गोपीनां लक्षकोटीनां गोपानां च तथैव च । ब्रह्माण्डानामसंख्यानां तत्रस्थानां तथैव च
लक्षावधी गोपींमध्ये, तसेच गोपांमध्ये, आणि अगणित ब्रह्मांडांमध्ये व तेथील रहिवाशांमध्ये —
विश्वादिगोलकान्तानामीश्वरी यत्प्रसादतः । अहं न जाने तं कान्तं स्त्रीस्वभावो दुरत्ययः
सर्व विश्वांची आणि गोलोकाची स्वामिनी जिच्या कृपेने मिळते, त्या प्रियकराला मी ओळखत नाही; स्त्रियांचा स्वभाव पार करणं कठीण आहे.
इत्युक्त्वा राधिका कृष्णं तत्र दध्यौ स्वभक्तितः । रुरोद प्रेम्णा सा राधा नाथ नाथेति चाब्रवीत्
असं म्हणून राधिकेने आपल्या भक्तीने कृष्णाचा ध्यान केला; राधा प्रेमाने रडू लागली आणि म्हणाली, 'नाथा, नाथा!'
दर्शनं देहि रमण दीना विरहदुःखिता । अथ सा दक्षिणा देवी ध्वस्ता गोलोकतो मुने
'रमणा, मला दर्शन दे! मी दुःखी आहे, विरहाने व्याकुळ झाले आहे.' मग ती दक्षिणेकडील देवी गोलोकातून खाली पडली, हे मुनी.
सुचिरं च तपस्तप्त्वा विवेश कमलातनौ । अथ देवादयः सर्वे यज्ञं कृत्वा सुदुष्करम्
खूप काळ कठोर तप करून ती कमलासमान देहात प्रवेशली; त्यानंतर सर्व देवांनी अतिशय कठीण यज्ञ केला.
नालभंस्ते फलं तेषां विषण्णाः प्रययुर्विधिम् । विधिर्निवेदनं श्रुत्वा देवादीनां जगत्पतिम्
त्यांना त्याचा फल मिळालं नाही, म्हणून निराश होऊन ते विधीकडे गेले; देवांचं निवेदन ऐकून जगाचा स्वामी —
दध्यौ च सुचिरं भक्त्या प्रत्यादेशमवाप सः । नारायणश्च भगवान् महालक्ष्याश्च देहतः
त्याने खूप काळ भक्तीभावाने ध्यान केले आणि त्याला देवतेचा आदेश मिळाला. मग भगवंत नारायण आणि महालक्ष्मी त्यांच्या देहातून प्रकट झाले.
विनिष्कृष्य मर्त्यलक्ष्मीं ब्रह्मणे दक्षिणां ददौ । ब्रह्मा ददौ तां यज्ञाय पूरणार्थं च कर्मणाम्
त्यांनी मर्त्य लक्ष्मीला बाहेर काढून ब्रह्माला दक्षिणा म्हणून दिली. ब्रह्माने ती यज्ञाच्या पूर्णतेसाठी यज्ञाला दिली.
यज्ञः सम्पूज्य विधिवत्तां तुष्टाव तदा मुदा । तप्तकाञ्चनवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभाम्
यज्ञाने तिला विधिपूर्वक पूजून आनंदाने स्तुती केली. ती तांबड्या सोन्यासारखी तेजस्वी होती, तिच्या तेजाने कोटी चंद्रांइतकी उजळ होती.
अतीव कमनीयां च सुन्दरीं सुमनोहराम् । कमलास्यां कोमलाङ्गीं कमलायतलोचनाम्
ती अतिशय सुंदर, मोहक आणि मनमोहक होती. तिचा चेहरा कमळासारखा, अंग नाजूक आणि डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे होते.
कमलासनपूज्यां च कमलाङ्गसमुद्भवाम् । वह्निशुद्धांशुकाधानां बिम्बोष्ठीं सुदतीं सतीम्
ती कमळावर बसणाऱ्या ब्रह्माला पूज्य, कमळासारख्या अंगातून जन्मलेली, अग्निपरिक्षित वस्त्र घातलेली, बिंब फळासारखे ओठ, सुंदर दात आणि शुद्ध वागणूक असलेली होती.
बिभ्रतीं कबरीभारं मालतीमाल्यसंयुतम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम्
तिच्या केसांचा गुच्छ मोगऱ्याच्या फुलांच्या माळांनी सजलेला होता. तिच्या चेहऱ्यावर हलकी स्मित आणि प्रसन्नता होती, ती रत्नांच्या दागिन्यांनी अलंकृत होती.
सुवेषाढ्यां च सुस्नातां मुनिमानसमोहिनीम् । कस्तूरीबिन्दुभिः सार्धं सुगन्धिचन्दनेन्दुभिः
ती सुंदर वस्त्रांनी सजलेली, अंघोळ करून ताजी, ऋषींच्या मनाला मोहून टाकणारी, तिच्या अंगावर कस्तुरीचे ठिपके, सुगंधी चंदन आणि चंद्रप्रभा लावलेली होती.
सिन्दूरबिन्दुनाल्पेनाप्यलकाधःस्थलोज्ज्वलाम् । सुप्रशस्तनितम्बाढ्यां बृहच्छ्रोणिपयोधराम्
केसांच्या रेषेखाली थोडासा कुंकवाचा ठिपका चमकत होता. तिचे कंबर आणि नितंब सुंदर, जाड जांघा आणि उन्नत स्तन होते.
कामदेवाधाररूपां कामबाणप्रपीडिताम् । तां दृष्ट्वा रमणीयां च यज्ञो मूर्च्छामवाप ह
ती कामदेवाचा आधार असलेली, कामबाणांनी व्याकुळ झालेली होती. तिचे सौंदर्य पाहून यज्ञाला भान हरपले.
पत्नीं तामेव जग्राह विधिबोधितपूर्वकम् । दिव्यं वर्षशतं चैव तां गृहीत्वा तु निर्जने
विधिप्रमाणे त्याने तिला पत्नी म्हणून स्वीकारले आणि तिला घेऊन दिव्य शंभर वर्षे एकांतात राहिला.
यज्ञो रेमे मुदा युक्तो रामेशो रमया सह । गर्भं दधार सा देवी दिव्यं द्वादशवर्षकम्
यज्ञाने रमेशी आनंदाने रमण केले. ती देवी बारा वर्षे दिव्य गर्भ धारण करून राहिली.
ततः सुषाव पुत्रं च फलं वै सर्वकर्मणाम् । परिपूर्णे कर्मणि च तत्पुत्रः फलदायकः
मग तिने एक पुत्र जन्माला घातला, जो सर्व कर्मांचे फळ होता. कर्म पूर्ण झाल्यावर तो पुत्र सर्वांना फळ देणारा झाला.
यज्ञो दक्षिणया सार्धं पुत्रेण च फलेन च । कर्मिणां फलदाता चेत्येवं वेदविदो विदुः
यज्ञ, दक्षिणा आणि पुत्र हे मिळून वेदज्ञ लोक कर्माचे फळ देणारे आहेत असे ओळखतात.
यज्ञश्च दक्षिणां प्राप्य पुत्रं च फलदायकम् । फलं ददौ च सर्वेभ्यः कर्मणां चैव नारद
यज्ञाने दक्षिणा आणि फळ देणारा पुत्र मिळवून सर्वांना कर्माचे फळ दिले, हे नारद.
तदा देवादयस्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः । स्वस्थाने ते ययुः सर्वे धर्मवक्त्रादिदं श्रुतम्
तेव्हा देव आणि इतर सर्व संतुष्ट होऊन, आपली सर्व मनोकामना पूर्ण झाल्यावर, धर्माच्या वचनाने हे ऐकून आपापल्या स्थानी परत गेले.
कृत्वा कर्म च कर्ता च तूर्णं दद्याच्च दक्षिणाम् । तत्क्षणं फलमाप्नोति वेदैरुक्तमिदं मुने
कर्म केल्यावर करणाऱ्याने लगेचच दक्षिणा द्यावी, त्याच क्षणी फळ मिळते, असे वेदांनी सांगितले आहे, हे मुनी.
कर्मी कर्मणि पूर्णे च तत्क्षणे यदि दक्षिणाम् । न दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च दैवेनाज्ञानतोऽथवा
कर्म पूर्ण झाल्यावर, त्या क्षणी जर करणाऱ्याने ब्राह्मणांना दक्षिणा दिली नाही, ते दैवाने किंवा अज्ञानाने झाले असेल—
मुहूर्ते समतीते तु द्विगुणा सा भवेद् ध्रुवम् । एकरात्रे व्यतीते तु भवेच्छतगुणा च सा
एक क्षण जरी गेला तरी दक्षिणा नक्कीच दुप्पट होते. एक रात्र गेली तर ती शंभरपट होते.
त्रिरात्रे तच्छतगुणा सप्ताहे द्विगुणा ततः । मासे लक्षगुणा प्रोक्ता ब्राह्मणानां च वर्धते
तीन रात्रींमध्ये त्या पुण्याचे शंभरपट वाढते; सात दिवसांत ते त्याहून दुप्पट होते; महिनाभर केल्यास ते लक्षपट वाढते आणि ब्राह्मणांसाठी तर ते आणखी वाढत जाते.
संवत्सरे व्यतीते तु सा त्रिकोटिगुणा भवेत् । कर्म तद्यजमानानां सर्वं वै निष्फलं भवेत्
एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर ते पुण्य तीन कोटींनी वाढते; पण त्या यज्ञ करणाऱ्यांची सर्व कर्मे निष्फळ होतात.
स च ब्रह्मस्वहारी च न कर्मार्होऽशुचिर्नरः । दरिद्रो व्याधियुक्तश्च तेन पापेन पातकी
जो ब्राह्मणांचे धन चोरतो, तो कर्मासाठी योग्य राहत नाही, अशुद्ध, गरीब आणि रोगग्रस्त होतो; आणि त्या पापामुळे मोठा पातकी बनतो.
तद्गृहाद्याति लक्ष्मीश्च शापं दत्त्वा सुदारुणम् । पितरो नैव गृह्णन्ति तद्दत्तं श्राद्धतर्पणम्
अशा घरातून लक्ष्मी निघून जाते आणि ती भयंकर शाप देते; तिथे पितरांना श्राद्धात दिलेले अन्न व तर्पण स्वीकारले जात नाही.
एवं सुराश्च तत्पूजां तद्दत्तामग्निराहुतिम् । दत्तं न दीयते दानं ग्रहीता नैव याचते
त्याचप्रमाणे, देवताही तिथल्या पूजा किंवा अग्नीत दिलेल्या आहुती स्वीकारत नाहीत; दिलेले दान खरेच दिले जात नाही आणि घेणाऱ्यालाही ते मिळत नाही.
उभौ तौ नरके यातश्छिन्नरज्जौ यथा घटः । नार्पयेद्यजमानश्चेद्याचितश्चापि दक्षिणाम्
दोघेही—देणारा आणि घेणारा—नरकात जातात, जणू काही भांडे दोरी तुटल्यावर पडते तसे; यजमानाने मागणी केली तरी योग्य दक्षिणा दिली नाही, तर असे होते.