लक्ष्मीहीना भविष्यन्ति तेषां नागभयं सदा । त्वं स्वयं सर्वलक्ष्मीश्च वैकुण्ठे कमलालया
ज्यांच्या जीवनात लक्ष्मी नाही, त्यांना सर्पांचं नेहमी भय वाटतं; पण तूच सर्व लक्ष्मींची मूळ आहेस, वैकुंठात कमळांच्या निवासात राहतेस.
नारायणांशो भगवाञ्जरत्कारुर्मुनीश्वरः । तपसा तेजसा त्वां च मनसा ससृजे पिता
नारायणाचा अंश असलेले पूज्य जरत्कारू ऋषी यांनी आपल्या तप, तेज आणि मनाच्या जोरावर, आई, तुला निर्माण केलं.
अस्माकं रक्षणायैव तेन त्वं मनसाभिधा । मनसादेवि शक्त्या त्वं स्वात्मना सिद्धयोगिनी
आमच्या रक्षणासाठी म्हणून त्यांनी तुला मनाने बोलावलं; हे देवी, मनाच्या शक्तीने तू स्वतःच्या स्वरूपातून सिद्ध योगिनी झालीस.
तेन त्वं मनसादेवी पूजिता वन्दिता भव । ये भक्त्या मनसां देवाः पूजयन्त्यनिशं भृशम्
म्हणूनच, हे देवी, तू मनाने पूजली आणि वंदिली जातेस; जे देव तुला नित्य भक्तीने आणि मनापासून पूजतात—
तेन त्वां मनसां देवीं प्रवदन्ति मनीषिणः । सत्यस्वरूपा देवि त्वं शश्वत्सत्यनिषेवणात्
म्हणूनच, ज्ञानी लोक तुला मनाची देवी म्हणतात; हे देवी, तू सत्यस्वरूप आहेस, नेहमी शाश्वत सत्याची सेवा करणारी आहेस.
यो हि त्वां भावयेन्नित्यं स त्वां प्राप्नोति तत्परः । इन्द्रश्च मनसां स्तुत्वा गृहीत्वा भगिनीवरम्
जो कोणी तुला नेहमी मनापासून स्मरतो, तो तुला नक्कीच प्राप्त करतो, हे श्रेष्ठे; आणि इंद्रानेही तुला मनाने स्तुती करून भगिनीचं वर मागितलं—
प्रजगाम स्वभवनं भूषया सपरिच्छदम् । पुत्रेण सार्धं सा देवी चिरं तस्थौ पितुर्गृहे
तो आपल्या घरात परत गेला, शोभेने आणि आपल्या सेवकांसह; आणि ती देवी आपल्या मुलासह वडिलांच्या घरी दीर्घकाळ राहिली.
भ्रातृभिः पूजिता शश्वन्मान्या वन्द्या च सर्वतः । गोलोकात्सुरभिर्ब्रह्मन् तत्रागत्य सुपूजिताम्
भाऊ तिची नेहमी पूजा करत, सर्वत्र तिचा मान आणि सन्मान होत असे; हे ब्रह्मन्, सुरभी गोळोकातून आली आणि तिथे तिला योग्य आदर मिळाला.
तां स्नापयित्वा क्षीरेण पूजयामास सादरम् । ज्ञानं च कथयामास गोप्यं सर्वं सुदुर्लभम्
तिला दूधाने स्नान घालून, मोठ्या आदराने पूजा केली; आणि सर्व गुप्त, दुर्मिळ ज्ञान सांगितलं.
तया देवैः पूजिता सा स्वर्लोकं च पुनर्ययौ । इन्द्रस्तोत्रं पुण्यबीजं मनसां पूजयेत्पठेत्
तिच्या पूजेनंतर देव पुन्हा स्वर्गात परतले; इंद्राची स्तुती, म्हणजेच मनसा स्तोत्राचं पुण्यबीज, मनापासून पूजावं आणि म्हणावं.
तस्य नागभयं नास्ति तस्य वंशोद्भवस्य च । विषं भवेत्सुधातुल्यं सिद्धस्तोत्रो यदा भवेत्
त्याला आणि त्याच्या वंशजांना सर्पांचं कधीच भय राहत नाही; त्याच्यासाठी विष अमृतासारखं होतं, जेव्हा हे स्तोत्र सिद्ध होतं.
पञ्चलक्षजपेनैव सिद्धस्तोत्रो भवेन्नरः । सर्पशायी भवेत्सोऽपि निश्चितं सर्पवाहनः
पाच लाख वेळा हे स्तोत्र जपल्यावर मनुष्याला ते सिद्ध होतं; तो नक्कीच सर्पांवर झोपणारा किंवा सर्पांवर स्वार होणारा होतो.
सुरभ्युपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच का वा सा सुरभिर्देवी गोलोकादागता च या । तज्जन्मचरितं ब्रह्मञ्छ्रोतुमिच्छामि यत्नतः
नारद म्हणाले: ती सुरभी देवी कोण आहे, जी गोळोकातून आली? हे ब्रह्मन्, तिचा जन्म आणि चरित्र मी मन लावून ऐकू इच्छितो.
श्रीनारायणाय उवाच गवामधिष्ठातृदेवी गवामाद्या गवां प्रसूः । गवां प्रधाना सुरभिर्गोलोके सा समुद्भवा
श्री नारायण म्हणाले: ती गायींची अधिष्ठात्री देवी आहे, गायींमध्ये आद्य आणि सर्व गायींची माता; सुरभी ही गायींची प्रधान, गोळोकात जन्मलेली आहे.
सर्वादिसृष्टेश्चरितं कथयामि निशामय । बभूव तेन तज्जन्म पुरा वृन्दावने वने
सर्व सृष्टीची कथा मी सांगतो, नीट ऐक; पूर्वी तिचा जन्म वृंदावनाच्या वनात झाला.
एकदा राधिकानाथो राधया सह कौतुकी । गोपाङ्गनापरिवृतः पुण्यं वृन्दावनं ययौ
एकदा राधिकेचे स्वामी, राधेसह आणि गोपिकांच्या वेढ्यात, आनंदाने पवित्र वृंदावनात गेले.
सहसा तत्र रहसि विजहार स कौतुकात् । बभूव क्षीरपानेच्छा तस्य स्वेच्छामयस्य च
तेथे एकांतात खेळताना, त्यांना अचानक दूध प्यायची इच्छा झाली, कारण त्यांची इच्छा स्वतंत्र आहे.
ससृजे सुरभिं देवीं लीलया वामपार्श्वतः । वत्सयुक्तां दुग्धवतीं वत्सो नाम मनोरथः
त्यांनी आपल्या लीलेने डाव्या बाजूने सुरभी देवीला निर्माण केलं, तिच्यासोबत एक वासरू होतं, ती दूधाने परिपूर्ण होती, आणि त्या वासराचं नाव मनोरथ ठेवलं.
दृष्ट्वा सवत्सां श्रीदामा नवभाण्डे दुदोह च । क्षीरं सुधातिरिक्तं च जन्ममृत्युजराहरम्
श्रीदामा यांनी वासराला पाहून नवीन भांड्यात दूध काढले; ते दूध अमृताहून गोड होते आणि त्याने जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्य दूर होत होते.
तदुत्थं च पयः स्वादु पपौ गोपीपतिः स्वयम् । सरो बभूव पयसां भाण्डविस्रंसनेन च
गोपाळांचा स्वामी स्वतः त्या गोड दुधाचा आस्वाद घेतला, आणि भांड्यातून दूध सांडल्यामुळे तेथे एक मोठे सरोवर तयार झाले.
दीर्घं च विस्तृतं चैव परितः शतयोजनम् । गोलोकेऽयं प्रसिद्धश्च सोऽपि क्षीरसरोवरः
ते सरोवर लांब आणि रुंद होते, चारही बाजूंनी शंभर योजन पसरलेले होते; हे प्रसिद्ध दूधाचे सरोवर गोलोकात आहे.
गोपिकानां च राधायाः क्रीडावापी बभूव सा । रत्नेन्द्ररचिता पूर्णं भूता चापीश्वरेच्छया
त्या सरोवरात गोपी आणि राधा यांच्या खेळासाठी सुंदर तलाव झाला; तो रत्नांनी सजवलेला, पूर्ण भरलेला आणि ईश्वराच्या इच्छेने निर्माण झाला.
बभूव कामधेनूनां सहसा लक्षकोटयः । यावन्तस्तत्र गोपाश्च सुरभ्या लोमकूपतः
अचानक हजारो लक्ष कामधेनू गायी प्रकट झाल्या; जितके गोप होते तितक्या त्या सुरभीच्या रोमकूपांतून निर्माण झाल्या.
तासां पुत्राश्च बहवः सम्बभूवुरसंख्यकाः । कथिता च गवां सृष्टिस्तया च पूरितं जगत्
त्या गायींच्या असंख्य पिल्लांचा जन्म झाला; अशा प्रकारे गायींची निर्मिती सांगितली गेली आणि जग त्या गायींनी भरून गेले.
पूजां चकार भगवान् सुरभ्याश्च पुरा मुने । ततो बभूव तत्पूजा त्रिषु लोकेषु दुर्लभा
पूर्वी भगवंताने सुरभीची पूजा केली होती, हे मुनिवर; त्यानंतर ती पूजा तिन्ही लोकांत दुर्मिळ झाली.
दीपान्वितापरदिने श्रीकृष्णस्याज्ञया हरेः । बभूव सुरभिः पूज्या धर्मवक्त्रादिदं श्रुतम्
दिवाळीनंतरच्या दुसऱ्या दिवशी, श्रीकृष्णाच्या आज्ञेने, सुरभी पूजनीय झाली, असे धर्माच्या वचनातून ऐकले आहे.
ध्यानं स्तोत्रं मूलमन्त्रं यद्यत्यूजाविधिक्रमम् । वेदोक्तं च महाभाग निबोध कथयामि ते
ध्यान, स्तोत्र, मूलमंत्र आणि पूजेची जी विधी आहे, तसेच वेदात सांगितलेले सर्व, हे महाभागा, मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
ॐ सुरभ्यै नम इति मन्त्रस्तस्याः षडक्षरः । सिद्धो लक्षजपेनैव भक्तानां कल्पपादपः
'ॐ सुरभ्यै नमः' हा तिचा सहा अक्षरी मंत्र आहे; तो लक्ष वेळा जपल्याने सिद्ध होतो आणि भक्तांची सर्व इच्छा पूर्ण करतो.
ध्यानं यजुर्वेदगीतं तस्याः पूजा च सर्वतः । ऋद्धिदा वृद्धिदा चैव मुक्तिदा सर्वकामदा
तिचे ध्यान यजुर्वेदात गायले आहे, आणि तिची पूजा सर्वत्र केली जाते; ती समृद्धी, वृद्धी, मुक्ती आणि सर्व इच्छा देते.
लक्ष्मीस्वरूपां परमां राधासहचरीं पराम् । गवामधिष्ठातृदेवीं गवामाद्यां गवां प्रसूम्
मी लक्ष्मीच्या श्रेष्ठ रूपाला, राधेची सखी, गायींची अधिष्ठात्री देवी, गायींची आद्य माता, हिचे ध्यान करतो.