क्षणं चकार क्रोडे तां कृपया च कृपानिधिः । नेत्रोदकेन मनसां स्नापयामास तां मुनिः
त्या क्षणी करुणेचा सागर असलेल्या त्या महात्म्याने तिला आपुलकीने कुशीत घेतलं; आणि त्या ऋषीने डोळ्यांतून वाहणाऱ्या पाण्याने व मनाने तिला न्हालं.
साश्रु नेत्रा मुनेः क्रोडं सिषेच भेदकातरा । तदा ज्ञानेन तौ द्वौ च विशोकौ सम्बभूवतुः
ती अश्रूंनी डोळे भरून, मनात वेदना घेऊन, त्या ऋषीच्या मांडीवर रडली; पण मग ज्ञानामुळे दोघेही दुःखमुक्त झाले.
स्मारं स्मारं पदाम्भोजं कृष्णस्य परमात्मनः । जगाम तपसे विप्रः स्वकान्तां सम्प्रबोध्य च
कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांची वारंवार आठवण करत, त्या ऋषीने आपल्या प्रियतमेचं मन जागं करून, तपश्चर्या करण्यासाठी निघाला.
जगाम मनसा शम्भोः कैलासं मन्दिरं गुरोः । पार्वती बोधयामास मनसां शोककर्शिताम्
तो मनाने कैलासावर शंभूच्या मंदिरात, गुरुच्या निवासस्थानी गेला; पार्वतीनेही आपल्या दुःखाने थकलेल्या मनाला जागं केलं.
शिवश्चातीव ज्ञानेन शिवेन च शिवालयः । सुप्रशस्ते दिने साध्वी सुषुवे मङ्गलक्षणे
शिवानेही श्रेष्ठ ज्ञानाने, शुभ अशा शिवालयात, उत्तम दिवशी, त्या सती स्त्रीने शुभक्षणी पुत्रास जन्म दिला.
नारायणांशं पुत्रं तं योगिनां ज्ञानिनां गुरुम् । गर्भस्थितो महाज्ञानं श्रुत्वा शङ्करवक्त्रतः
तीनं नारायणाचा अंश असलेला, योगी आणि ज्ञानी लोकांचा गुरु असा पुत्र जन्माला घातला; जो गर्भात असतानाच शंकराच्या वचनांनी मोठं ज्ञान मिळवून होता.
सम्बभूव च योगीन्द्रो योगिनां ज्ञानिनां गुरुः । जातकं कारयामास वाचयामास मङ्गलम्
असा योगींचा अधिपती, योगी आणि ज्ञानी लोकांचा गुरु जन्माला आला; त्याचे जन्मसंस्कार झाले आणि मंगलगीत गायले गेले.
वेदांश्च पाठयामास शिवाय च शिवः शिशोः । मणिरत्नकिरीटांश्च ब्राह्मणेभ्यो ददौ शिवः
त्याला वेद शिकवले गेले, आणि शिवाने त्या मुलासाठी ब्राह्मणांना मौल्यवान दागिने व मुकुट दिले.
पार्वती च गवां लक्षं रत्नानि विविधानि च । शम्भुश्च चतुरो वेदान्वेदाङ्गानितरांस्तथा
पार्वतीने एक लाख गायी आणि विविध रत्ने दिली; शंभूने चारही वेद, वेदांगे आणि इतर ग्रंथ दिले.
बालकं पाठयामास ज्ञानं मृत्युञ्जयं परम् । भक्तिरस्त्यधिका कान्तेऽभीष्टदेवे गुरौ तथा
त्याने त्या मुलाला श्रेष्ठ ज्ञान, मृत्यूवर विजय मिळवणारे तत्त्व शिकवले; भक्ती प्रियतमा, इच्छित देव आणि गुरु यांच्यात विशेष होती.
यस्यास्तेन च तत्पुत्रो बभूवास्तीक एव च । जगाम तपसे विष्णोः पुष्करं शङ्कराज्ञया
तीचाच तो पुत्र झाला आणि तोच आस्तिक होता; शंकराच्या आज्ञेने तो विष्णूच्या भक्तीसाठी पुष्कर क्षेत्री तपश्चर्या करू लागला.
सम्प्राप्य च महामन्त्रं ततश्च परमात्मनः । दिव्यं वर्षत्रिलक्षं च तपस्तप्त्वा तपोधनः
त्याने परमात्म्यापासून महान मंत्र मिळवला आणि तीन लाख वर्षे दिव्य तपश्चर्या केली.
आजगाम महायोगी नमस्कर्तुं शिवं प्रभुम् । शङ्करं च नमस्कृत्य स्थित्वा तत्रैव बालकः
तो महान योगी शिवाला, प्रभूला वंदन करण्यासाठी आला; शंकराला वंदन करून तो मुलगा तिथेच राहिला.
सा चाजगाम मनसा कश्यपस्याश्रमं पितुः । तां सपुत्रां सुतां दृष्ट्वा मुदं प्राप प्रजापतिः
तीही मनाने आपल्या वडिलांच्या, कश्यप ऋषींच्या आश्रमात गेली; पुत्रासह तिला पाहून प्रजापतीला मोठा आनंद झाला.
शतलक्षं च रत्नानां बाह्मणेभ्यो ददौ मुने । ब्राह्मणान्भोजयामास सोऽसंख्यान् श्रेयसे शिशोः
त्याने ब्राह्मणांना एक लाख मौल्यवान रत्ने दिली आणि त्या मुलाच्या कल्याणासाठी असंख्य ब्राह्मणांना जेवू घातले.
अदितिश्च दितिश्चान्या मुदं प्राप परन्तप । सा सपुत्रा च सुचिरं तस्थौ तातालये सदा
अदिती आणि दिती या दोघीही, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, फार आनंदित झाल्या; त्या आपल्या मुलांसह वडिलांच्या घरी दीर्घकाळ राहिल्या.
तदीयं पुनराख्यानं वक्ष्यामि तन्निशामय । अथाभिमन्युतनये ब्रह्मशापः परीक्षिते
आता मी त्यांची कथा सांगतो, नीट ऐक. नंतर अभिमन्यूच्या पुत्रावर ब्रह्माचा शाप कसा पडला हे सांगतो.
बभूव सहसा ब्रह्मन् दैवदोषेण कर्मणा । सप्ताहे समतीते तु तक्षकस्त्वां च धक्ष्यति
अचानक, हे ब्राह्मण, दैवी कर्माच्या दोषामुळे, सात दिवस पूर्ण झाल्यावर तक्षक तुला जाळणार आहे.
शशाप शृङ्गी तत्रैव कौशिक्याश्च जलेन वै । राजा श्रुत्वा तत्प्रवृत्तिं निर्वातस्थानमागतः
शृंगीने तिथेच कौशिकी नदीच्या पाण्याने शाप दिला. राजा ही बातमी ऐकून एकांत स्थळी गेला.
तत्र तस्थौ च सप्ताहं देहरक्षणतत्परः । सप्ताहे समतीते तु गच्छन्तं तक्षकं पथि
तेथे तो सात दिवस देहाची रक्षा करण्यासाठी राहिला. सात दिवस पूर्ण झाल्यावर तक्षक रस्त्यावर जाताना दिसला.
धन्वन्तरिर्नृपं भोक्तुं ददर्श गामुकः पथि । तयोर्बभूव संवादः सुप्रीतिश्च परस्परम्
धन्वंतरीला जेवायला जावेसे वाटले आणि त्याने रस्त्यात राजाला पाहिले. त्यांच्यात संवाद झाला आणि दोघेही एकमेकांच्या सहवासाने आनंदी झाले.
धन्वन्तरिर्मणिं प्राप तक्षकः स्वेच्छया ददौ । स ययौ तं गृहीत्वा तु सन्तुष्टो हृष्टमानसः
धन्वंतरीला एक मौल्यवान रत्न मिळाले; तक्षकाने ते त्याला आनंदाने दिले. धन्वंतरी ते घेऊन समाधानाने आणि आनंदाने निघून गेला.
तक्षको भक्षयामास नृपं तं मञ्चके स्थितम् । राजा जगाम तरसा देहं त्यक्त्वा परत्र च
तक्षकाने पलंगावर पडलेल्या राजाला गिळले. राजा पटकन देह सोडून पुढील लोकांत गेला.
संस्कारं कारयामास पितुर्वै जनमेजयः । राजा चकार यज्ञं च सर्पसत्रं ततो मुने
जनमेजयाने आपल्या वडिलांचे अंतिम संस्कार केले. त्यानंतर राजाने सर्पयज्ञ केला, हे मुनी.
प्राणांस्तत्याज सर्पाणां समूहो ब्रह्मतेजसा । स तक्षको वै भीतस्तु महेन्द्रं शरणं ययौ
ब्रह्मतेजामुळे सर्पांचा समूह प्राण सोडू लागला. तक्षक घाबरून महेंद्राकडे आश्रयाला गेला.
सेन्द्रं च तक्षकं हन्तुं विप्रवर्गः समुद्यतः । अथ देवाश्च सेन्द्राश्च सञ्जग्मुर्मनसान्तिकम्
ब्राह्मणांचा समूह तक्षकासह इंद्रालाही मारायला सज्ज झाला. मग देवता आणि इंद्र सर्वजण मनाने एकत्र आले.
तां तुष्टाव महेन्द्रश्च भयकातरविह्वलः । तत आस्तीक आगत्य यज्ञं च मातुराज्ञया
महेंद्र भीतीने व्याकुळ होऊन देवीची स्तुती करू लागला. तेव्हा आस्तिक आपल्या आईच्या आज्ञेने यज्ञस्थळी आला.
महेन्द्रतक्षकप्राणान्ययाचे भूमिपं परम् । ददौ वरं नृपश्रेष्ठः कृपया ब्राह्मणाज्ञया
त्याने राजाकडे महेंद्र आणि तक्षक यांच्या प्राणांची भीक मागितली. राजश्रेष्ठाने दयाळूपणाने आणि ब्राह्मणांच्या आज्ञेने तो वर दिला.
यज्ञं समाप्य विप्रेभ्यो दक्षिणां च ददौ मुदा । विप्राश्च मुनयो देवा गत्वा च मनसान्तिकम्
यज्ञ पूर्ण करून त्याने आनंदाने ब्राह्मणांना दक्षिणा दिली. ब्राह्मण, मुनी आणि देवता सर्वजण मनाने एकत्र झाले.
मनसां पूजयामासुस्तुष्टुवुश्च पृथक् पृथक् । शक्रः सम्भृतसम्भारो भक्तियुक्तः सदा शुचिः
त्यांनी मनापासून देवीची पूजा केली आणि प्रत्येकाने वेगवेगळ्या प्रकारे तिची स्तुती केली. शक्र नेहमी भक्तीने आणि शुद्धतेने सर्व तयारी करीत होता.