ॐ श्रीं क्लीं ह्रीं दक्षिणायै स्वाहेति च विचक्षणः । पूजयेद्विधिवद् भक्त्या दक्षिणां सर्वपूजिताम्
श्रीमंत, बुद्धिमान माणसाने सर्वांच्या पूजेला पात्र असलेल्या दक्षिणेची भक्तीभावाने आणि योग्य पद्धतीने, 'ॐ श्रीं क्लीं ह्रीं दक्षिणायै स्वाहा' या मंत्राने पूजा करावी.
इत्येवं कथितं ब्रह्मन् दक्षिणाख्यानमेव च । सुखदं प्रीतिदं चैव फलदं सर्वकर्मणाम्
हे ब्राह्मण, दक्षिणेची ही कथा सांगितली. ही कथा ऐकणाऱ्याला आनंद, समाधान आणि सर्व कर्मांचे फळ मिळवून देते.
इदं च दक्षिणाख्यानं यः शृणोति समाहितः । अङ्गहीनं च तत्कर्म न भवेद्भारते भुवि
जो कोणी एकाग्रतेने दक्षिणेची ही कथा ऐकतो, त्याची कोणतीही कृती या भारतभूमीवर अपूर्ण राहत नाही.
अपुत्रो लभते पुत्रं निश्चितं च गुणान्वितम् । भार्याहीनो लभेद्भार्यां सुशीलां सुन्दरीं पराम्
ज्याला मूल नाही त्याला नक्कीच गुणी मुलगा मिळतो; ज्याची पत्नी नाही त्याला उत्तम, सुंदर आणि सुस्वभावी पत्नी मिळते.
वरारोहां पुत्रवतीं विनीतां प्रियवादिनीम् । पतिव्रतां च शुद्धां च कुलजां च वधूं वराम्
ती वधू देखणी, मुलांसह, नम्र, गोड बोलणारी, पतीला निष्ठावान, शुद्ध, चांगल्या घराण्यातील आणि सर्वगुणसंपन्न असते.
विद्याहीनो लभेद्विद्यां धनहीनो लभेद्धनम् । भूमिहीनो लभेद्भूमिं प्रजाहीनो लभेत्प्रजाम्
ज्याच्याकडे विद्या नाही त्याला विद्या मिळते; ज्याच्याकडे धन नाही त्याला धन मिळते; ज्याच्याकडे जमीन नाही त्याला जमीन मिळते; ज्याच्याकडे संतती नाही त्याला संतती मिळते.
सङ्कटे बन्धुविच्छेदे विपत्तौ बन्धने तथा । मासमेकमिदं श्रुत्वा मुच्यते नात्र संशयः
अडचणीत, नातलगांपासून वेगळे पडल्यावर, संकटात किंवा कैदेत असताना, जो एक महिना ही कथा ऐकतो तो नक्कीच मुक्त होतो—यात शंका नाही.
षष्ठ्युपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच अनेकानां च देवीनां श्रुतमाख्यानमुत्तमम् । अन्यासां चरितं ब्रह्मन् वद वेदविदांवर
नारद म्हणाले: मी अनेक देवींच्या उत्तम कथा ऐकल्या आहेत; वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या श्रेष्ठा, आता इतर देवींच्या कथा मला सांग.
श्रीनारायण उवाच सर्वासां चरितं विप्र वेदेषु च पृथक्पृथक् । पूर्वोक्तानां च देवीनां कासां श्रोतुमिहेच्छसि
श्रीनारायण म्हणाले: सर्व देवींच्या कथा वेदांमध्ये स्वतंत्रपणे सांगितल्या आहेत; पूर्वी सांगितलेल्या देवींपैकी तुला कोणाची कथा ऐकायची आहे?
नारद उवाच षष्ठी मङ्गलचण्डी च मनसा प्रकृतेः कला । उत्पत्तिमासां चरितं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
नारद म्हणाले: षष्ठी, मंगळा आणि चंडी या प्रकृतीच्या अंश आहेत; त्यांचा जन्म आणि चरित्र मला सविस्तर ऐकायचे आहे.
श्रीनारायण उवाच षष्ठांशा प्रकृतेर्या च सा च षष्ठी प्रकीर्तिता । बालकानामधिष्ठात्री विष्णुमाया च बालदा
श्रीनारायण म्हणाले: प्रकृतीच्या सहाव्या भागाला षष्ठी म्हणतात; ती मुलांची रक्षणकर्ती, विष्णुमाया आणि संतती देणारी आहे.
मातृकासु च विख्याता देवसेनाभिधा च या । प्राणाधिकप्रिया साध्वी स्कन्दभार्या च सुव्रता
मातृकांमध्ये ती देवसेना म्हणून प्रसिद्ध आहे; ती स्कंदाची प्रियतमा, सती आणि पतिव्रता पत्नी आहे.
आयुःप्रदा च बालानां धात्री रक्षणकारिणी । सततं शिशुपार्श्वस्था योगेन सिद्धियोगिनी
ती मुलांना आयुष्य देते, त्यांची सांभाळ करणारी आणि रक्षण करणारी आहे; ती नेहमी मुलांच्या जवळ असते आणि योगाने सिद्ध आहे.
तस्याः पूजाविधिं ब्रह्मनितिहासमिदं शृणु । यच्छ्रुतं धर्मवक्येण सुखदं पुत्रदं परम्
हे ब्राह्मण, तिच्या पूजेची विधी आणि ही कथा ऐक, जी धर्माने ऐकल्यास सुख आणि उत्तम संतती मिळते.
राजा प्रियव्रतश्चासीत्स्वायम्भुवमनोः सुतः । योगीन्द्रो नोद्वहद्भार्यां तपस्यासु रतः सदा
स्वायंभुव मनूंचा पुत्र प्रियव्रत नावाचा राजा होता; तो मोठा योगी होता, नेहमी तपश्चर्येत मग्न आणि त्याने लग्न केले नव्हते.
ब्रह्माज्ञया च यत्नेन कृतदारो बभूव ह । सुचिरं कृतदारश्च न लेभे तनयं मुने
ब्रह्मदेवांच्या आज्ञेने आणि प्रयत्नाने त्याने पत्नी स्वीकारली; पण खूप काळ लग्नानंतरही त्याला मूल झाले नाही, हे मुनी.
पुत्रेष्टियज्ञं तं चापि कारयामास कश्यपः । मालिन्यं तस्य कान्तायै मुनिर्यज्ञचरुं ददौ
कश्यप ऋषींनी त्याच्यासाठी पुत्रकामेष्टी यज्ञ केला; त्या यज्ञातील चरू ऋषींनी त्याच्या प्रिय पत्नीला दिला.
भुक्त्वा च तं चरुं तस्याः सद्यो गर्भो बभूव ह । दधार तं च सा देवी दैवं द्वादशवत्सरम्
ती देवी तो चरू खाल्ल्यावर तिला लगेच गर्भ राहिला; तिने तो दैवी गर्भ बारा वर्षे पोटात धरला.
ततः सुषाव सा ब्रह्मन् कुमारं कनकप्रभम् । सर्वावयवसम्पन्नं मृतमुत्तारलोचनम्
तेव्हा, हे ब्रह्मन्, तिने सोन्यासारखा तेजस्वी, सर्व अंगांनी परिपूर्ण, पण डोळे मिटलेला एक मुलगा जन्माला घातला.
तं दृष्ट्वा रुरुदुः सर्वा नार्यश्च बान्धवस्त्रियः । मूर्च्छामवाप तन्माता पुत्रशोकेन भूयसा
त्याला पाहून सर्व स्त्रिया—नातेवाईक आणि घरातील—ओरडून रडल्या; मुलाच्या दुःखाने त्याची आई बेशुद्ध पडली.
श्मशानं च ययौ राजा गृहीत्वा बालकं मुने । रुरोद तत्र कान्तारे पुत्रं कृत्वा स्ववक्षसि
राजा त्या मुलाला घेऊन स्मशानात गेला, हे मुनी, आणि त्या निर्जन ठिकाणी आपल्या छातीशी मुलाला धरून रडू लागला.
नोत्सृजद् बालकं राजा प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यतः । ज्ञानयोगं विसस्मार पुत्रशोकात्सुदारुणात्
राजा मुलाला सोडायला तयार नव्हता, स्वतःचे प्राणही सोडायला तयार होता; पण मुलाच्या तीव्र दुःखाने त्याला आपले ज्ञान आणि योग सगळेच विसरले.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानं च ददर्श सः । शुद्धस्फटिकसंकाशं मणिराजविनिर्मितम्
इतक्यात त्याने तिथे एक दिव्य विमान पाहिले, शुद्ध स्फटिकासारखे चमकणारे, रत्नांनी बनवलेले.
तेजसा ज्वलितं शश्वच्छोभितं क्षौमवाससा । नानाचित्रविचित्राढ्यं पुष्पमालाविराजितम्
ते विमान नेहमीच तेजाने झळकत होते, सुंदर कापडांनी सजलेले, विविध रंगी सुंदर अलंकार आणि फुलांच्या माळांनी शोभलेले होते.
ददर्श तत्र देवीं च कमनीयां मनोहराम् । श्वेतचम्पकवर्णाभां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम्
तिथे त्याने एक अत्यंत सुंदर, मन मोहून टाकणारी देवी पाहिली, जी पांढऱ्या चंपकाच्या फुलासारखी उजळ आणि नेहमीच तरुण दिसत होती.
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम् । कृपामयीं योगसिद्धां भक्तानुग्रहकातराम्
तिच्या चेहऱ्यावर हलकेसे हसू आणि प्रसन्नता होती, ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती; ती करुणामयी, योगसिद्ध आणि भक्तांना कृपा करण्यास उत्सुक होती.
दृष्ट्वा तां पुरतो राजा तुष्टाव परमादरात् । चकार पूजनं तस्या विहाय बालकं भुवि
ती समोर दिसताच राजाने अत्यंत आदराने तिची पूजा केली, आणि मुलाला खाली ठेवून तिचे पूजन केले.
पप्रच्छ राजा तां तुष्टां ग्रीष्मसूर्यसमप्रभाम् । तेजसा ज्वलितां शान्तां कान्तां स्कन्दस्य नारद
राजाने तिला विचारले, जी उन्हाळ्यातील सूर्यासारखी तेजस्वी, तेजाने झळाळणारी, शांत आणि सुंदर होती, हे नारद, जणू स्कंदाची पत्नीच.
राजोवाच का त्वं सुशोभने कान्ते कस्य कान्तासि सुव्रते । कस्य कन्या वरारोहे धन्या मान्या च योषिताम्
राजा म्हणाला: हे सुंदर आणि तेजस्विनी, तू कोण आहेस? तू कोणाची प्रियतमा आहेस, हे सुभगे? आणि कोणाची कन्या आहेस, हे सुंदर आणि सन्माननीय स्त्रिये?
नृपेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा जगन्मङ्गलचण्डिका । उवाच देवसेना सा देवानां रणकारिणी
राजाचे हे शब्द ऐकून जगाला मंगल करणारी चंडिका बोलली; देवसेना, देवांची रणांगणातील वीर स्त्री, उत्तर देऊ लागली.