त्वं हि विष्णुस्वरूपा च सर्वाधारा वसुन्धरा । शुद्धसत्त्वस्वरूपा त्वं नारायणपरायणा
तूच विष्णूचे मूर्तिमंत रूप आहेस, सर्वांचे आधारस्थान आणि पृथ्वी आहेस; शुद्ध सत्त्वगुणाची मूर्ती आणि नारायणभक्तीने ओतप्रोत आहेस.
क्रोधहिंसावर्जिता च वरदा शारदा शुभा । परमार्थप्रदा त्वं च हरिदास्यप्रदा परा
क्रोध आणि हिंसा ज्यांच्यात नाही, वर देणारी, शुभ शारदा, परमार्थ देणारी आणि हरिभक्ती देणारी परात्पर देवी तूच आहेस.
यया विना जगत्सर्वं भस्मीभूतमसारकम् । जीवन्मृतं च विश्वं च शश्वत्सर्वं यया विना
तुझ्याशिवाय हे सगळं जग अगदी निरर्थक, जणू राख झाल्यासारखं होतं; तुझ्याशिवाय सगळं विश्व जिवंत असूनही मृतासारखं वाटतं, आणि सर्व काही कायमच रिकामं भासतं.
सर्वेषां च परा माता सर्वबान्धवरूपिणी । धर्मार्थकाममोक्षाणां त्वं च कारणरूपिणी
तूच सर्वांची श्रेष्ठ आई आहेस, प्रत्येक नात्यात तूच दिसतेस; धर्म, संपत्ती, इच्छा आणि मुक्ती यांचा खरा कारण तूच आहेस.
यथा माता स्तनान्धानां शिशूनां शैशवे सदा । तथा त्वं सर्वदा माता सर्वेषां सर्वरूपतः
जशी आई आपल्या लहान बाळांना नेहमी दूध पाजून वाढवते, तशीच तू सर्वांच्या अनेक रूपांनी कायम आईच आहेस.
मातृहीनः स्तनान्धस्तु स च जीवति दैवतः । त्वया हीनो जनः कोऽपि न जीवत्येव निश्चितम्
आईविना आणि दूधाविना एखादं बाळ कदाचित नशिबाने जगू शकतं, पण तुझ्याशिवाय कोणताही माणूस जगूच शकत नाही, हे नक्की.
सुप्रसन्नस्वरूपा त्वं मां प्रसन्ना भवाम्बिके । वैरिग्रस्तं च विषयं देहि मह्यं सनातनि
हे अंबिके, तुझं स्वरूप नेहमीच प्रसन्न आहे; माझ्यावर कृपा कर. शत्रूंवर विजय आणि या जगावर राज्य मला दे, हे सनातनी देवी.
अहं यावत्त्वया हीनो बन्धुहीनश्च भिक्षुकः । सर्वसम्पद्विहीनश्च तावदेव हरिप्रिये
हे हरिप्रिय, तुझ्याशिवाय मी जणू नातेवाईक नसलेला, भिकारी, आणि सर्व संपत्तीपासून वंचितच आहे.
ज्ञानं देहि च धर्मं च सर्वसौभाग्यमीप्सितम् । प्रभावञ्च प्रतापं च सर्वाधिकारमेव च
मला ज्ञान, धर्म, सर्व इच्छित सौभाग्य, सामर्थ्य, तेज आणि सर्वांवर अधिकार दे.
जयं पराक्रमं युद्धे परमैश्वर्यमेव च । इत्युक्त्वा च महेन्द्रश्च सर्वैः सुरगणैः सह
मला युद्धात विजय, पराक्रम आणि सर्वोच्च ऐश्वर्य दे. असं सांगून महेंद्राने सर्व देवांसह—
प्रणनाम साश्रुनेत्रो मूर्ध्ना चैव पुनः पुनः । ब्रह्मा च शङ्करश्चैव शेषो धर्मश्च केशवः
अश्रू भरलेल्या डोळ्यांनी, पुन्हा पुन्हा मस्तक झुकवून नमस्कार केला; ब्रह्मा, शंकर, शेष, धर्म आणि केशव यांनीही तसंच केलं.
सर्वे चक्रुः परीहारं सुरार्थे च पुनः पुनः । देवेभ्यश्च वरं दत्त्वा पुष्पमालां मनोहराम्
सर्वांनी देवांच्या कल्याणासाठी वारंवार वंदन केलं; आणि देवीने देवांना वर देऊन सुंदर फुलांची माळ दिली.
केशवाय ददौ लक्ष्मीः सन्तुष्टा सुरसंसदि । ययुर्देवाश्च सन्तुष्टाः स्वं स्वं स्थानं च नारद
देवतांच्या सभेत संतुष्ट होऊन, देवीने लक्ष्मी केशवाला दिली; आणि सर्व देव आनंदाने आपापल्या स्थानी परतले, हे नारद.
देवी ययौ हरेः स्थानं हृष्टा क्षीरोदशायिनः । ययतुश्चैव स्वगृहं ब्रह्मेशानौ च नारद
देवी आनंदाने क्षीरसागरावर शयन करणाऱ्या हरिच्या स्थानी गेली; आणि ब्रह्मा व ईशानही आपापल्या घरी परतले, हे नारद.
दत्त्वा शुभाशिषं तौ च देवेभ्यः प्रीतिपूर्वकम् । इदं स्तोत्रं महापुण्यं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः
त्या दोघांनी प्रेमाने देवांना शुभाशीर्वाद दिले; जो मनुष्य हे महापुण्यकारी स्तोत्र दिवसात तीन वेळा म्हणतो—
कुबेरतुल्यः स भवेद्राजराजेश्वरो महान् । पञ्चलक्षजपेनैव स्तोत्रसिद्धिर्भवेन्नृणाम्
तो कुबेरासारखा धनवान, राजांचा राजा होतो; आणि पाच लाख वेळा हे स्तोत्र जपल्याने त्याची सिद्धी मिळते.
सिद्धस्तोत्रं यदि पठेन्मासमेकं तु सन्ततम् । महासुखी च राजेन्द्रो भविष्यति न संशयः
जो हे सिद्ध स्तोत्र एक महिना अखंड म्हणतो, तो नक्कीच अत्यंत सुखी आणि राजांमध्ये राजा होतो.
स्वाहोपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच नारायण महाभाग नारायण महाप्रभो । रूपेणैव गुणेनैव यशसा तेजसा त्विषा
स्वाहा या कथेचं वर्णन
त्वमेव ज्ञानिनां श्रेष्ठः सिद्धानां योगिनां मुने । तपस्विनां मुनीनां च परो वेदविदांवर
हे नारायण, तू ज्ञानी, सिद्ध, योगी, तपस्वी, मुनी आणि वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
महालक्ष्म्या उपाख्यानं विज्ञातं महदद्भुतम् । अन्यत्किञ्चिदुपाख्यानं निगूढं वद साम्प्रतम्
महालक्ष्मीची अद्भुत कथा मी समजून घेतली; आता आणखी एखादी गुप्त आणि अद्भुत गोष्ट सांग.
अतीव गोपनीयं यदुपयुक्तं च सर्वतः । अप्रकाश्यं पुराणेषु वेदोक्तं धर्मसंयुतम्
हे अत्यंत गुप्त आहे, सर्व ठिकाणी काळजीपूर्वक वापरावं लागतं; हे पुराणांत सांगितलेलं नाही, पण वेदांत याचा उल्लेख आहे आणि हे धर्माशी जोडलेलं आहे.
श्रीनारायण उवाच नानाप्रकारमाख्यानमप्रकाश्यं पुराणतः । श्रुतं कतिविधं गूढमास्ते ब्रह्मन् सुदुर्लभम्
श्री नारायण म्हणाले: अनेक प्रकारच्या कथा आहेत, ज्या पुराणांत उघड सांगितलेल्या नाहीत; ऐकलेली गोष्ट विविध स्वरूपांची, गुप्त आणि फार दुर्मिळ आहे, हे ब्राह्मण.
तेषु यत्सारभूतं च श्रोतुं किं वा त्वमिच्छसि । तन्मे ब्रूहि महाभाग पश्चाद्वक्ष्यामि तत्पुनः
या सर्वांमध्ये जे सार्थक आणि ऐकण्यासारखं आहे, ते तुला काय जाणून घ्यायचं आहे? हे भाग्यवान, ते मला सांग, मग मी ते पुन्हा सांगीन.
नारद उवाच स्वाहा देवी हविर्दाने प्रशस्ता सर्वकर्मसु । पितृदाने स्वधा शस्ता दक्षिणा सर्वतो वरा
नारद म्हणाले: स्वाहा देवी सर्व यज्ञांत आणि सर्व कर्मांत प्रशंसित आहे; पितरांना दिलेल्या दानात स्वधा श्रेष्ठ मानली जाते, आणि दक्षिणा सर्व प्रकारे उत्तम आहे.
एतासां चरितं जन्मफलं प्राधान्यमेव च । श्रोतुमिच्छामि त्वद्वक्त्राद्वद वेदविदांवर
या देवींची कथा, त्यांचा जन्माचा फल आणि त्यांचं महत्त्व, हे तुझ्या तोंडून ऐकायला मला इच्छा आहे, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.
सूत उवाच नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिसत्तमः । कथां कथितुमारेभे पुराणोक्तां पुरातनीम्
सूती म्हणाले: नारदाचं बोलणं ऐकून, त्या श्रेष्ठ ऋषींनी हसत प्राचीन काळातील, पुराणांत सांगितलेली कथा सांगायला सुरुवात केली.
श्रीनारायण उवाच सृष्टेः प्रथमतो देवाः स्वाहारार्थं ययुः पुरा । ब्रह्मलोकं ब्रह्मसभामाजग्मुः सुमनोहराम्
श्री नारायण म्हणाले: सृष्टीच्या आरंभी, देवांनी स्वाहा मिळवण्यासाठी ब्रह्मलोकात, ब्रह्माची सुंदर सभा गाठली.
गत्वा निवेदनं चक्रुराहारहेतुकं मुने । ब्रह्मा श्रुत्वा प्रतिज्ञाय निषेवे श्रीहरिं परम्
तेथे जाऊन त्यांनी अन्नासाठी आपली विनंती ब्रह्माला सांगितली; ब्रह्माने ते ऐकून वचन दिलं आणि मग श्रीहरीची भक्तीपूर्वक पूजा केली.
नारद उवाच यज्ञरूपो हि भगवान् कलया च बभूव ह । यज्ञे यद्यद्धविर्दानं दत्तं तेभ्यश्च ब्राह्मणैः
नारद म्हणाले: भगवंत यज्ञस्वरूपाने, आपल्या अंशाने प्रकट झाले; यज्ञात ब्राह्मणांनी जे काही हविर्दान केलं, ते सर्व त्यांना दिलं गेलं.
श्रीनारायण उवाच हविर्ददति विप्राश्च भक्त्या च क्षत्रियादयः । सुरा नैव प्राप्नुवन्ति तद्दानं मुनिपुङ्गव
श्री नारायण म्हणाले: ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतर जेव्हा भक्तीने हविर्दान करतात, तेव्हा देवांना ते दान मिळत नाही, हे श्रेष्ठ मुनी.