भग्नदर्पो दिव्यनगो भविष्यति विनिश्चयम् । एवं निश्चित्य विन्ध्याद्रिः खं स्पृशन् ववृधे भुजैः
विंध्याने असं ठरवलं की, 'तो गर्विष्ठ दिव्य नाग नक्कीच नम्र होईल.' असं ठरवून विंध्य पर्वताने आपले हात आकाशाला भिडवण्यासाठी वाढवले.
महोन्नतैः शृङ्गवरैः सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः । कदोदेष्यति भास्वांस्तं रोधयिष्याम्यहं कदा
त्याच्या उंचच उंच शिखरांनी सगळीकडे पसरून तो स्थिर उभा राहिला. 'कधी सूर्य उगवेल? कधी मी त्याला अडवेन?' असं तो मनात विचार करू लागला.
एवं सञ्चिन्तयानस्य सा व्यतीयाय शर्वरी । प्रभातं विमलं जज्ञे दिशो वितिमिराः करैः
अशा विचारात असताना रात्र संपली; स्वच्छ सकाळ झाली आणि सूर्याच्या किरणांनी दिशांमधील अंधार नाहीसा झाला.
कुर्वन्स निर्गतो भानुरुदयायोदये गिरौ । प्रकाशते स्म विमलं नभो भानुकरैः शुभैः
सूर्य पर्वतावरून उगवायला निघाला आणि त्याच्या शुभ्र किरणांनी आकाश उजळू लागलं.
विकासं नलिनी भेजे मीलनं च कुमुद्वती । स्वानि कार्याणि सर्वे च लोकाः समुपतस्थिरे
कमळ फुललं, कुमुदिनी मिटली आणि सर्व लोकांनी आपापली कामं सुरू केली.
हव्यं कव्यं भूतबलिं देवानां च प्रवर्धयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्नविभागेन त्विषां पतिः
सूर्याच्या सकाळ, दुपार आणि मध्यान्ह या विभागांनी देव, पितर आणि भूतांसाठीच्या समिधा वाढल्या आणि देवांचे कल्याण घडले.
एवं प्राचीं तथाग्नेयीं समाश्वास्य वियोगिनीम् । ज्वलन्तीं चिरकालीनविरहादिव कामिनीम्
पूर्व आणि आग्नेय दिशा जणू प्रियकराच्या विरहाने जळणाऱ्या प्रेयसीसारख्या होत्या; सूर्याने त्यांना धीर दिला आणि पुढे गेला.
भास्करोऽथ कृशानोश्च दिशं नूनं विहाय च । याम्यां गन्तुं ततस्तूर्णं प्रतस्थे कमलाकरः
मग सूर्याने अग्नीच्या दिशेला सोडून, कमळाचा स्वामी दक्षिण दिशेकडे जायला झपाट्याने निघाला.
न शशाकाग्रतो गन्तुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत् । अनूरुरुवाच भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निरुध्य गगनं स्थितः
तो पुढे जाऊ शकला नाही; तेव्हा अनूरूने सांगितलं, 'हे सूर्य, विंध्याने गर्वाने आकाश अडवलं आहे.'
स्पर्धते मेरुणा प्रेप्सुस्त्वद्दत्तां च प्रदक्षिणाम् । सूत उवाच अनूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता ह्यास चिन्तयन्
'तो मेरूशी स्पर्धा करतो आणि तुझ्या दिलेल्या प्रदक्षिणेची इच्छा धरतो.' कथाकार म्हणतो: अनूरूचे शब्द ऐकून सूर्य विचार करू लागला.
अहो गगनमार्गोऽपि रुध्यते चातिविस्मयः । प्रायः शूरो न किं कुर्यादुत्पथे वर्त्मनि स्थितः
'अरे, आकाशाचा मार्गही अडवला गेला — किती आश्चर्य आहे! खरोखर, जो वीर आहे तो अपथावर उभा राहिला तर काहीही करू शकतो.'
निरुद्धो नो वाजिमार्गो दैवं हि बलवत्तरम् । राहुबाहुग्रहव्यग्रो यः क्षणं नावतिष्ठते
'माझा घोड्यांचा मार्ग अडवला गेला; नशीब खरंच बलवान असतं. राहूही, पकडायला उतावीळ असला तरी, एक क्षणही थांबत नाही.'
स चिरं रुद्धमार्गोऽपि किं करोति विधिर्बली । एवं च मार्गे संरुद्धे लोकाः सर्वे च सेश्वराः
'मार्ग कितीही काळ अडवला गेला तरी, बलवान नशिबाने काय करू शकत नाही?' अशा प्रकारे मार्ग अडवल्यावर सर्व लोक आणि त्यांचे स्वामी—'
नान्वविन्दन्त शरणं कर्तव्यं नान्वपद्यत । चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानन्ति सूर्यतः
'कुठेच आश्रय किंवा उपाय सापडला नाही. चित्रगुप्त आणि इतर सर्व सूर्यामुळेच काळ ओळखतात.'
संरुद्धो विन्ध्यगिरिणा अहो दैवविपर्ययः । यदा निरुद्धः सविता गिरिणा स्पर्धया तदा
'विंध्य पर्वताने अडवलं — काय विचित्र नशिबाचं उलटंफेर! जेव्हा सूर्य पर्वताच्या स्पर्धेमुळे अडवला गेला—'
नष्टः स्वाहास्वधाकारो नष्टप्रायमभूज्जगत् । एवं च पाश्चिमा लोका दाक्षिणात्यास्तथैव च
'स्वाहा आणि स्वधा या उच्चारांचा पत्ता हरवला आणि जग जवळजवळ नष्ट झालं. अशा प्रकारे पश्चिम आणि दक्षिण दिशाही—'
निद्रामीलितचक्षुष्का निशामेव प्रपेदिरे । प्राञ्चस्तथोत्तराहाश्च तीक्ष्णतापप्रतापिताः
'डोळे झाकून झोपेत गेलेल्या, रात्रीसारख्या झाल्या; तर पूर्व आणि उत्तर दिशा तीव्र उन्हाने भाजल्या गेल्या.'
मृता नष्टाश्च भग्नाश्च विनाशमभजन् प्रजाः । हाहाभूतं जगत्सर्वं स्वधाकव्यविवर्जितम् । देवाः सेन्द्राः समुद्विग्नाः किं कुर्म इतिवादिनः
'प्राणी मरू लागले, हरवले, तुटले आणि नष्ट झाले. सगळं जग हंबरडा फोडू लागलं, पितर आणि देव यांना समिधा मिळेनाशी झाली. देव, इंद्रासह, घाबरले आणि म्हणू लागले, "आता काय करावं?"'
रुद्रप्रार्थनम् सूत उवाच ततः सर्वे सुरगणा महेन्द्रप्रमुखास्तदा । पद्मयोनिं पुरस्कृत्य रुद्रं शरणमन्वयुः
सूत म्हणाले, त्या वेळी सर्व देवता, महेंद्र यांच्या पुढाकाराने, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माला पुढे करून, रुद्राच्या आश्रयाला गेले.
उपतस्थुः प्रणतिभिः स्तोत्रैश्चारुविभूतिभिः । देवदेवं गिरिशयं शशिलोलितशेखरम्
त्यांनी देवतांचा देव, पर्वतावर राहणारा, चंद्रकोरीने शोभणारा शंकर, याची नम्रतेने वंदन करून, सुंदर स्तोत्रांनी आणि गौरवाने पूजा केली.
देववा ऊचुः जय देव गणाध्यक्ष उमालालितपङ्कज । अष्टसिद्धिविभूतीनां दात्रे भक्तजनाय ते
देवतांनी म्हणाले — जय हो, गणांचा अधिपती, उमा जिच्या कमळावर प्रेम करते, भक्तांना आठ सिद्धी आणि वैभव देणारा प्रभो, तुझा विजय असो.
महामायाविलसितस्थानाय परमात्मने । वृषाङ्कायामरेशाय कैलासस्थितिशालिने
महामायेच्या लीलांमध्ये रमणारा, सर्वश्रेष्ठ आत्मा, वृषध्वज, अमरांचा स्वामी, कैलासावर वास करणारा तुझ्या चरणांना आम्ही वंदन करतो.
अहिर्बुध्न्याय मान्याय मनवे मानदायिने । अजाय बहुरूपाय स्वात्मारामाय शम्भवे
अहिर्बुध्न्य, सर्वांचा मान्य, मनुंना सन्मान देणारा, अजन्मा, अनेक रूपांचा, स्वतःच्या आनंदात रमणारा शंभो, तुला वंदन.
गणनाथाय देवाय गिरिशाय नमोऽस्तु ते । महाविभूतिदात्रे ते महाविष्णुस्तुताय च
गणनाथ, देव, गिरिश, तुला नमस्कार. महान ऐश्वर्य देणारा, महाविष्णूने ज्याची स्तुती केली अशा तुझ्या चरणांना वंदन.
विष्णुहृत्कञ्जवासाय महायोगरताय च । योगगम्याय योगाय योगिनां पतये नमः
विष्णूच्या हृदयातील कमळात वास करणारा, महान योगात मग्न, योगानेच प्राप्त होणारा, योगस्वरूप, योग्यांचा स्वामी, तुला नमस्कार.
योगीशाय नमस्तुभ्यं योगानां फलदायिने । दीनदानपरायापि दयासागरमूर्तये
योग्यांचा अधिपती, योगाचे फळ देणारा, दीनांना दान करण्यात रमणारा, दयाचा सागर असलेल्या तुझ्या मूर्तीला वंदन.
आर्तिप्रशमनायोग्रवीर्याय गुणमूर्तये । वृषध्वजाय कालाय कालकालाय ते नमः
दुःख दूर करणारा, प्रचंड सामर्थ्याचा, गुणांचा मूर्तिमंत, वृषध्वज, काळ, काळाचा संहार करणारा, तुला नमस्कार.
सूत उवाच एवं स्तुतः स देवेशो यज्ञभुग्भिर्वृषध्वजः । प्राह गम्भीरया वाचा प्रहसन्विबुधर्षभान्
सूत म्हणाले — अशा प्रकारे यज्ञ करणाऱ्यांनी स्तुती केल्यावर, देवांचा स्वामी, वृषध्वज, गंभीर आवाजात हसत देवतांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांना बोलला.
श्रीभगवानुवाच प्रसन्नोऽहं दिविषदः स्तोत्रेणोत्तमपूरुषाः । मनोरथं पूरयामि सर्वेषां देवतर्षभाः
श्रीभगवान म्हणाले — हे देवहो, उत्तम पुरुषांनो, या स्तोत्रामुळे मी प्रसन्न झालो आहे. सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांनो, मी तुमच्या सर्वांची इच्छा पूर्ण करीन.
देवा ऊचुः सर्वदेवेश गिरिश शशिमौलिविराजित । आर्तानां शङ्करस्त्वं च शं विधेहि महाबल
देवतांनी म्हणाले — सर्व देवांचे स्वामी, गिरिश, चंद्रकोरीने शोभणारा, तूच दुःख दूर करणारा शंकर आहेस. हे महाबळ, आम्हाला कल्याण दे.