भवेद्ब्रह्मस्वापहारी कुम्भीपाकं व्रजेद् ध्रुवम् । वर्षलक्षं वसेत्तत्र यमदूतेन ताडितः
जो ब्राह्मणांचे धन चोरतो, तो नक्कीच कुंभीपाक नरकात जातो; तिथे यमदूतांच्या माराने तो लक्ष वर्षे राहतो.
ततो भवेत्स चाण्डालो व्याधियुक्तो दरिद्रकः । पातयेत्पुरुषान्सप्त पूर्वांश्च सप्त जन्मतः
त्याच्या नंतर तो चांडाळ म्हणून जन्म घेतो, रोगी आणि गरीब राहतो; आणि आपल्या सात पिढ्या—पूर्वज आणि पुढील—नष्ट करतो.
इत्येवं कथितं विप्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि । नारद उवाच यत्कर्म दक्षिणाहीनं को भुङ्क्ते तत्फलं मुने
हे ब्राह्मणा, असे सर्व सांगितले; आता तुला आणखी काय ऐकायचे आहे? नारद म्हणाले: हे मुनी, दक्षिणा न देता केलेल्या कर्माचे फळ कोण भोगतो?
पूजाविधिं दक्षिणायाः पुरा यज्ञकृतं वद । श्रीनारायण उवाच कर्मणोऽदक्षिणस्यैव कुत एव फलं मुने
प्राचीन काळी यज्ञात दक्षिणा आणि पूजेची पद्धत कशी होती, ते मला सांग.
सदक्षिणे कर्मणि च फलमेव प्रवर्तते । अदक्षिणं च यत्कर्म तद्भुङ्क्ते च बलिर्मुने
श्री नारायण म्हणाले: हे मुनी, दक्षिणा न दिल्यास त्या कर्माला काहीच फळ मिळत नाही.
बलये तत्प्रदत्तं च वामनेन पुरा मुने । अश्रोत्रियः श्राद्धद्रव्यमश्रद्धादानमेव च
योग्य दक्षिणा दिलेल्या कर्मातूनच फळ मिळते; दक्षिणा न दिल्यास जे काही केले जाते, ते सर्व बळीच भोगतो, हे मुनी.
वृषलीपतिविप्राणां पूजाद्रव्यादिकं च यत् । असद्द्विजैः कृतं यज्ञमशुचेः पूजनं च यत्
पूर्वी वामनाने बळीला जे दिले, तसेच वेद न शिकलेल्या किंवा श्रद्धा नसलेल्या ब्राह्मणाला श्राद्धाचे द्रव्य दिल्यास, तेही त्याच्यासाठीच असते.
गुरावभक्तस्य कर्म बलिर्भुङ्क्ते न संशयः । दक्षिणायाश्च यद्ध्यानं स्तोत्रं पूजाविधिक्रमम्
जे ब्राह्मण जातीबाहेरील स्त्रीचे पती आहेत, अशा ब्राह्मणांना दिलेले दान, अयोग्य द्विजांनी केलेला यज्ञ किंवा अशुद्ध व्यक्तीने केलेली पूजा—
तत्सर्वं कण्वशाखोक्तं प्रवक्ष्यामि निशामय । पुरा सम्प्राप्य तां यज्ञः कर्मदक्षां च दक्षिणाम्
गुरूभक्ती नसलेल्या व्यक्तीचे सर्व कर्म बळीच भोगतो, यात शंका नाही; तसेच दक्षिणेचे ध्यान, स्तोत्र, पूजा यांची पद्धत—
मुमोहास्याः स्वरूपेण तुष्टाव कामकातरः । यज्ञ उवाच पुरा गोलोकगोपी त्वं गोपीनां प्रवरा वरा
हे सर्व कण्व शाखेत सांगितले आहे, ते मी आता सांगतो, ऐक. पूर्वी, यज्ञ आणि दक्षिणा, कर्मकुशल होऊन तिला मिळवून—
राधासमा तत्सखी च श्रीकृष्णप्रेयसी प्रिया । कार्तिकीपूर्णिमायां तु रासे राधामहोत्सवे
तिच्या खऱ्या रूपाने मोहून, कामाने व्याकुळ होऊन त्याने तिची स्तुती केली. यज्ञ म्हणाले: पूर्वी तू गोलोकातील गोपी होतीस, सगळ्या गोपींपैकी श्रेष्ठ.
आविर्भूता दक्षिणांसाल्लक्ष्म्याश्च तेन दक्षिणा । पुरा त्वं च सुशीलाख्या ख्याता शीलेन शोभने
राधेसमान तिची सखी आणि श्रीकृष्णाची प्रिय होतीस; कार्तिक पौर्णिमेला रासात राधेच्या महोत्सवात—
लक्ष्मीदक्षांसभागात्त्वं राधाशापाच्च दक्षिणा । गोलोकात्त्वं परिभ्रष्टा मम भाग्यादुपस्थिता
लक्ष्मीच्या यज्ञातील वाट्यामुळे आणि राधेच्या शापामुळे, हे दक्षिणा, तू गोलोकातून खाली आलीस आणि माझ्या भाग्यामुळे आता माझ्याकडे आली आहेस.
कृपां कुरु महाभागे मामेव स्वामिनं कुरु । कर्मिणां कर्मणां देवी त्वमेव फलदा सदा
हे महाभाग्यवती, माझ्यावर कृपा कर आणि मला तुझा स्वामी कर. हे देवी, तूच नेहमी कर्म करणाऱ्यांना त्यांच्या कर्माचे फळ देतेस.
त्वया विना च सर्वेषां सर्वं कर्म च निष्फलम् । त्वया विना तथा कर्म कर्मिणां च न शोभते
तुझ्या शिवाय सर्वांची सर्व कर्मे निष्फळ होतात. तुझ्या विना कर्म करणाऱ्यांचे कर्म शोभत नाही.
ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च दिक्पालादय एव च । कर्मणश्च फलं दातुं न शक्ताश्च त्वया विना
ब्रह्मा, विष्णु, महेश आणि दिक्पाळ वगैरे सुद्धा तुझ्या शिवाय कर्माचे फळ देऊ शकत नाहीत.
कर्मरूपी स्वयं ब्रह्मा फलरूपी महेश्वरः । यज्ञरूपी विष्णुरहं त्वमेषां साररूपिणी
ब्रह्मा स्वतः कर्मरूप आहे, महेश फळरूप आहे, विष्णु यज्ञरूप आहे आणि तू या सर्वांची साररूप आहेस.
फलदातृपरं ब्रह्म निर्गुणा प्रकृतिः परा । स्वयं कृष्णश्च भगवान् स च शक्तस्त्वया सह
फळ देणारे परब्रह्म, निर्गुण प्रकृती हीच श्रेष्ठ आहे; आणि भगवंत श्रीकृष्ण सुद्धा तुझ्या सहवासानेच समर्थ होतो.
त्वमेव शक्तिः कान्ते मे शश्वज्जन्मनि जन्मनि । सर्वकर्मणि शक्तोऽहं त्वया सह वरानने
हे प्रिये, प्रत्येक जन्मी तूच माझी शक्ती आहेस; हे सुंदरमुखी, तुझ्या सोबतच मी सर्व कर्मे करू शकतो.
इत्युक्त्वा च पुरस्तस्थौ यज्ञाधिष्ठातृदेवता । तुष्टा बभूव सा देवी भेजे तं कमलाकला
असे म्हणून यज्ञाचे अधिष्ठाता देवतेने तिच्यासमोर उभे राहिले; देवी प्रसन्न झाली आणि लक्ष्मीचा अंश त्याच्यात विलीन झाला.
इदं च दक्षिणास्तोत्रं यज्ञकाले च यः पठेत् । फलं च सर्वयज्ञानां प्राप्नोति नात्र संशयः
जो कोणी यज्ञकाळी हे दक्षिणास्तोत्र म्हणतो, त्याला सर्व यज्ञांचे फळ मिळते—यात काहीही शंका नाही.
राजसूये वाजपेये गोमेधे नरमेधके । अश्वमेधे लाङ्गले च विष्णुयज्ञे यशस्करे
राजसूय, वाजपेय, गोमेध, नरमेध, अश्वमेध, लंगळयज्ञ आणि यशस्वी विष्णुयज्ञ यामध्ये,
धनदे भूमिदे पूर्ते फलदे गजमेधके । लोहयज्ञे स्वर्णयज्ञे रत्नयज्ञेऽथ ताम्रके
धनद, भूमिद, पूर्त, फलद, गजमेध, लोखंडयज्ञ, सोन्याचा यज्ञ, रत्नयज्ञ आणि तांब्याचा यज्ञ यामध्ये,
शिवयज्ञे रुद्रयज्ञे शक्रयज्ञे च बन्धुके । वृष्टौ वरुणयागे च कण्डके वैरिमर्दने
शिवयज्ञ, रुद्रयज्ञ, इंद्रयज्ञ, बंधुयज्ञ, पावसासाठी आणि वरुणपूजेत, कंडिकेत आणि शत्रूनाशात,
शुचियज्ञे धर्मयज्ञेऽध्वरे च पापमोचने । ब्रह्माणीकर्मयागे च योनियागे च भद्रके
शुद्धियज्ञ, धर्मयज्ञ, पापमुक्तीचे यज्ञ, ब्राह्मणिक कर्मयज्ञ आणि शुभ योनीयज्ञ यामध्ये,
एतेषां च समारम्भे इदं स्तोत्रं च यः पठेत् । निर्विघ्नेन च तत्कर्म सर्वं भवति निश्चितम्
या सर्व यज्ञांच्या आरंभी जो कोणी हे स्तोत्र म्हणतो, त्याची सर्व कामे नक्कीच विघ्नरहित पूर्ण होतात.
इदं स्तोत्रं च कथितं ध्यानं पूजाविधिं शृणु । शालग्रामे घटे वापि दक्षिणां पूजयेत्सुधीः
हे स्तोत्र सांगितले गेले; आता ध्यान आणि पूजा करण्याची पद्धत ऐक. शालग्राम किंवा कलशात दक्षिणेची पूजा करावी.
लक्ष्मीदक्षांससम्भूतां दक्षिणां कमलाकलाम् । सर्वकर्मसुदक्षां च फलदां सर्वकर्मणाम्
लक्ष्मीच्या यज्ञातील अंशातून जन्मलेली, कमळेचा अंश असलेली, सर्व कर्मात निपुण आणि सर्व कर्मांचे फळ देणारी दक्षिणा मी पूजतो.
विष्णोः शक्तिस्वरूपां च पूजितां वन्दितां शुभाम् । शुद्धिदां शुद्धिरूपां च सुशीलां शुभदां भजे
विष्णूची शक्तिस्वरूप, पूजलेली, वंदलेली, पावित्र्य देणारी, पावित्र्यरूप, सुस्वभावी आणि शुभ देणारी तिला मी वंदन करतो.
ध्यात्वानेनैव वरदां मूलेन पूजयेत्सुधीः । दत्त्वा पाद्यादिकं देव्यै वेदोक्तेनैव नारद
तिचे वरदायिनी म्हणून ध्यान करून, विवेकी पुरुषाने या मूळ मंत्रानेच तिची पूजा करावी; वेदविधीनुसार देवीला पाद्य वगैरे अर्पण करावे, हे नारद.