूप कठीण आहे. माझ्याकडून तुम्ही कोणताही, अगदी दुर्लभ असा वर मागा.”
ददामि परमप्रीतः स्तवस्यास्य प्रसादतः । य एतत्पठते स्तोत्रं कल्य उत्थाय मानवः
“या स्तोत्रामुळे मी फारच संतुष्ट आहे. जो मनुष्य रोज सकाळी उठून भक्तीभावाने हे स्तोत्र म्हणेल —”
मयि भक्तिं परां कृत्वा न तं शोकः स्पृशेत्कदा । अलक्ष्मीः कालकर्णी च नाक्रामेत्तद्गृहं सुराः
“माझ्यावर पराकोटीची भक्ती ठेवून जो हे म्हणेल, त्याला कधीच शोक स्पर्श करणार नाही. हे देवहो, त्याच्या घरी दारिद्र्य किंवा अपशकुन कधीच येणार नाहीत.”
नोपसर्गा न वेताला न ग्रहा ब्रह्मराक्षसाः । न रोगा वातिकाः पैत्ताः श्लेष्मसम्भविनस्तथा
“त्याला कोणतेही विघ्न, वेताळ, ग्रह किंवा ब्रह्मराक्षस त्रास देणार नाहीत. वायू, पित्त, कफ यापासून होणारे रोगही त्याला होणार नाहीत.”
नाकालमरणं तस्य कदापि च भविष्यति । सन्ततिश्चिरकालस्था भोगाः सर्वे सुखादयः
“त्याला कधीही अकाली मृत्यू येणार नाही. त्याची संतती दीर्घकाळ टिकेल आणि सर्व सुखभोग त्याला मिळतील.”
सम्भविष्यन्ति तन्मर्त्यगृहे यः स्तोत्रपाठकः । किं पुनर्बहुनोक्तेन स्तोत्रं सर्वार्थसाधकम्
“जो मनुष्य हे स्तोत्र म्हणतो, त्याच्या घरी हे सर्व लाभ मिळतात. यापेक्षा जास्त काय सांगावे? हे स्तोत्र सर्व इच्छित फल देणारे आहे.”
एतस्य पठनानॄणां भुक्तिमुक्ती न दूरतः । देवा भवत्सु यद्दुःखं कथ्यतां तदसंशयम्
“या स्तोत्राच्या पठणामुळे लोकांना सुख आणि मोक्ष सहज मिळू शकतात. हे देवहो, तुम्हाला जे दुःख आहे ते निःसंशयपणे सांगा.”
नाशयामि न सन्देहश्चात्र कार्योऽणुरेव च । एवं श्रीभगवद्वाक्यं श्रुत्वा सर्वे दिवौकसः । प्रसन्नमनसः सर्वे पुनरूचुर्वृषाकपिम्
“मी ते दुःख नाहीसे करीन — याबद्दल कणभरही शंका ठेवू नका.” असे भगवान म्हणाले. त्यांचे हे वचन ऐकून सर्व देवांचे मन आनंदित झाले आणि त्यांनी पुन्हा वृषध्वजाला संबोधून सांगितले.
अगस्त्याश्वासनवर्णनम् सूत उवाच श्रीशस्य वचनाद्देवाः सन्तुष्टाः सर्व एव हि । प्रसन्नमनसो भूत्वा पुनरेनं समूचिरे
सूतमुनी म्हणाले — श्रीभगवानांच्या वचनामुळे सर्व देवता संतुष्ट झाल्या. त्यांच्या मनात आनंद निर्माण झाला आणि त्यांनी पुन्हा त्यांना विचारले.
देवा ऊचुः देवदेव महाविष्णो सृष्टिस्थित्यन्तकारण । विष्णो विन्ध्यनगोऽर्कस्य मार्गरोधं करोति हि
देवता म्हणाले — “देवाधिदेव, महाविष्णू, सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचे कारण असणारे, हे विष्णू, विंध्य पर्वत सूर्याचा मार्ग अडवत आहे.”
तेन भानुविरोधेन सर्व एव महाविभो । अलब्धभोगभागा हि किं कुर्मः कुत्र याम हि
“या सूर्याच्या विरोधामुळे, हे महाप्रभू, आम्हा सर्वांना आमचे सुखभोग मिळत नाहीत. आम्ही काय करावे? कुठे जावे?”
श्रीभगवानुवाच या कर्त्री सर्वजगतामाद्या च कुलवर्धनी । देवी भगवती तस्याः पूजकः परमद्युतिः
श्रीभगवान म्हणाले — “जी सर्व जगाची जननी आणि वंश वाढवणारी आहे, ती भगवती देवी — तिचा उपासक, तपस्वी आणि तेजस्वी —”
अगस्त्यो मुनिवर्योऽसौ वाराणस्यां समासते । तत्तेजोवञ्चकोऽगस्त्यो भविष्यति सुरोत्तमाः
“तो श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य, जो वाराणसीमध्ये वास करतो. हे उत्तम देवहो, अगस्त्यच त्या शक्तीला नमवेल.”
तं प्रसाद्य द्विजवरमगस्त्यं परमौजसम् । याचध्वं विबुधाः काशीं गत्वा निःश्रेयसः पदीम्
“त्या तेजस्वी द्विजश्रेष्ठ अगस्त्याला प्रसन्न करून, हे देवहो, तुम्ही काशीला जाऊन त्याच्याकडून परम कल्याण मागा.”