विलोक्य लम्पटं तत्र गोपीनां लक्षकोटयः । पुटाञ्जलियुता भीता भक्तिनम्रात्मकन्धराः
त्या ठिकाणी लंपटाला पाहून, लक्षावधी गोपी हात जोडून, भीतीने आणि भक्तिभावाने मान झुकवून उभ्या राहिल्या.
रक्ष रक्षेत्युक्तवन्त्यो देवीमिति पुनः पुनः । ययुर्भयेन शरणं यस्याश्चरणपङ्कजे
त्या पुन्हा पुन्हा 'रक्षा करा, रक्षा करा' असे देवीला म्हणू लागल्या आणि भीतीने तिच्या चरणकमळात शरण गेल्या.
त्रिलक्षकोटयो गोपाः सुदामादय एव च । ययुर्भयेन शरणं तत्पादाब्जे च नारद
त्रिलक्ष गोप आणि सुदामा व इतरही, हे नारद, भीतीने तिच्या चरणकमळात शरण गेले.
पलायन्तं च कान्तं च विज्ञाय परमेश्वरी । पलायन्तीं सहचरीं सुशीलां च शशाप सा
आपला प्रिय पळून जातोय हे जाणून, परात्पर देवीने पळणाऱ्या सुशीलेला शाप दिला.
अद्यप्रभृति गोलोकं सा चेदायाति गोपिका । सद्यो गमनमात्रेण भस्मसाच्च भविष्यति
आजपासून ती गोपी जर गोलोकात आली, तर येताक्षणीच ती राख होईल.
इत्येवमुक्त्वा तत्रैव देवदेवेश्वरी रुषा । रासेश्वरी रासमध्ये रासेशमाजुहाव ह
असे म्हणून, देवतांचा अधीश्वरी रागाने, रासमध्येत रासेश्वराला बोलावले.
नालोक्य पुरतः कृष्णं राधा विरहकातरा । युगकोटिसमं मेने क्षणभेदेन सुव्रता
समोर कृष्ण दिसत नाही म्हणून, विरहाने व्याकुळ राधेला एक क्षणही कोटी युगांसारखा वाटू लागला.
हे कृष्ण प्राणनाथेशागच्छ प्राणाधिकप्रिय । प्राणाधिष्ठातृदेवेश प्राणा यान्ति त्वया विना
'हे कृष्ण, प्राणनाथा, या! प्राणाहून प्रिय, प्राणांचे अधिपती, तुझ्याशिवाय माझे प्राण जात आहेत,' असे ती म्हणू लागली.
स्त्रीगर्वः पतिसौभाग्याद्वर्धते च दिने दिने । सुखं च विपुलं यस्मात्तं सेवेद्धर्मतः सदा
स्त्रीला पतीच्या सौभाग्यामुळे तिचा अभिमान दिवसेंदिवस वाढत जातो. म्हणून ती नेहमी धर्माप्रमाणे पतीची सेवा करावी, कारण यामुळे तिला मोठं सुख मिळतं.
पतिर्बन्धुः कुलस्त्रीणामधिदेवः सदागतिः । परसम्पत्स्वरूपश्च मूर्तिमान् भोगदः सदा
कुळातील स्त्रियांसाठी पती हा मित्र, रक्षण करणारा देव आणि कायमचा आधार असतो; तोच समृद्धीचं मूर्तिमंत रूप आहे आणि नेहमी सुख देणारा आहे.
धर्मदः सुखदः शश्वत्प्रीतिदः शान्तिदः सदा । सम्मानैर्दीप्यमानश्च मानदो मानखण्डनः
तो धर्म देणारा, सुख देणारा, नेहमी प्रेम देणारा आणि शांतता देणारा आहे; सन्मानाने उजळलेला, तो सन्मान देतो आणि अपमान दूर करतो.
सारात्सारतरः स्वामी बन्धूनां बन्धुवर्धनः । न च भर्तुः समो बन्धुर्बन्धोर्बन्धुषु दृश्यते
सर्वांत श्रेष्ठ आणि आप्तांना वाढवणारा स्वामी हा सर्वात मौल्यवान आहे; सर्व नात्यांमध्ये पतीसारखा आप्त दुसरा कुणीही नाही.
भरणादेव भर्ता च पालनात्पतिरुच्यते । शरीरेशाच्च स स्वामी कामदः कान्त उच्यते
पालन करणारा म्हणून त्याला 'पती' म्हणतात आणि रक्षण करणारा म्हणून 'स्वामी' म्हणतात; शरीराचा स्वामी म्हणून तो इच्छा पूर्ण करणारा आणि प्रियकर म्हणून ओळखला जातो.
बन्धुश्च सुखवृद्ध्या च प्रीतिदानात्प्रियः स्मृतः । ऐश्वर्यदानादीशश्च प्राणेशात्प्राणनायकः
सुख वाढवून आणि प्रेम देऊन तो मित्र म्हणून ओळखला जातो; संपत्ती देणारा म्हणून तो ईश्वर, आणि प्राणांचा स्वामी म्हणून तो प्राणनायक आहे.
रतिदानाच्च रमणः प्रियो नास्ति प्रियात्परः । पुत्रस्तु स्वामिनः शुक्राज्जायते तेन स प्रियः
आनंद देतो म्हणून त्याला रमण म्हणतात, आणि प्रियकर — प्रियाहून प्रिय दुसरा कोणी नाही; पुत्र हा स्वामीच्या वीर्यापासून जन्मतो म्हणून तोही प्रिय असतो.
शतपुत्रात्परः स्वामी कुलजानां प्रियः सदा । असत्कुलप्रसूता या कान्तं विज्ञातुमक्षमा
कुळातील स्त्रीसाठी स्वामी हा शंभर पुत्रांपेक्षा अधिक प्रिय असतो; पण जिचा जन्म वाईट कुळात झाला आहे, ती आपल्या प्रियकराला ओळखू शकत नाही.
स्नानं च सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दक्षिणा । प्रादक्षिण्यं पृथिव्याश्च सर्वाणि च तपांसि च
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान, सर्व यज्ञांत दान, पृथ्वीची प्रदक्षिणा आणि सर्व तप —
सर्वाण्येव व्रतादीनि महादानानि यानि च । उपोषणानि पुण्यानि यानि यानि श्रुतानि च
सर्व व्रते, मोठी दाने, उपवास आणि ज्या ज्या पुण्यकर्मांची ऐकू येते ती सर्व —
गुरुसेवा विप्रसेवा देवसेवादिकं च यत् । स्वामिनः पादसेवायाः कलां नार्हन्ति षोडशीम्
गुरू, ब्राह्मण, देव यांची सेवा आणि इतर सर्व सेवा — या सगळ्यांपैकी एकही गोष्ट स्वामीच्या पायांची सेवा करण्याच्या सोळाव्या भागाएवढीही नाही.
गुरुविप्रेन्द्रदेवेषु सर्वेभ्यश्च पतिर्गुरुः । विद्यादाता यथा पुंसां कुलजानां तथा प्रियः
गुरू, ब्राह्मण, देव आणि इतर सर्वांमध्ये पतीच खरा गुरू आहे; जसा विद्या देणारा पुरुषांना प्रिय असतो, तशीच कुळातील स्त्रियांना पती प्रिय असतो.
गोपीनां लक्षकोटीनां गोपानां च तथैव च । ब्रह्माण्डानामसंख्यानां तत्रस्थानां तथैव च
लक्षावधी गोपींमध्ये, तसेच गोपांमध्ये, आणि अगणित ब्रह्मांडांमध्ये व तेथील रहिवाशांमध्ये —
विश्वादिगोलकान्तानामीश्वरी यत्प्रसादतः । अहं न जाने तं कान्तं स्त्रीस्वभावो दुरत्ययः
सर्व विश्वांची आणि गोलोकाची स्वामिनी जिच्या कृपेने मिळते, त्या प्रियकराला मी ओळखत नाही; स्त्रियांचा स्वभाव पार करणं कठीण आहे.
इत्युक्त्वा राधिका कृष्णं तत्र दध्यौ स्वभक्तितः । रुरोद प्रेम्णा सा राधा नाथ नाथेति चाब्रवीत्
असं म्हणून राधिकेने आपल्या भक्तीने कृष्णाचा ध्यान केला; राधा प्रेमाने रडू लागली आणि म्हणाली, 'नाथा, नाथा!'
दर्शनं देहि रमण दीना विरहदुःखिता । अथ सा दक्षिणा देवी ध्वस्ता गोलोकतो मुने
'रमणा, मला दर्शन दे! मी दुःखी आहे, विरहाने व्याकुळ झाले आहे.' मग ती दक्षिणेकडील देवी गोलोकातून खाली पडली, हे मुनी.
सुचिरं च तपस्तप्त्वा विवेश कमलातनौ । अथ देवादयः सर्वे यज्ञं कृत्वा सुदुष्करम्
खूप काळ कठोर तप करून ती कमलासमान देहात प्रवेशली; त्यानंतर सर्व देवांनी अतिशय कठीण यज्ञ केला.
नालभंस्ते फलं तेषां विषण्णाः प्रययुर्विधिम् । विधिर्निवेदनं श्रुत्वा देवादीनां जगत्पतिम्
त्यांना त्याचा फल मिळालं नाही, म्हणून निराश होऊन ते विधीकडे गेले; देवांचं निवेदन ऐकून जगाचा स्वामी —
दध्यौ च सुचिरं भक्त्या प्रत्यादेशमवाप सः । नारायणश्च भगवान् महालक्ष्याश्च देहतः
त्याने खूप काळ भक्तीभावाने ध्यान केले आणि त्याला देवतेचा आदेश मिळाला. मग भगवंत नारायण आणि महालक्ष्मी त्यांच्या देहातून प्रकट झाले.
विनिष्कृष्य मर्त्यलक्ष्मीं ब्रह्मणे दक्षिणां ददौ । ब्रह्मा ददौ तां यज्ञाय पूरणार्थं च कर्मणाम्
त्यांनी मर्त्य लक्ष्मीला बाहेर काढून ब्रह्माला दक्षिणा म्हणून दिली. ब्रह्माने ती यज्ञाच्या पूर्णतेसाठी यज्ञाला दिली.
यज्ञः सम्पूज्य विधिवत्तां तुष्टाव तदा मुदा । तप्तकाञ्चनवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभाम्
यज्ञाने तिला विधिपूर्वक पूजून आनंदाने स्तुती केली. ती तांबड्या सोन्यासारखी तेजस्वी होती, तिच्या तेजाने कोटी चंद्रांइतकी उजळ होती.
अतीव कमनीयां च सुन्दरीं सुमनोहराम् । कमलास्यां कोमलाङ्गीं कमलायतलोचनाम्
ती अतिशय सुंदर, मोहक आणि मनमोहक होती. तिचा चेहरा कमळासारखा, अंग नाजूक आणि डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे होते.