मङ्गलचण्डीमनसयोरुपाख्यानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच कथितं षष्ठ्युपाख्यानं ब्रह्मपुत्र यथाऽऽगमम् । देवी मङ्गलचण्डी च तदाख्यानं निशामय
मंगळ आणि चंडी यांच्या कथेला सुरुवात होते. श्रीनारायण म्हणाले: ब्रह्मपुत्रा, तुला षष्ठीची कथा शास्त्रानुसार सांगितली, आता देवी मंगळचंडीची कथा ऐक.
तस्याः पूजादिकं सर्वं धर्मवक्त्रेण यच्छ्रुतम् । श्रुतिसम्मतमेवेष्टं सर्वेषां विदुषामपि
तिची पूजा आणि इतर सर्व विधी धर्माच्या वचनातून ऐकलेले आहेत, जे वेदांनी मान्य केलेले असून सर्व विद्वानांनाही प्रिय आहेत.
दक्षा या वर्तते चण्डी कल्याणेषु च मङ्गला । मङ्गलेषु च या दक्षा सा च मङ्गलचण्डिका
शुभ कार्यात निपुण जी आहे ती चंडी, आणि जी शुभत्व आणते ती मंगळा; शुभ कार्यात पारंगत जी आहे तीच मंगळचंडिका.
पूज्या या वर्तते चण्डी मङ्गलोऽपि महीसुतः । मङ्गलाभीष्टदेवी या सा वा मङ्गलचण्डिका
जी पूजनीय आहे ती चंडी, आणि मंगळ हा पृथ्वीचा श्रेष्ठ पुत्र आहे; जी शुभत्वाची इच्छित देवी आहे तीही मंगळचंडिका आहे.
मङ्गलो मनुवंश्यश्च सप्तद्वीपधरापतिः । तस्य पूज्याभीष्टदेवी तेन मङ्गलचण्डिका
मंगळ हा मनुवंशातील असून सात द्वीपांच्या पृथ्वीचा अधिपती आहे; त्याची प्रिय आणि पूज्य देवी म्हणून तिला मंगळचंडिका म्हणतात.
मूर्तिभेदेन सा दुर्गा मूलप्रकृतिरीश्वरी । कृपारूपातिप्रत्यक्षा योषितामिष्टदेवता
विविध रूपांनी ती दुर्गा आहे, आदिशक्ती आणि सर्वांची अधिष्ठात्री आहे; ती करुणेचे मूर्तिमंत रूप आहे, सर्वांसमोर प्रकट होते आणि स्त्रियांची आवडती देवी आहे.
प्रथमे पूजिता सा च शङ्करेण परात्परा । त्रिपुरस्य वधे घोरे विष्णुना प्रेरितेन च
ती परात्पर देवी प्रथम शंकराने पूजली, जेव्हा विष्णूच्या प्रेरणेने त्रिपुरासुराचा भीषण वध झाला.
ब्रह्मन् ब्रह्मोपदेशेन दुर्गतेन च सङ्कटे । आकाशात्पतिते याने दैत्येन पातिते रुषा
हे ब्राह्मण, ब्रह्माच्या उपदेशाने आणि संकटात, जेव्हा दैत्याने रागाने आकाशातून रथ खाली फेकला—
ब्रह्मविष्णूपदिष्टश्च दुर्गां तुष्टाव शङ्करः । सा च मङ्गलचण्डी या बभूव रूपभेदतः
ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या सांगण्यावरून शंकराने दुर्गेची स्तुती केली; ती वेगळ्या रूपात प्रकट होऊन मंगळचंडी झाली.
उवाच पुरतः शम्भोर्भयं नास्तीति ते प्रभो । भगवान्वृषरूपश्च सर्वेशस्ते भविष्यति
ती शंभूच्या समोर म्हणाली, 'तुला कोणताही धोका नाही, प्रभो; तू वृषभस्वरूप, सर्वांचा अधिपती, होशील.'
युद्धशक्तिस्वरूपाहं भविष्यामि न संशयः । मायात्मना च हरिणा सहायेन वृषध्वज
युद्धाची शक्ती मीच होईन, यात काहीच शंका नाही. माया रूपी हरि तुझ्या सोबत मदतीला असेल, हे वृषध्वज.
जहि दैत्यं स्वशत्रुं च सुराणां पदघातकम् । इत्युक्त्वान्तर्हिता देवी शम्भोः शक्तिर्बभूव सा
देवांचा शत्रू आणि त्यांच्या पदाचा नाश करणारा दैत्य याचा वध कर. असे सांगून देवी अदृश्य झाली आणि शंभूंची शक्ती बनली.
विष्णुदत्तेन शस्त्रेण जघान तमुमापतिः । मुनीन्द्र पतिते दैत्ये सर्वे देवा महर्षयः
विष्णूने दिलेल्या शस्त्राने उमापतीने त्या दैत्याचा वध केला. मुनीश्रेष्ठा, दैत्य पडताच सर्व देव आणि महर्षी—
तुष्टुवुः शङ्करं देवं भक्तिनम्रात्मकन्धराः । सद्यः शिरसि शम्भोश्च पुष्पवृष्टिर्बभूव ह
भक्तिभावाने वाकलेली माने करून शंकराचे स्तुती करू लागले. लगेचच शंभूंच्या डोक्यावर फुलांची वर्षाव झाली.
ब्रह्मा विष्णुश्च सन्तुष्टो ददौ तस्मै शुभाशिषम् । ब्रह्मविष्णूपदिष्टश्च सुस्नातः शङ्करस्तथा
ब्रह्मा आणि विष्णू संतुष्ट होऊन त्याला शुभाशीर्वाद दिले. ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या सांगण्यावरून शंकराने स्नान केले.
पूजयामास तां भक्त्या देवीं मङ्गलचण्डिकाम् । पाद्यार्घ्याचमनीयैश्च वस्त्रैश्च विविधैरपि
शंकराने भक्तीने त्या मंगल चंडिकेची पूजा केली, पाद्य, अर्घ्य, आचमनी, आणि विविध वस्त्रे अर्पण केली.
पुष्पचन्दननैवेद्यैर्भक्त्या नानाविधैर्मुने । छागैर्मेषैश्च महिषैर्गवयैः पक्षिभिस्तथा
फुले, चंदन, वेगवेगळ्या नैवेद्यांनी, भक्तीभावाने, तसेच शेळी, मेंढ्या, म्हशी, रानगवे आणि पक्ष्यांनीही पूजा केली.
वस्त्रालङ्कारमाल्यैश्च पायसैः पिष्टकैरपि । मधुभिश्च सुधाभिश्च फलैर्नानाविधैरपि
वस्त्रे, दागिने, हार, पायस, पिठाचे पदार्थ, मध, अमृत आणि विविध फळांनीही पूजा केली.
सङ्गीतैर्नर्तकैर्वाद्यैरुत्सवैर्नामकीर्तनैः । ध्यात्वा माध्यन्दिनोक्तेन ध्यानेन भक्तिपूर्वकम्
गाणी, नृत्य, वाद्य, उत्सव, आणि नावोच्चाराने; मध्यान्ही सांगितलेल्या ध्यानाने, भक्तिपूर्वक ध्यान केले.
ददौ द्रव्याणि मूलेन मन्त्रेणैव च नारद । ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं सर्वपूज्ये देवि मङ्गलचण्डिके
नारद, त्याने सर्व वस्तू मूळ मंत्राने अर्पण केल्या: 'ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं, सर्वपूज्ये देवी मंगलचंडिके.'
हूँ हूँ फट् स्वाहाप्येकविंशाक्षरो मनुः । पूज्यः कल्पतरुश्चैव भक्तानां सर्वकामदः
'हूं हूं फट् स्वाहा' हा एकवीस अक्षरी मंत्र पूजनीय आहे; तो भक्तांना सर्व इच्छा पूर्ण करणारा कल्पवृक्ष आहे.
दशलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् । ध्यानं च श्रूयतां ब्रह्मन् वेदोक्तं सर्वसम्मतम्
हा मंत्र दहा लाख वेळा जपल्याने नक्कीच सिद्धी मिळते. ब्रह्मन्, आता वेदांनी सांगितलेले आणि सर्वांनी मान्य केलेले ध्यान ऐक.
देवीं षोडशवर्षीयां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् । बिम्बोष्ठीं सुदतीं शुद्धां शरत्पद्मनिभाननाम्
देवीला सोळा वर्षांची, नेहमीच ताज्या तारुण्यात, बिंब फळासारखे ओठ, सुंदर दात, निर्मळ, आणि शरद ऋतूतील कमळासारखे मुख असलेली म्हणून ध्यान कर.
श्वेतचम्पकवर्णाभां सुनीलोत्पललोचनाम् । जगद्धात्रीं च दात्रीं च सर्वेभ्यः सर्वसम्पदाम्
श्वेत चंपकासारखा वर्ण, सुंदर निळ्या कमळासारखी डोळे, जगाची पालन करणारी आणि सर्वांना सर्व संपत्ती देणारी.
संसारसागरे घोरे ज्योतीरूपां सदा भजे । देव्याश्च ध्यानमित्येवं स्तवनं श्रूयतां मुने
या भयानक संसारसागरात मी तिला नेहमी प्रकाशरूप मानून उपासना करतो. हेच देवीचे ध्यान; आता, मुनी, तिचे स्तवन ऐक.
महादेव उवाच रक्ष रक्ष जगन्मातर्देवि मङ्गलचण्डिके । हारिके विपदां राशेर्हर्षमङ्गलकारिके
महादेव म्हणाले: रक्षण कर, रक्षण कर, हे जगन्माते, हे मंगलचंडिके! संकटांचा डोंगर दूर करणारी, आनंद आणि मंगल देणारी!
हर्षमङ्गलदक्षे च हर्षमङ्गलदायिके । शुभे मङ्गलदक्षे च शुभे मङ्गलचण्डिके
आनंद आणि मंगलात कुशल, आनंद आणि मंगल देणारी, शुभे, मंगलात कुशल, शुभे, हे मंगलचंडिके!
मङ्गले मङ्गलार्हे च सर्वमङ्गलमङ्गले । सतां मङ्गदे देवि सर्वेषां मङ्गलालये
मंगलात श्रेष्ठ, सर्व मंगलाची पात्र, सर्व मंगलाचा स्रोत, सज्जनांना मंगल देणारी, सर्वांची मंगलाची निवासस्थानी!
पूज्ये मङ्गलवारे च मङ्गलाभीष्टदेवते । पूज्ये मङ्गलभूपस्य मनुवंशस्य सन्ततम्
मंगळवार या शुभ दिवशी, जी देवी सर्व शुभ इच्छा पूर्ण करते, तिची पूजा करावी. मंगळाचे अधिपती आणि मनुवंशाची परंपरा चालवणाऱ्या त्या देवतेची नेहमीच भक्तीभावाने पूजा करावी.
मङ्गलाधिष्ठातृदेवि मङ्गलानां च मङ्गले । संसारमङ्गलाधारे मोक्षमङ्गलदायिनि
शुभतेची अधिष्ठात्री देवी, सर्व शुभांमध्ये सर्वात शुभ, संसारातील सर्व शुभतेचा आधार, आणि मोक्षरूप शुभ देणारी तूच आहेस.