बभूव पुष्पवृष्टिश्च नभसो मनसोपरि । देवप्रियाज्ञया तत्र बह्मविष्णुशिवाज्ञया
त्या सभेवर आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला; देवांना प्रिय असलेल्या देवीच्या आज्ञेने, ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव यांच्या आज्ञेने—
तुष्टाव साश्रुनेत्रश्च पुलकाङ्कितविग्रहः । पुरन्दर उवाच देवि त्वां स्तोतुमिच्छामि साध्वीनां प्रवरां वराम्
त्याने अश्रू डोळ्यांत घेऊन, अंगावर रोमांच उभे राहून तिचं स्तवन केलं. पुरंदर म्हणाले— देवी, मी तुला स्तुती करायला इच्छितो, तू साध्वी स्त्रियांच्या मध्ये श्रेष्ठ आहेस.
परात्परां च परमां न हि स्तोतुं क्षमोऽधुना । स्तोत्राणां लक्षणं वेदे स्वभावाख्यानतत्परम्
तू सर्वश्रेष्ठांपेक्षा श्रेष्ठ आणि परम आहेस— तरीही मी तुला आता स्तुती करू शकत नाही; वेदांतील स्तोत्रांचा हेतू तुझ्या खऱ्या स्वरूपाचं वर्णन करणं हाच आहे.
न क्षमः प्रकृते वक्तुं गुणानां गणनां तव । शुद्धसत्त्वस्वरूपा त्वं कोपहिंसादिवर्जिता
माझ्या स्वभावाने मी तुझ्या गुणांची मोजणी सांगू शकत नाही; तू शुद्ध सत्त्वस्वरूप आहेस, राग, हिंसा आणि अशा दोषांपासून मुक्त आहेस.
न च शक्तो मुनिस्तेन त्यक्तुं याञ्चा कृता यतः । त्वं मया पूजिता साध्वी जननी मे यथादितिः
कोणताही ऋषी स्वतः केलेली प्रार्थना सोडू शकत नाही; कारण मी तुला, हे साध्वी, जशी अदितीला तिच्या पुत्राने पूजलं तशी पूजा केली आहे.
दयारूपा च भगिनी क्षमारूपा यथा प्रसूः । त्वया मे रक्षिताः प्राणाः पुत्रदाराः सुरेश्वरि
तू दयारूप आहेस, जशी बहीण; तू क्षमारूप आहेस, जशी आई; तुझ्यामुळे माझे प्राण, मुले आणि पत्नी सुरक्षित राहिले, हे देवताधीश्वरी.
अहं करोमि त्वत्पूजां प्रीतिश्च वर्धतां सदा । नित्या यद्यपि पूज्या त्वं सर्वत्र जगदम्बिके
मी तुझी पूजा करतो आणि माझं तुझ्यावरचं प्रेम नेहमी वाढू दे; जरी तू सर्वत्र, नेहमी पूज्य आहेस, हे जगदंबे—
तथापि तव पूजां च वर्धयामि सुरेश्वरि । ये त्वामाषाढसङ्क्रान्त्यां पूजयिष्यन्ति भक्तितः
तरीही मी तुझी पूजा वाढवतो, हे देवताधीश्वरी; जे लोक आषाढ संक्रांतीच्या दिवशी भक्तीने तुझी पूजा करतील—
पञ्चम्यां मनसाख्यायां मासान्ते वा दिने दिने । पुत्रपौत्रादयस्तेषां वर्धन्ते च धनानि वै
पंचमीला, जी मनसा म्हणून ओळखली जाते, महिन्याच्या शेवटी किंवा दररोज— त्यांची मुले, नातवंडे आणि संपत्ती वाढेल.
यशस्विनः कीर्तिमन्तो विद्यावन्तो गुणान्विताः । ये त्वां न पूजयिष्यन्ति निन्दन्त्यज्ञानतो जनाः
ते लोक यशस्वी, कीर्तीमान, विद्वान आणि गुणी होतील; पण जे तुला पूजा करणार नाहीत आणि अज्ञानामुळे निंदा करतील—
लक्ष्मीहीना भविष्यन्ति तेषां नागभयं सदा । त्वं स्वयं सर्वलक्ष्मीश्च वैकुण्ठे कमलालया
ज्यांच्या जीवनात लक्ष्मी नाही, त्यांना सर्पांचं नेहमी भय वाटतं; पण तूच सर्व लक्ष्मींची मूळ आहेस, वैकुंठात कमळांच्या निवासात राहतेस.
नारायणांशो भगवाञ्जरत्कारुर्मुनीश्वरः । तपसा तेजसा त्वां च मनसा ससृजे पिता
नारायणाचा अंश असलेले पूज्य जरत्कारू ऋषी यांनी आपल्या तप, तेज आणि मनाच्या जोरावर, आई, तुला निर्माण केलं.
अस्माकं रक्षणायैव तेन त्वं मनसाभिधा । मनसादेवि शक्त्या त्वं स्वात्मना सिद्धयोगिनी
आमच्या रक्षणासाठी म्हणून त्यांनी तुला मनाने बोलावलं; हे देवी, मनाच्या शक्तीने तू स्वतःच्या स्वरूपातून सिद्ध योगिनी झालीस.
तेन त्वं मनसादेवी पूजिता वन्दिता भव । ये भक्त्या मनसां देवाः पूजयन्त्यनिशं भृशम्
म्हणूनच, हे देवी, तू मनाने पूजली आणि वंदिली जातेस; जे देव तुला नित्य भक्तीने आणि मनापासून पूजतात—
तेन त्वां मनसां देवीं प्रवदन्ति मनीषिणः । सत्यस्वरूपा देवि त्वं शश्वत्सत्यनिषेवणात्
म्हणूनच, ज्ञानी लोक तुला मनाची देवी म्हणतात; हे देवी, तू सत्यस्वरूप आहेस, नेहमी शाश्वत सत्याची सेवा करणारी आहेस.
यो हि त्वां भावयेन्नित्यं स त्वां प्राप्नोति तत्परः । इन्द्रश्च मनसां स्तुत्वा गृहीत्वा भगिनीवरम्
जो कोणी तुला नेहमी मनापासून स्मरतो, तो तुला नक्कीच प्राप्त करतो, हे श्रेष्ठे; आणि इंद्रानेही तुला मनाने स्तुती करून भगिनीचं वर मागितलं—
प्रजगाम स्वभवनं भूषया सपरिच्छदम् । पुत्रेण सार्धं सा देवी चिरं तस्थौ पितुर्गृहे
तो आपल्या घरात परत गेला, शोभेने आणि आपल्या सेवकांसह; आणि ती देवी आपल्या मुलासह वडिलांच्या घरी दीर्घकाळ राहिली.
भ्रातृभिः पूजिता शश्वन्मान्या वन्द्या च सर्वतः । गोलोकात्सुरभिर्ब्रह्मन् तत्रागत्य सुपूजिताम्
भाऊ तिची नेहमी पूजा करत, सर्वत्र तिचा मान आणि सन्मान होत असे; हे ब्रह्मन्, सुरभी गोळोकातून आली आणि तिथे तिला योग्य आदर मिळाला.
तां स्नापयित्वा क्षीरेण पूजयामास सादरम् । ज्ञानं च कथयामास गोप्यं सर्वं सुदुर्लभम्
तिला दूधाने स्नान घालून, मोठ्या आदराने पूजा केली; आणि सर्व गुप्त, दुर्मिळ ज्ञान सांगितलं.
तया देवैः पूजिता सा स्वर्लोकं च पुनर्ययौ । इन्द्रस्तोत्रं पुण्यबीजं मनसां पूजयेत्पठेत्
तिच्या पूजेनंतर देव पुन्हा स्वर्गात परतले; इंद्राची स्तुती, म्हणजेच मनसा स्तोत्राचं पुण्यबीज, मनापासून पूजावं आणि म्हणावं.
तस्य नागभयं नास्ति तस्य वंशोद्भवस्य च । विषं भवेत्सुधातुल्यं सिद्धस्तोत्रो यदा भवेत्
त्याला आणि त्याच्या वंशजांना सर्पांचं कधीच भय राहत नाही; त्याच्यासाठी विष अमृतासारखं होतं, जेव्हा हे स्तोत्र सिद्ध होतं.
पञ्चलक्षजपेनैव सिद्धस्तोत्रो भवेन्नरः । सर्पशायी भवेत्सोऽपि निश्चितं सर्पवाहनः
पाच लाख वेळा हे स्तोत्र जपल्यावर मनुष्याला ते सिद्ध होतं; तो नक्कीच सर्पांवर झोपणारा किंवा सर्पांवर स्वार होणारा होतो.
सुरभ्युपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच का वा सा सुरभिर्देवी गोलोकादागता च या । तज्जन्मचरितं ब्रह्मञ्छ्रोतुमिच्छामि यत्नतः
नारद म्हणाले: ती सुरभी देवी कोण आहे, जी गोळोकातून आली? हे ब्रह्मन्, तिचा जन्म आणि चरित्र मी मन लावून ऐकू इच्छितो.
श्रीनारायणाय उवाच गवामधिष्ठातृदेवी गवामाद्या गवां प्रसूः । गवां प्रधाना सुरभिर्गोलोके सा समुद्भवा
श्री नारायण म्हणाले: ती गायींची अधिष्ठात्री देवी आहे, गायींमध्ये आद्य आणि सर्व गायींची माता; सुरभी ही गायींची प्रधान, गोळोकात जन्मलेली आहे.
सर्वादिसृष्टेश्चरितं कथयामि निशामय । बभूव तेन तज्जन्म पुरा वृन्दावने वने
सर्व सृष्टीची कथा मी सांगतो, नीट ऐक; पूर्वी तिचा जन्म वृंदावनाच्या वनात झाला.
एकदा राधिकानाथो राधया सह कौतुकी । गोपाङ्गनापरिवृतः पुण्यं वृन्दावनं ययौ
एकदा राधिकेचे स्वामी, राधेसह आणि गोपिकांच्या वेढ्यात, आनंदाने पवित्र वृंदावनात गेले.
सहसा तत्र रहसि विजहार स कौतुकात् । बभूव क्षीरपानेच्छा तस्य स्वेच्छामयस्य च
तेथे एकांतात खेळताना, त्यांना अचानक दूध प्यायची इच्छा झाली, कारण त्यांची इच्छा स्वतंत्र आहे.
ससृजे सुरभिं देवीं लीलया वामपार्श्वतः । वत्सयुक्तां दुग्धवतीं वत्सो नाम मनोरथः
त्यांनी आपल्या लीलेने डाव्या बाजूने सुरभी देवीला निर्माण केलं, तिच्यासोबत एक वासरू होतं, ती दूधाने परिपूर्ण होती, आणि त्या वासराचं नाव मनोरथ ठेवलं.
दृष्ट्वा सवत्सां श्रीदामा नवभाण्डे दुदोह च । क्षीरं सुधातिरिक्तं च जन्ममृत्युजराहरम्
श्रीदामा यांनी वासराला पाहून नवीन भांड्यात दूध काढले; ते दूध अमृताहून गोड होते आणि त्याने जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्य दूर होत होते.
तदुत्थं च पयः स्वादु पपौ गोपीपतिः स्वयम् । सरो बभूव पयसां भाण्डविस्रंसनेन च
गोपाळांचा स्वामी स्वतः त्या गोड दुधाचा आस्वाद घेतला, आणि भांड्यातून दूध सांडल्यामुळे तेथे एक मोठे सरोवर तयार झाले.