सारे च मङ्गलाधारे पारे च सर्वकर्मणाम् । प्रतिमङ्गलवारे च पूज्ये मङ्गसुखप्रदे
शुभतेचा सार आणि आधार, सर्व कर्मांमध्ये सर्वोच्च, प्रत्येक मंगळवारी तुझी पूजा करावी, कारण तूच सर्वांना शुभ सुख देणारी आहेस.
स्तोत्रेणानेन शम्भुश्च स्तुत्वा मङ्गलचण्डिकाम् । प्रतिमङ्गलवारे च पूजां दत्त्वा गतः शिवः
या स्तोत्राने शंभूनं मंगळचंडिकेची स्तुती केली; प्रत्येक शुभ मंगळवारी पूजा अर्पण करून, शिव निघून गेला.
प्रथमे पूजिता देवी शिवेन सर्वमङ्गला । द्वितीये पूजिता सा च मङ्गलेन ग्रहेण च
सर्वप्रथम, सर्व शुभतेची देवी शिवाने पूजली; दुसऱ्यांदा, तिची पूजा मंगळ ग्रहाने केली.
तृतीते पूजिता भद्रा मङ्गलेन नृपेण च । चतुर्थे मङ्गले वारे सुन्दरीभिः प्रपूजिता
तिसऱ्यांदा, भद्रेला मंगळ राजाने पूजले; चौथ्या शुभ मंगळवारी, सुंदर स्त्रियांनी तिची पूजा केली.
पञ्चमे मङ्गलाकाङ्क्षिनरैर्मङ्गलचण्डिका । पूजिता प्रतिविश्वेषु विश्वेशपूजिता सदा
पाचव्या दिवशी, शुभाची इच्छा करणाऱ्या लोकांनी मंगळचंडिकेची पूजा केली; ती सर्व विश्वांमध्ये नेहमीच पूजली जाते, आणि विश्वेश्वरानेही तिची पूजा केली आहे.
ततः सर्वत्र सम्पूज्या बभूव परमेश्वरी । देवैश्च मुनिभिश्चैव मानवैर्मनुभिर्मुने
त्यानंतर, परमेश्वरी सर्वत्र पूजनीय झाली; देव, ऋषी आणि मनुष्य यांनी तिची भक्तीपूर्वक पूजा केली, हे मनुवंशातील मुनी.
देव्याश्च मङ्गस्तोत्रं यः शृणोति समाहितः । तन्मङ्गलं भवेत्तस्य न भवेत्तदमङ्गलम् । वर्धते पुत्रपौत्रैश्च मङ्गलं च दिने दिने
जो कोणी एकाग्रतेने देवीचे हे शुभ स्तोत्र ऐकतो, त्याच्यासाठी शुभता वाढते, अशुभ काही होत नाही; दररोज पुत्र आणि नातवंडांसह शुभता वाढत जाते.
श्रीनारायण उवाच उक्तं द्वयोरुपाख्यानं ब्रह्मपुत्र यथागमम् । श्रूयतां मनसाऽऽख्यानं यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः
श्रीनारायण म्हणाले: हे ब्रह्मपुत्रा, दोन्ही कथा परंपरेनुसार सांगितल्या आहेत; आता धर्माच्या मुखातून ऐकलेली मनसा देवीची कथा ऐक.
सा च कन्या भगवती कश्यपस्य च मानसी । तेनैव मनसा देवी मनसा या च दीव्यति
ती कन्या, भगवती, कश्यपाची मनातून उत्पन्न झालेली मुलगी आहे; मनानेच ती देवी तेजस्वी आहे आणि मनानेच दिव्य आहे.
मनसा ध्यायते या च परमात्मानमीश्वरम् । तेन सा मनसा देवी तेन योगेन दीव्यति
जी देवी मनाने परमात्म्याचे ध्यान करते, त्या योगानेच ती देवी तेजस्वी होते.
आत्मारामा च सा देवी वैष्णवी सिद्धयोगिनी । त्रियुगं च तपस्तप्त्वा कृष्णस्य परमात्मनः
ती देवी आत्मराम, विष्णूभक्त, सिद्धयोगिनी आहे; तिने तीन युगांपर्यंत श्रीकृष्ण परमात्म्यासाठी तप केले.
जरत्कारुशरीरं च दृष्ट्वा यत्क्षीणमीश्वरः । गोपीपतिर्नाम चक्रे जरत्कारुरिति प्रभुः
जरत्कारूचे शरीर अशक्त झालेले पाहून, गोपींच्या पतीने तिला 'जरत्कारू' असे नाव दिले.
वाञ्छितं च ददौ तस्यै कृपया च कृपानिधिः । पूजां च कारयामास चकार च स्वयं प्रभुः
करुणेचा सागर असलेल्या प्रभूंनी तिची इच्छा पूर्ण केली; स्वतः प्रभूंनी तिच्या पूजेची व्यवस्था केली आणि पूजा केली.
स्वर्गे च नागलोके च पृथिव्यां ब्रह्मलोकतः । भृशं जगत्सु गौरी सा सुन्दरी च मनोहरा । ४४ जगद्गौरीति विख्याता तेन सा पूजिता सती । शिवशिष्या च सा देवी तेन शैवी प्रकीर्तिता
स्वर्गात, नागलोकात, पृथ्वीवर आणि ब्रह्मलोकात, गौरी ही अतिशय सुंदर आणि मनमोहक आहे; ती जगात 'जगद्गौरी' म्हणून प्रसिद्ध आहे. म्हणूनच ती सती म्हणून पूजली गेली आणि शिवाची शिष्या असल्याने 'शैवी' म्हणून ओळखली जाते.
विष्णुभक्तातीव शश्वद्वैष्णवी तेन कीर्तिता । नागानां प्राणरक्षित्री यज्ञे पारीक्षितस्य च
विष्णूभक्तीमुळे तिला 'वैष्णवी' असे नाव मिळाले; ती नागांचे प्राण वाचवणारी आहे आणि परीक्षितच्या यज्ञात तिला परिक्षा देण्याची वेळ आली होती.
नागेश्वरीति विख्याता सा नागभगिनीति च । विषं संहर्तुमीशा या तेन विषहरी स्मृता
ती 'नागेश्वरी' म्हणून प्रसिद्ध आहे, तसेच 'नागभगिनी' म्हणूनही ओळखली जाते; जी विषाचा नाश करू शकते, म्हणून तिला 'विषहरी' असेही म्हणतात.
सिद्धयोगं हरात्प्राप तेन सा सिद्धयोगिनी । महाज्ञानं च योगं च मृतसज्जीवनीं पराम्
तीला हराकडून सिद्धीयोग प्राप्त झाला आणि त्यामुळे ती सिद्धयोगिनी झाली. तिच्याकडे मोठं ज्ञान, योगाची पूर्णता आणि मृतांना पुन्हा जिवंत करण्याची श्रेष्ठ शक्ती होती.
महाज्ञानयुतां तां च प्रवदन्ति मनीषिणः । आस्तीकस्य मुनीन्द्रस्य माता सापि तपस्विनी
ज्ञानी लोक म्हणतात की, ती मोठ्या ज्ञानाने युक्त असून, ऋषी आस्तिकाची तपस्विनी आई होती.
आस्तीकमाता विज्ञाता जगत्यां सुप्रतिष्ठिता । प्रिया मुनेर्जरत्कारोर्मुनीन्द्रस्य महात्मनः
ती आस्तिकाची आई म्हणून जगात प्रसिद्ध आहे आणि महान ऋषी जरत्कारूची प्रिय पत्नी आहे.
योगिनो विश्वपूज्यस्य जरत्कारुप्रिया ततः । जरत्कारुर्जगद्गौरी मनसा सिद्धयोगिनी
योग्यांनी जगभर पूजलेला जरत्कारू ज्याची प्रिय आहे, ती मनाने सिद्धयोगिनी झाली आणि आस्तिकाची आई म्हणून पूजली जाते.
वैष्णवी नागभगिनी शैवी नागेश्वरी तथा । जरत्कारुप्रियास्तीकमाता विषहरेति च
ती वैष्णवी, नागांची बहीण, शैवी, नागेश्वरी, जरत्कारूची प्रिय, आस्तिकाची आई आणि विषहारी म्हणून ओळखली जाते.
महाज्ञानयुता चैव सा देवी विश्वपूजिता । द्वादशैतानि नामानि पूजाकाले तु यः पठेत्
मोठ्या ज्ञानाने युक्त असलेली ती देवी सर्वांनी पूजली जाते; जो कोणी पूजेच्या वेळी ही बारा नावे म्हणतो—
तस्य नागभयं नास्ति तस्य वंशोद्भवस्य च । नागभीते च शयने नागग्रस्ते च मन्दिरे
—त्याला आणि त्याच्या वंशाला नागांचा कोणताही धोका राहत नाही; नागभीतीने झोपले असो किंवा घरात नागाने पकडले असो—
नागशोभे महादुर्गे नागवेष्टितविग्रहे । इदं स्तोत्रं पठित्वा तु मुच्यते नात्र संशयः
—नागांच्या तेजात, मोठ्या संकटात किंवा नागांनी वेढलेल्या अवस्थेत—हे स्तोत्र म्हणल्याने तो नक्कीच मुक्त होतो, यात शंका नाही.
नित्यं पठेद्यस्तं दृष्ट्वा नागवर्गः पलायते । दशलक्षजपेनैव स्तोत्रसिद्धिर्भवेन्नृणाम्
जो रोज हे स्तोत्र म्हणतो, त्याला पाहताच नागांचा समूह पळून जातो; आणि दहा लक्ष वेळा जप केल्याने स्तोत्राची सिद्धी मिळते.
स्तोत्रसिद्धिर्भवेद्यस्य स विषं भोक्तुमीश्वरः । नागैश्च भूषणं कृत्वा स भवेन्नागवाहनः
ज्याला या स्तोत्राची सिद्धी मिळते, तो विष सहजपणे पिऊ शकतो; नागांनी अलंकृत होऊन तो नागवाहन होतो.
नागासनो नागतल्पो महासिद्धो भवेन्नरः । अन्ते च विष्णुना सार्धं क्रीडत्येव दिवानिशम्
नागांवर बसून, नागांच्या पलंगावर झोपून, तो मनुष्य महान सिद्ध होतो; आणि शेवटी, तो विष्णूंसोबत रात्रंदिवस खेळतो.
मनसोपाख्यानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच मत्तः पूजाविधानं च श्रूयतां मुनिपुङ्गव । ध्यानं च सामवेदोक्तं प्रोक्तं देवीविधानकम्
श्रीनारायण म्हणाले: हे श्रेष्ठ मुनी, माझ्याकडून पूजेची पद्धत ऐक. सामवेदात सांगितलेले ध्यान आणि देवीसाठी ठरवलेली विधी मी सांगतो.
श्वेतचम्पकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् । वह्निशुद्धांशुकाधानां नागयज्ञोपवीतिनीम्
तिचं ध्यान करावं की, ती पांढऱ्या चंपकाच्या फुलासारखी तेजस्वी आहे, रत्नांनी सजलेली आहे, अग्निप्रसादित वस्त्र परिधान केलेली आहे आणि नागांचा यज्ञोपवीत घातला आहे.
महाज्ञानयुतां तां च प्रवरज्ञानिनां वराम् । सिद्धाधिष्ठातृदेवीं च सिद्धां सिद्धिप्रदां भजे
मी तिची उपासना करतो, जिला मोठं ज्ञान लाभलं आहे, जी ज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ आहे, सिद्धींची अधिष्ठात्री देवी आहे, सिद्ध आहे आणि सिद्धी देणारी आहे.