शुद्धसत्त्वस्वरूपा च गोपैर्गोपीभिरावृता । चतुर्भुजश्च वैकुण्ठं प्रययौ पद्मया सह
शुद्ध सत्त्वस्वरूप असलेली ती, गवळ्यांनी आणि गोपींनी वेढलेली, चार हातांचे रूप घेऊन पद्मेसह वैकुंठात गेली.
सर्वांशेन समौ तौ द्वौ कृष्णनारायणौ परौ । महालक्ष्मीश्च योगेन नानारूपा बभूव सा
कृष्ण आणि नारायण हे दोघेही पूर्णत्वाने एकत्र होते. महालक्ष्मीने आपल्या योगाने अनेक रूपे धारण केली.
वैकुण्ठे च महालक्ष्मीः परिपूर्णतमा रमा । शुद्धसत्त्वस्वरूपा च सर्वसौभाग्यसंयुता
वैकुंठात महालक्ष्मी ही सर्वार्थाने पूर्ण अशी रमा आहे, शुद्ध सत्त्वस्वरूप आणि सर्व सौभाग्यांनी युक्त.
प्रेम्णा सा च प्रधाना च सर्वासु रमणीषु च । स्वर्गेषु स्वर्गलक्ष्मीश्च शक्रसम्पत्स्वरूपिणी
ती प्रेमाने सर्व रमणींमध्ये मुख्य आहे; स्वर्गात ती स्वर्गलक्ष्मी आहे, इंद्राच्या ऐश्वर्याचे मूर्तिमंत रूप आहे.
पाताले नागलक्ष्मीश्च राजलक्ष्मीश्च राजसु । गृहलक्ष्मीर्गृहेष्वेव गृहिणां च कलांशतः
पाताळात ती नागलक्ष्मी आहे, राजांमध्ये राजलक्ष्मी, घराघरात गृहलक्ष्मी आणि गृहिणींच्या कलांमध्ये तिचा अंश आहे.
सम्पत्स्वरूपा गृहिणां सर्वमङ्गलमङ्गला । गवां प्रसूतिः सुरभिर्दक्षिणा यज्ञकामिनी
ती गृहिणींसाठी संपत्तीचे रूप आहे, सर्व शुभांमध्ये सर्वात शुभ आहे; सुरभी ही गायींची जननी आहे, आणि दक्षिणा यज्ञात हवी असते.
क्षीरोदसिन्धुकन्या सा श्रीरूपा पद्मिनीषु च । शोभास्वरूपा चन्द्रे च सूर्यमण्डलमण्डिता
ती क्षीरसागराची कन्या आहे, कमळांमध्ये श्रीरूपात आहे; चंद्रात शोभेचे रूप आहे आणि सूर्यमंडलातही तेजाने विराजते.
विभूषणेषु रत्नेषु फलेषु च जलेषु च । नृपेषु नृपपत्नीषु दिव्यस्त्रीषु गृहेषु च
आभूषणांमध्ये, रत्नांमध्ये, फळांमध्ये आणि पाण्यात; राजांमध्ये, त्यांच्या राण्यांमध्ये, दिव्य स्त्रियांमध्ये आणि घराघरात ती आहे.
सर्वसस्येषु वस्त्रेषु स्थानेषु संस्कृतेषु च । प्रतिमासु च देवानां मङ्गलेषु घटेषु च
सर्व पिकांमध्ये, वस्त्रांमध्ये, सुंदर जागांमध्ये; देवांच्या मूर्तींमध्ये आणि मंगल कलशांमध्ये ती वास करते.
माणिक्येषु च मुक्तासु माल्येषु च मनोहरा । मणीन्द्रेषु च हीरेषु क्षीरेषु चन्दनेषु च
माणिक्यांमध्ये, मोत्यांमध्ये, मनमोहक हारांमध्ये; श्रेष्ठ रत्नांमध्ये, हिऱ्यांमध्ये, दूध आणि चंदनातही ती आहे.
वृक्षशाखासु रम्यासु नवमेघेषु वस्तुषु । वैकुण्ठे पूजिता साऽऽदौ देवी नारायणेन च
सुंदर झाडांच्या फांद्यांमध्ये, नव्या मेघांमध्ये आणि विविध वस्तूंमध्ये; प्रारंभी वैकुंठात नारायणाने त्या देवीची पूजा केली.
द्वितीये ब्रह्मणा भक्त्या तृतीये शङ्करेण च । विष्णुना पूजिता सा च क्षीरोदे भारते मुने
दुसऱ्या युगात ब्रह्मदेवाने भक्तीने, तिसऱ्या युगात शंकराने, आणि क्षीरसागरात तसेच भारतात विष्णूने तिची पूजा केली.
स्वायम्भुवेन मनुना मानवेन्द्रेश्च सर्वतः । ऋषीन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च सद्भिश्च गृहिभिर्भवे
स्वायंभुव मनूने, सर्वत्र मनुष्यराजांनी, श्रेष्ठ ऋषी-मुनींनी आणि सद्गृहस्थांनी तिची भक्तीपूर्वक पूजा केली.
गन्धर्वैश्चैव नागाद्यैः पातालेषु च पूजिता । शुक्लाष्टम्यां भाद्रपदे कृता पूजा च ब्रह्मणा
गंधर्व, नाग आणि इतरांनी पाताळात तिची पूजा केली; भाद्रपदातील शुक्लाष्टमीला ब्रह्मदेवाने तिची पूजा केली.
भक्त्या च पक्षपर्यन्तं त्रिषु लोकेषु नारद । चैत्रे पौषे च भाद्रे च पुण्ये मङ्गलवासरे
भक्तीने, पंधरवडाभर, तिन्ही लोकांत, हे नारद, चैत्र, पौष आणि भाद्र महिन्यांत, पवित्र आणि शुभ दिवशी तिची पूजा केली जाते.
विष्णुना पूजिता सा च त्रिषु लोकेषु भक्तितः । वर्षान्ते पौषसङ्क्रान्त्यां माध्यामावाह्य मङ्गले
विष्णूने तिन्ही लोकांत भक्तीने तिची पूजा केली; वर्षाच्या शेवटी, पौष संक्रांतीला, मधल्या दिवशी शुभकाळात तिचे आवाहन केले.
मनुस्तां पूजयामास सा भूता भुवनत्रये । पूजिता सा महेन्द्रेण मङ्गलेनैव मङ्गला
मनुने तिची भक्तीपूर्वक पूजा केली आणि ती त्रैलोक्यात पूजनीय झाली. महेंद्राने, मंगलमूर्तीने, तिला आदराने वंदन केले.
केदारेणैव नीलेन सुबलेन नलेन च । ध्रुवेणोत्तानपादेन शक्रेण बलिना तथा
केदार, नील, सुबल, नल, ध्रुव, उत्तानपाद, शक्र आणि बळी यांनीही तिची भक्तीने पूजा केली.
कश्यपेन च दक्षेण कर्दमेन विवस्वता । प्रियव्रतेन चन्द्रेण कुबेरेणैव वायुना
कश्यप, दक्ष, कर्दम, विवस्वान, प्रियव्रत, चंद्र, कुबेर आणि वायू यांनीही तिला सन्मान दिला.
यमेन वह्निना चैव वरुणेनैव पूजिता । एवं सर्वत्र सर्वेषु पूजिता वन्दिता सदा । सर्वेश्वर्याधिदेवी सा सर्वसम्पत्स्वरूपिणी
यम, अग्नी आणि वरुण यांनीही तिची पूजा केली. अशा प्रकारे सर्वत्र आणि सर्वांनी तिला नेहमीच पूजले आणि वंदन केले. ती सर्वांची अधिष्ठात्री देवी आणि सर्व संपत्तीची मूर्ती आहे.
ति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे लक्ष्म्युपाख्यानवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
अशी ही अठरा हजार श्लोकांची श्रीमद्देवीभागवत महापुराणातील नवव्या स्कंधातील 'लक्ष्मी उपाख्यान' या एक्केचाळीसाव्या अध्यायाची समाप्ती.
लक्ष्म्युत्पत्तिवर्णनम् नारद उवाच नारायणप्रिया सा च परा वैकुण्ठवासिनी । वैकुण्ठाधिष्ठातृदेवी महालक्ष्मीः सनातनी
लक्ष्मीच्या उत्पत्तीचे वर्णन नारद म्हणाले – नारायणाला प्रिय असलेली, वैकुंठात वास करणारी, वैकुंठाची अधिष्ठात्री आणि सनातन महालक्ष्मी आहे.
कथं बभूव सा देवी पृथिव्यां सिन्धुकन्यका । पुरा केन स्तुताऽऽदौ सा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
ती देवी, सिंधूची कन्या, पृथ्वीवर कशी आली? तिला सुरुवातीला कोणी स्तुती केली? कृपया हे मला समजावून सांग.
श्रीनारायण उवाच पुरा दुर्वाससः शापाद् भ्रष्टश्रीश्च पुरन्दरः । बभूव देवसङ्घश्च मर्त्यलोके हि नारद
श्रीनारायण म्हणाले – पूर्वी दुर्वासांच्या शापामुळे पुरंदराचे ऐश्वर्य नष्ट झाले आणि सर्व देव, हे नारद, मर्त्यलोकात आले.
लक्ष्मीः स्वर्गादिकं त्यक्त्वा रुष्टा परमदुःखिता । गत्वा लीना तु वैकुण्ठे महालक्ष्मीश्च नारद
लक्ष्मी रागावून आणि फार दुःखी होऊन, स्वर्ग वगैरे सोडून वैकुंठात, महालक्ष्मी म्हणून, लीन झाली.
तदा शोकाद्ययुः सर्वे दुःखिता ब्रह्मणः सभाम् । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य ययुर्वैकुण्ठमेव च
तेव्हा सर्व दुःखी लोक ब्रह्माच्या सभेत गेले आणि ब्रह्माला पुढे करून ते सर्वजण वैकुंठाकडे निघाले.
वैकुण्ठे शरणापन्ना देवा नारायणे परे । अतीव दैन्ययुक्ताश्च शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः
वैकुंठात, देवांनी परात्पर नारायणाच्या चरणी शरण जाऊन, मोठ्या दुःखाने, कोरड्या घशाने, ओठांनी आणि तालूने त्याची प्रार्थना केली.
तदा लक्ष्मीश्च कलया पुराणपुरुषाज्ञया । बभूव सिन्धुकन्या सा सर्वसम्पत्स्वरूपिणी
तेव्हा लक्ष्मीने, आपल्या अंशाने आणि पुरातन पुरुषाच्या आज्ञेने, सर्व संपत्तीची मूर्ती होऊन सिंधूची कन्या म्हणून जन्म घेतला.
तथा मथित्वा क्षीरोदं देवा दैत्यगणैः सह । सम्प्राप्ताश्च महालक्ष्मीं विष्णुस्तां च ददर्श ह
म्हणून देवांनी आणि दैत्यांनी मिळून क्षीरसागराचे मंथन केले आणि त्यातून महालक्ष्मी प्राप्त झाली. विष्णूंनी तिला पाहिले.
सुरादिभ्यो वरं दत्त्वा वनमालां च विष्णवे । ददौ प्रसन्नवदना तुष्टा क्षीरोदशायिने
तिने प्रसन्न मनाने देवांना वर दिले आणि क्षीरसागरावर शयन करणाऱ्या विष्णूंना वनमाळा अर्पण केली.