कुमारी सा च सम्भूता जगाम शङ्करालयम् । भक्त्या सम्पूज्य कैलासे तुष्टाव चन्द्रशेखरम्
ती कुमारिका प्रकट होऊन शंकराच्या निवासस्थानी गेली; कैलासावर तिने भक्तीपूर्वक त्याची पूजा करून चंद्रशेखराची स्तुती केली.
दिव्यवर्षसहस्रं तं सिषेवे च मुनेः सुता । आशुतोषो महेशश्च तां च तुष्टो बभूव ह
मुनिपुत्रीने हजार दिव्य वर्षे त्याची सेवा केली; महेश सहज प्रसन्न होणारा असल्याने तिच्यावर संतुष्ट झाला.
महाज्ञानं ददौ तस्यै पाठयामास साम च । कृष्णमन्त्रं कल्पतरुं ददावष्टाक्षरं मुने
त्याने तिला महान ज्ञान दिले, सामवेद शिकवला, आणि आठ अक्षरी कृष्णमंत्र — जो सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे — तिला दिला.
लक्ष्मीमायाकामबीजं ङेऽन्तं कृष्णपदं ततः । त्रैलोक्यमङ्गलं नाम कवचं पूजनक्रमम्
त्याने तिला लक्ष्मी, माया आणि काम बीज, 'ङे' हे अक्षर, कृष्णमंत्र, 'त्रैलोक्यमंगल' नावाचे कवच आणि पूजेची क्रमपद्धती दिली.
पुरश्चर्याक्रमं चापि वेदोक्तं सर्वसम्मतम् । प्राप्य मृत्युञ्जयान्मन्त्रं सा सती च मुनेः सुता
त्याने तिला वेदांमध्ये सांगितलेली, सर्वांनी मान्य केलेली पुरश्चरणाची पद्धत दिली; आणि मुनिपुत्रीला मृत्युञ्जय मंत्रही मिळाला.
जगाम तपसे साध्वी पुष्करं शङ्कराज्ञया । त्रियुगं च तपस्तप्त्वा कृष्णस्य परमात्मनः
शंकराच्या आज्ञेने ती सद्गुणी स्त्री पुष्कर येथे तपासाठी गेली; तिने तीन युगे कृष्ण परमात्म्यासाठी तप केले—
सिद्धा बभूव सा देवी ददर्श पुरतः प्रभुम् । दृष्ट्वा कृशाङ्गीं बालां च कृपया च कृपानिधिः
—त्या देवीला सिद्धी प्राप्त झाली आणि तिने प्रभूला समोर पाहिले; तिला कृश आणि बालवयात पाहून, दयाळू प्रभूला तिची दया आली.
पूजां च कारयामास चकार च स्वयं हरिः । वरं च प्रददौ तस्यै पूजिता त्वं भवे भव
हरिने स्वतः तिची पूजा करवून घेतली आणि स्वतःही पूजा केली; पूजा झाल्यावर त्याने तिला वर दिला: 'तू नेहमी पूजली जाशील.'
वरं दत्त्वा तु कल्याण्यै ततश्चान्तर्दधे हरिः । प्रथमे पूजिता सा च कृष्णेन परमात्मना
कल्याणीला वर दिल्यावर हरि अदृश्य झाला; प्रथम कृष्ण परमात्म्याने तिची पूजा केली.
द्वितीये शङ्करेणैव कश्यपेन सुरेण च । मुनिना मनुना चैव नागेन मानवादिभिः
दुसऱ्यांदा शंकराने, कश्यप या देवतेने, मुनि मनुने, नागाने आणि इतर माणसांनी तिची पूजा केली.
बभूव पूजिता सा च त्रिषु लोकेषु सुव्रता । जरत्कारुमुनीन्द्राय कश्यपस्तां ददौ पुरा
ती पुण्यवती तिन्ही लोकांत पूजली गेली; पूर्वी कश्यपाने तिला जरत्कारू ऋषींना दिले.
अयाचितो मुनिश्रेष्ठो जग्राह ब्राह्मणाज्ञया । कृत्वोद्वाहं महायोगी विश्रान्तस्तपसा चिरम्
मुनिश्रेष्ठाने, मागणी न करता, ब्रह्माच्या आज्ञेने तिला स्वीकारले; विवाह करून, त्या महायोग्याने दीर्घ तपश्चर्येनंतर विश्रांती घेतली.
सुष्वाप देव्या जघने वटमूले च पुष्करे । निद्रां जगाम स मुनिः स्मृत्वा निद्रेशमीश्वरम्
त्या देवीच्या मांडीवर डोके ठेवून, वटवृक्षाच्या मुळाशी, कमळावर तो ऋषी झोपला. निद्रादेवीचे स्मरण करत तो गाढ झोपेत गेला.
जगामास्तं दिनकरः सायङ्काल उपस्थिते । सञ्चिन्त्य मनसा साध्वी मनसा सा पतिव्रता
संध्याकाळ झाली, सूर्य मावळला. तेव्हा ती पतिव्रता साध्वी मनातच विचार करू लागली.
धर्मलोपभयेनैव चकारालोचनं सती । अकृत्वा पश्चिमां सन्ध्यां नित्यां चैव द्विजन्मनाम्
धर्मभंग होईल या भीतीने, ती सती आजूबाजूला पाहू लागली. तिने संध्याकाळची पूजा आणि द्विजांच्या नित्यकर्मे केली नाहीत.
ब्रह्महत्यादिकं पापं लभिष्यति पतिर्मम । नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम्
माझ्या पतीने जर पूर्वीची किंवा संध्याकाळची पूजा केली नाही, तर त्याला ब्रह्महत्या वगैरे मोठे पाप लागेल.
स सर्वत्राशुचिर्नित्यं ब्रह्महत्यादिकं लभेत् । वेदोक्तमिति सञ्चिन्त्य बोधयामास सुन्दरी
तो सर्वत्र नेहमी अपवित्र राहील आणि ब्रह्महत्या यांसारखी पापे त्याला मिळतील, असं वेदात सांगितलं आहे. हे मनात धरून ती सुंदर स्त्री त्याला उठवू लागली.
स च बुद्धो मुनिश्रेष्ठस्तां चुकोप भृशं मुने । मुनिरुवाच कथं मे सुखिनः साध्वि निद्राभङ्गः कृतस्त्वया
तो श्रेष्ठ ऋषी जागा झाला आणि तिला फार रागावला. म्हणाला — 'साध्वी, मी सुखाने झोपलो होतो, तू माझी झोप का मोडलीस?'
व्यर्थं व्रतादिकं तस्या या भर्तुश्चापकारिणी । तपश्चानशनं चैव व्रतं दानादिकं च यत्
पतीच्या मनाविरुद्ध वागणाऱ्या स्त्रीचे व्रत, तप, उपवास, दान वगैरे सर्व व्यर्थ ठरते.
भर्तुरप्रियकारिण्याः सर्वं भवति निष्कलम् । यया प्रियः पूजितश्च श्रीकृष्णः पूजितस्तया
पतीला न आवडणारे जे काही करते, तिचे सर्व पुण्य निष्फळ होते. पण जी पतीला प्रिय वाटते, श्रीकृष्णासारखी त्याची सेवा करते, ती खरी पतिव्रता असते.
पतिव्रताव्रतार्थञ्च पतिरूपो हरिः स्वयम् । सर्वदानं सर्वयज्ञः सर्वतीर्थनिषेवणम्
पतिव्रतेचे खरे व्रत म्हणजे पतीची सेवा, कारण पतीच हरि आहे. सर्व दान, सर्व यज्ञ, सर्व तीर्थयात्रा—
सर्वं व्रतं तपः सर्वमुपवासादिकं च यत् । सर्वधर्मश्च सत्यं च सर्वदेवप्रपूजनम्
सर्व व्रते, सर्व तप, सर्व उपवास, सर्व धर्म, सत्य, आणि सर्व देवांची पूजा—
तत्सर्वं स्वामिसेवायाः कलां नार्हति षोडशीम् । पुण्ये च भारते वर्षे पतिसेवा करोति या
हे सर्व मिळूनही पतीची सेवा याच्या सोळाव्या भागासही पोहोचत नाही. या पुण्य भारतभूमीत जी स्त्री पतीची सेवा करते—
वैकुण्ठे स्वामिना सार्धं सा याति ब्रह्मणः पदम् । विप्रियं कुरुते भर्तुर्विप्रियं वदति प्रियम्
ती आपल्या पतीसह वैकुंठात ब्रह्मपदाला पोहोचते. पण जी पतीच्या मनाविरुद्ध वागते किंवा बोलते—
असत्कुले प्रसूता हि तत्फलं श्रूयतां सति । कुम्भीपाकं व्रजेत्सा च यावच्चन्द्रदिवाकरौ
सती, जर ती नीच कुळात जन्मली असेल, तर तिचे फळ ऐक—ती चंद्रसूर्य असेपर्यंत कुंभिपाक नरकात जाते.
ततो भवति चाण्डाली पतिपुत्रविवर्जिता । इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठो बभूव स्फुरिताधरः
नंतर ती चांडाळी होते, पती आणि मुलांपासून वंचित राहते. असं म्हणून तो श्रेष्ठ ऋषी ओठ थरथरवू लागला.
चकम्पे तेन सा साध्वी भयेनोवाच तं पतिम् । साध्व्युवाच सन्ध्यालोपभयेनैव निद्राभङ्गः कृतस्तव
त्या भीतीने ती साध्वी थरथर कापू लागली आणि पतीला म्हणाली — 'संध्येचे पाप होईल या भीतीनेच मी तुझी झोप मोडली.'
कुरु शान्तिं महाभाग दुष्टाया मम सुव्रत । शृङ्गाराहारनिद्राणां यश्च भङ्गं करोति वै
'महाभाग, मी सुशील आहे पण चुकले, मला शांत करा. जो प्रेम, अन्न किंवा झोप यांत व्यत्यय आणतो—'
स व्रजेत्कालसूत्रं वै यावच्चन्द्रदिवाकरौ । इत्युक्त्वा मनसा देवी स्वामिनश्चरणाम्बुजे
'तो चंद्रसूर्य असेपर्यंत काळसूत नरकात जातो.' असं म्हणून देवीने मनोभावे पतीच्या पायांना वंदन केलं.
पपात भक्त्या भीता च रुरोद च पुनः पुनः । कुपितं च मुनिं दृष्ट्वा श्रीसूर्यं शप्तुमुद्यतम्
ती भक्तीने, भीतीने खाली पडली आणि पुन्हा पुन्हा रडू लागली. तिने पाहिलं, तो ऋषी रागावलेला आहे आणि सूर्याला शाप देण्यासाठी सज्ज झाला आहे.